Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Melkdrinkers overleven

05 oktober 2022 Siebrand Krul

Een breed samengesteld team van onderzoekers heeft geprobeerd een antwoord te vinden op de intrigerende vraag waarom het gros van de volwassen Europeanen nauwelijks last heeft van lactose-intolerantie, en bevolkingsgroepen elders in de wereld melk slecht kunnen verdragen. Deze vraag is mede ingegeven door het feit dat óók bij de Europeanen in de eerste millennia na de domesticatie van runderen sprake was van lactose-intolerantie.

Dat concludeerden de onderzoekers althans nadat ze het DNA van stoffelijke resten van 1.700 personen die zo’n 9000 jaar geleden in Europa leefden opnieuw tegen het licht hielden.
Het onderzoeksteam bracht vervolgens de kwantitatieve melkconsumptie in Europa van 7000 v.Chr. tot 1500 n.Chr. in beeld. De uitkomsten van de analyse van ongeglazuurde en niet al te hard gebakken potscherven (waarin ook nog na duizenden jaren resten van melkvet getraceerd kunnen worden) van 554 archeologische vindplaatsen zijn in een zevental kaartjes samengevat. Zo valt in een oogopslag op dat in Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk en in het noordelijk deel van het Iberisch schiereiland veel melk geconsumeerd werd. In het zuiden van Spanje en in het oostelijk deel van Scandinavië stonden blijkbaar weinig melkproducten op het menu.

Koeien in een drassig weiland, schilderij van Willem Maris, tweede helft 19de eeuw. (Rijksmuseum Amsterdam)

Tot hier op zich weinig nieuws onder de zon. Maar wetenschappelijke meerwaarde leverden de stappen op die daarna gezet werden. De onderzoekers formuleerden de hypothese dat ziektes en hongersnood uiteindelijk verantwoordelijk waren voor een genetisch veranderingsproces dat de lactose-tolerantie tot gevolg had. Ze gaan er van uit dat de bevolkingsdichtheid en contact met wilde dieren een goede graadmeter zijn voor de variabele ‘ziekte’. En een plotselinge en sterke daling van het bevolkingsaantal zou kunnen wijzen op ‘hongersnood.’ De enorme hoeveelheid data werd vervolgens in een computermodel gestopt. Vooral tijdens crisissituaties nam de lactose-tolerantie met reuzensprongen toe. Een zieke of ondervoede persoon is meer vatbaar voor diarree – hét symptoom bij uitstek van lactose-intolerantie. En de groep die de melksuikers wél kon verteren, overleefde en gaf hun aangepast genenpakket aan volgende generaties door.
Cor van der Heijden

Openingsbeeld: De interesse van de mens in de koe blijkt vaak wederzijds. (Getty Images)

Lees het volledige artikel, plus nog veel meer boeiend historisch nieuws, in de nieuwe G-GESCHIEDENIS. Nu overal te koop voor slechts € 6,25!


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder