Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

BBC blaast honderd kaarsjes uit

01 november 2022 Siebrand Krul

In november 1922 startte de BBC met dagelijkse radio-uitzendingen. Al snel volgden de eerste experimentele tv-uitzendingen. Honderd jaar later is de BBC met meer dan 22.000 personeelsleden en uitzendingen in ruim veertig verschillende talen uitgegroeid tot de meest veelzijdige en invloedrijkste omroep ter wereld.

De Britse omroep is een toonaangevende wereldspeler inzake drama, sportuitzendingen en wereldwijd nieuws. Ook op technologisch vlak – met uitzendingen in HD-kwaliteit en 3D, online content en applicaties voor je smartphone – bijt BBC voortdurend de spits af.
In oktober 1922 richt een groep fabrikanten van draadloze apparatuur onder de naam British Broadcasting Company de BBC op. Vanaf 14 november worden in de Londense Marconi-studio’s de eerste radio-uitzendingen de ether ingestuurd, voorlopig nog beperkt tot enkele uurtjes per dag. De 33-jarige Schotse ingenieur John Reith wordt aangesteld als General Manager. ‘Ik had er geen flauw idee van wat een omroep voorstelde’, zal hij later toegeven. Toch lukt het hem op korte tijd de omroep stevig op poten te zetten.
Al snel verschijnt Radio Times, het programmablad dat ook vandaag nog de luisteraar en kijker informeert over de BBC-programma’s. Kort klinken elk uur de zes biepjes van het Greenwich Time Signal, waarmee de radio het precieze uur meldt. Onder druk van de krantenmagnaten in Fleet Street, die de concurrentie vrezen, mogen nieuwsbulletins pas na zeven uur ’s avonds worden uitgezonden.

BBC-uitzending bij de volière in London Zoo, in de vroegste jaren van de omroep. (Historica Graphica Collection/Heritage Images/Getty Images)

Het grootste tijdverdrijf ooit

Met huis-, tuin- en keukenmiddelen – zoals theekistjes, biscuitblikken, een schaar en een stopnaald – knutselt de Schot John Logie Baird in de jaren twintig een eerste, primitieve, toestel in elkaar waarmee hij beelden kan overbrengen. Eerst slechts over een afstand van drie luttele meter, enkele jaren later – in 1927 – al vanuit Londen tot in Glasgow. De BBC – sinds kort niet langer de British Broadcasting Company maar de British Broadcasting Corporation – toont interesse. Op 14 juli 1930 wordt het toneelstuk The Man with the Flower in His Mouth – een adaptatie van Pirandello’s L’Uomo dal Fiore in Bocca – uitgezonden. Voorlopig gaat het nog om zwart-wit beelden, die slechts uit dertig (verticale) lijnen bestaan.

De eerste general manager van BBC, Sir John Reith (links) tijdens de BBC Radiolympia in Londen, augustus 1933. (Fox Photos/Hulton Archive/Getty Images)

In november 1936 start de BBC met regelmatige tv-uitzendingen, die zowel drama, sport als tekenfilms aanbieden. Baird heeft zijn beeldkwaliteit ondertussen opgetrokken tot 240 lijnen, maar krijgt concurrentie van het 405 lijnen-beeld van concurrent Marconi-EMI, waar BBC al snel de voorkeur aan geeft. Hoofd van het Marconi-EMI tv-team Isaac Schoenberg beseft dat met de start van de televisie een nieuw tijdperk aanbreekt. ‘Jullie hebben zopas het grootste tijdverdrijf ooit uitgevonden’, spreekt hij zijn medewerkers toe. Dat is voorlopig nog niet het geval, want zodra de Tweede Wereldoorlog uitbreekt, worden de tv-uitzendingen stopgezet, ook het weerbericht waarmee men net was gestart.

John Logie Baird, de Schotse televisiepionier, in 1926, stelt een vroege draadloze ontvanger scherp. De eerste publieke BBC-televisie-uitzending vond plaats op 22 augustus 1932. (Daily Herald Archive/National Science & Media Museum/SSPL via Getty Images)

Vanaf september 1939 verdwijnt televisie naar de achtergrond en neemt radio het opnieuw volop over. Met kortegolfzenders slaagt BBC erin de hele wereld te bereiken. Legendarisch worden de 33 radiotoespraken van eerste minister Winston Churchill, onder meer de historische Their Finest Hour-speech van juni 1940, na de succesvolle terugtocht van het Britse leger bij Duinkerken. Ongetwijfeld maakt hij daarbij gebruik van de iconische Type A-microphone, die BBC in samenwerking met Marconi ontwikkelde en die gedurende 25 jaar als standaardmicrofoon zal worden gebruikt. Met een toenmalige kostprijs van slechts £ 9 tegenover de £ 130 die BBC tot dan betaalde voor de Amerikaanse RCA model 44 microfoon realiseerde de Britse omroep daarmee een belangrijke besparing.

Maar liefst 33 speeches van Winston Churchill werden door de BBC uitgezonden. (Keystone-France/Gamma-Keystone via Getty Images)

Koninklijk Huis

Muziek uit vijandelijke landen is op de BBC ondertussen niet langer te beluisteren. In totaal belanden 99 Duitse, 38 Oostenrijkse en 38 Italiaanse componisten op de zwarte lijst. Nieuws met betrekking tot Polen wordt uiterst omzichtig behandeld. Om de Russische bondgenoten niet voor het hoofd te stoten, wordt met geen woord gerept over de deportatie van Poolse burgers, noch over de Russische massamoord op Poolse officieren bij het stadje Katyn.
Al sinds de jaren dertig wordt de aanwerving van nieuw personeel in alle stilte opgevolgd door MI5, de Britse binnenlandse inlichtingendienst. Wie lid is van een extreem linkse partij zoals de Socialist Workers Party of een extreem rechtse zoals de British National Party maakt weinig kans om bij de BBC aan de slag te gaan. Pas in 1985 komt hieraan een einde, met uitzondering voor de allerhoogste topfuncties.

9 juli 1948: de BBC filmt in het Wembley Stadion de parade van 6.000 atleten voor koning George VI, onderdeel van de openingsceremonie van de Olympische Spelen van 1948. (Haywood Magee/Picture Post/Getty Images)

Zodra de Tweede Wereldoorlog achter de rug is, neemt BBC een nieuwe start. Woman’s Hour wordt het eerste radioprogramma dat zich specifiek tot een vrouwelijk publiek richt. Even ontstaat er paniek bij de directie wanneer het onderwerp ‘menopauze’ wordt aangesneden, maar tot diep in de jaren zestig komen in het programma vooral huishoudelijke thema’s en de opvoeding van kinderen aan bod. Ondertussen maakt de pop Muffin the Mule zijn debuut, in het eerste tv-programma voor kinderen, dat ruim tien jaar zal bestaan. Het weerbericht wordt hernomen. Voorlopig bestaat het slechts uit een aantal kaarten met begeleidende commentaar. Pas in 1954 maakt de eerste weerman – George Cowling – zijn opwachting.

De Britse acteur Trevor Martin (1929-2017) en de cast van de langlopende kinderserie Dr Who and the Daleks, januari 1975. (Evening Standard/Getty Images)

Tijdens de Olympische Spelen van 1948 in Londen biedt de BBC zijn kijkers 68 uur rechtstreekse sportuitzendingen aan. Bij 100.000 Britse gezinnen staat ondertussen een tv-toestel opgesteld, zij het dat het scherm ervan slechts 25 x 20 centimeter groot is. Het aantal tv-toestellen stijgt spectaculair wanneer Groot-Brittannië zich in juni 1953 opmaakt voor de kroning van koningin Elisabeth. ‘Vandaag zal de Queen de troon bestijgen, terwijl ontelbare mensen toekijken’, merkt tv-commentator Richard Dimbleby op 2 juni terecht op. Een voorbode van de rechtstreekse uitzending van het huwelijk van Charles en Diana, die in juni 1981 ruim 750 miljoen kijkers wereldwijd trekt, en van de uitvaart van koningin Elizabeth in september 2022, met ruim 25 miljoen Britse kijkers.

The Beatles voor de BBC-camera’s in Top of the Pops. (Cummings Archives/Redferns)

Series van 20.000 afleveringen

Vreemd genoeg start BBC pas in juli 1954 met een dagelijkse nieuwsuitzending. De onderwerpen worden geïllustreerd met foto’s en kaarten. ‘Om de kijker niet af te leiden’ blijven nieuwsankers Richard Baker en John Snagge nog buiten beeld. tv-uitzendingen gaan nog altijd ‘live’, want video-opnameapparatuur is onbestaande. BBC werkt jarenlang aan de ontwikkeling ervan. Het resultaat van hun inspanningen – de VERA, ofwel Vision Electronic Recording Apparatus – voldoet echter niet en zal het moeten afleggen tegen het Amerikaanse Ampex. In de jaren vijftig start BBC met enkele series, die ook vandaag nog worden uitgezonden. De radio-soap The Archers vertelt het leven van de familie Archer in het fictieve plattelandsdorpje Ambridge. In de bijna 20.000 episoden, die ondertussen zijn uitgezonden, maakten beroemdheden als prinses Margaret, Judi Dench, John Peel, Bradley Wiggings en Camilla Parker Bowles, een kort cameo-optreden. Een ander langlopend programma is het wekelijkse tv-magazine voor kinderen Blue Peter, voor het eerst uitgezonden in oktober 1958 en met ondertussen meer dan 5.000 afleveringen op de teller, waarmee Blue Peter het legendarische Doctor Who – gestart in 1963, ondertussen goed voor 870 afleveringen – het nakijken geeft.

Journaliste Nina Epton in 1951 met een BBC-Marconi-microfoon.

Met de verfilming van John Galsworthy’s bestseller The Forsyte Saga – waarvan het verhaal zich afspeelt tussen 1906 en 1921 – bepaalt BBC in 1967 de standaard voor tal van historische dramaseries die de Britse omroep de volgende decennia een ijzersterke reputatie zullen bezorgen. Het 26-delige kostuumdrama wordt al snel zo populair dat op zondagavond familiediners worden verplaatst en kerkdiensten worden verschoven zodat niemand een aflevering hoeft te missen.
Ook op technologisch vlak maakt BBC ondertussen baanbrekende ontwikkelingen door, die door vele andere Europese omroepen zullen worden gevolgd. Via de satelliet Telstar kunnen rechtstreekse beelden tussen Groot-Brittannië en de VS worden uitgewisseld. Op 25 juni 1967 zingen The Beatles voor het eerst All you need is love tijdens Our World, de eerste wereldwijde rechtstreekse tv-uitzending. Een week later vormen de tenniswedstrijden in Wimbledon de start van tv-uitzendingen in kleur.
Mark De Geest

Openingsbeeld: The Radio Times uit 1923.

Lees ook de andere helft van dit boeiende artikel in de nieuwe G-GESCHIEDENIS. Nu overal te koop voor slechts € 6,25!


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder