Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

01 november 2022 Siebrand Krul

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

De volgende liet een kleiner deel zien, waar geprobeerd werd het verdwenen gezicht op te bouwen. Er waren een half dozijn foto’s genomen in verschillende stadia van het herstel van de ontbrekende gelaatstrekken, en de laatste zag er ongeveer uit als de man die passief voor mij stond. Toen ik naar hem keek, zag ik een dun litteken aan weerszijden van zijn wangen, net onder de ogen. Ik gaf de foto’s terug en de gevangene haalde nog een foto uit een binnenzak. Op deze foto stond een knappe jonge Duitse soldaat in zijn mooiste uniform. Dit moest het origineel zijn en toen ik het teruggaf voelde ik mij diep beschaamd over mijn eerdere opmerkingen. Ik bedacht wat een uitstekend werk de Duitse plastische chirurgen hadden verricht. Maar toen drong de afschuwelijke waarheid tot mij door: deze vreselijk gewonde man had maanden van pijn en kwelling ondergaan, alleen maar om hem uiteindelijk opgelapt naar het slagveld terug te kunnen sturen.’

Uit La Restauration Maxillo-Faciale, een handboek voor gezichtsreconstructie uitgegeven in 1918.

Het is over mannen zoals deze arme Duitse krijgsgevangene waar het boek Het Gezicht van de Eerste Wereldoorlog van Lindsey Fitzharris over gaat: zij die met vreselijke verminkingen in het gelaat verder moesten leven. De auteur bouwt haar verhaal op rondom de figuur van dokter Harold Gillies, pionier van de plastische chirurgie tijdens de Eerste Wereldoorlog. Centraal staan de ethische dilemma’s waarmee dokters in een oorlog geconfronteerd worden, maar er is ook aandacht voor het psychische leed dat samenging met een verminking in het gezicht.

Hierboven en hieronder: Uit het beruchte Krieg dem Kriege van de pacifist Ernst Friedrich (Berlijn, 1926).

Het boek is nogal Angelsaksisch gericht en er gaat helemaal geen aandacht naar de Duitse en slechts weinig naar de Franse ‘gueules cassées’. Het is ook onbegrijpelijk dat er zich onder de illustraties geen enkele tekening van Henry Tonks bevindt terwijl de auteur uitgebreid schrijft over de indringende portretten die deze kunstenaar van de gezichtsverminkten maakte. Het boek leest echter als een trein en dat ondanks de talrijke uitweidingen. Daarom is het een uitstekende inleiding op een medisch aspect van de Eerste Wereldoorlog dat helaas bijzonder actueel blijft. Ook vandaag geldt immers de vaststelling dat een verschrikkelijke gebeurtenis zoals oorlog de medische wetenschap vooruit schijnt te helpen. De vraag is echter of het die hoge prijs waard is.
Dominiek Dendooven

Lindsey Fitzharris
Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog. De strijd van een plastisch chirurg en zijn soldaten.
Unieboek|Het Spectrum, Amsterdam 2022
Vertaling Conny Sykora
336 blz., € 29,99 ISBN 978 90 003 8217 0

Lees nog veel meer boekbesprekingen van nieuw historisch werk in de nieuwe G-GESCHIEDENIS. NU overal te koop voor slechts € 6,25!


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder