Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Een Vlaamse keizer?

05 oktober 2022 Siebrand Krul

Carausius was een Romeinse admiraal die in de late 3de eeuw n. Chr. als caesar enkele jaren over ‘zijn’ keizerrijk regeerde (in Noord-Gallië en Britannia). Belaagd door de Romeinse troepen trok hij zich terug op de Britse eilanden. Dat was, bij wijze van spreken, de allereerste brexit. Hij werd uiteindelijk vermoord en behoorde tot de stam der Menapiërs, uit de Scheldestreek. Ontdek de geschiedenis van deze rebelse keizer uit de Lage Landen.

Marcus Aurelius Mausaeus Valerius Carausius – kortweg Carausius – werd geboren in de 3de eeuw, een woelige periode in het Romeinse Rijk toen keizers, tegenkeizers en soldatenkeizers (generaals die door hun legioen tot caesar werden uitgeroepen) mekaar afwisselden en onderling bestreden.
Volgens de Romeinse geschiedschrijver Aurelius Victor was Carausius afkomstig uit de civitas Menapiorum, het grondgebied der Menapiërs. Deze volksstam, behorend tot de Belgae, leefde in het westelijk deel der Lage Landen, meer bepaald in het huidige Noord-Frankrijk en Oost- en West-Vlaanderen met de Schelde als grens. De Menapiërs waren ervaren zeevaarders. Ze woonden immers in het kustgebied aan de Noordzee en dreven handel met de volkeren op de Britse eilanden. In zijn De Bello Gallico vermeldt Julius Caesar de schepen van de Menapii.

Een Menapisch huis (reconstructie Destelbergen). (vzw Gallische Hoeve)

In de 3de eeuw waren de Menapiërs, zoals de meeste Gallische stammen, voor een groot deel geromaniseerd. Ze leverden zelfs manschappen voor de auxilia, de hulptroepen van de Romeinse legioenen. Er is sprake van de Cohors I Menapiorum, de eerste cohorte der Menapiërs.

Admiraal Carausius. Prent uit reeks ’s Lands Glorie – Historia van J.L. Huens.

Waarschijnlijk is het via deze weg dat Carausius zich als officier laat opmerken tijdens een militaire campagne in de jaren 284-286. Keizer Diocletianus had zijn generaal en caesar (medekeizer) Maximianus de opdracht gegeven ten strijde te trekken tegen de Bagaudae, Gallische opstandelingen die het land onveilig maakten. Tijdens die veldtocht onderscheidde Carausius zich dusdanig dat hij door de keizer beloond werd met een aanstelling tot commandant van de Classis Britannica, de Romeinse vloot die aan Het Kanaal was gestationeerd. Dat Carausius behoorde tot de zeevarende stam der Menapiërs uit die regio zal zeker hebben bijgedragen tot deze benoeming.

Reconstructietekening van Gesoriacum (Boulogne-sur-Mer). (JCGolvin)

Carausius vestigde zich in Gesoriacum, in het Keltisch Bononia, het huidige Boulogne-sur-Mer (Noord-Frankrijk). Daar lag de vlootbasis van de Classis Britannica. Het was de bedoeling dat admiraal Carausius de zee tussen Gallia en de provincie Britannia zou vrijwaren van piraterij, maar er ontstonden geruchten dat hij het grootste deel van de buitgemaakte rijkdommen van de piraten voor zichzelf hield en niet doorstuurde naar de Romeinse schatkist. Misschien nog erger dan deze persoonlijke verrijking was de beschuldiging dat hij onder één hoedje speelde met de piraten en hen toestond Romeinse schepen te enteren.

Munt met Carausius, Diocletianus en Maximianus.

Rome kon deze vorm van muiterij niet laten gebeuren en Maximianus stuurde troepen naar het noorden om Carausius tot de orde te roepen en hem te arresteren. Maar de ambitieuze admiraal wilde zich niet overgeven en ging de confrontatie aan: hij verklaarde zich autonoom heerser van zijn gebied (Noord-Gallië en Britannia). Carausius genoot blijkbaar het vertrouwen van verschillende legioenen, want in 287 riepen zijn soldaten hem in Londinium (Londen) tot caesar uit.

Marmeren reliëf met Romeinse schepen.

Carausius bestuurde zijn contrarijk als een Romeins imperium in het klein, met een eigen senaat en consuls. Hij liet munten slaan met zijn eigen beeltenis als keizer en mogelijk poogde hij een bondgenootschap aan te gaan met de heersende keizers, augustus Diocletianus en zijn mede-caesar Maximianus, die samen regeerden. Hij nam hun beide keizerlijke familienamen Aurelius Valerius aan en liet zelfs een medaillon slaan met de drie beeltenissen van hemzelf, Diocletianus en Maximianus, en als opschrift: ‘Carausius et fratres sui’ (Carausius en zijn broeders).
Het mocht niet baten. Carausius werd in Rome gezien als een opstandige usurpator die moest vernietigd worden. Hij was immers niet zomaar een lastige rebel in een uithoek van het rijk. Je mag niet vergeten dat Carausius over minstens drie legioenen kon beschikken én over de noordelijke vloot en dus een heus gevaar betekende voor de Romeinse staat.

Gouden munt van keizer ‘imperator’ Carausius.

In 288/89 werd een Romeinse troepenmacht op de been gebracht om Brittannia, waar Carausius zich had teruggetrokken, binnen te vallen. Deze invasie mislukte, volgens de ene bron door een zware storm, volgens een andere door het strategisch inzicht van Carausius.
In 293 kon generaal Constantius Chlorus, de latere caesar Constantius I, het deel van Carausius’ territorium in Noord-Gallië innemen, waaronder ook de vlootbasis van Gesoriacum (Boulogne-sur-Mer). Carausius kon niet anders dan zich te verschansen op het eiland Britannia en zijn rijk af te scheiden van het Romeinse imperium. In Engeland beschouwt men dit nu als ’the first brexit’. Op munten van Carausius lezen we opschriften als ‘Genius Britanniae’ en ‘Restitutor Britanniae’ (beschermer en hersteller van Britannia).

Zilveren munt van Carausius.

Aan het rijk van Carausius zou gauw een einde komen. In 293 werd hij vermoord door één van zijn naaste vertrouwelingen, Allectus, mogelijk ook zijn schatbewaarder. Allectus nam de positie in van zijn voorganger en riep zich ook uit tot caesar. Zijn rijk duurde amper drie jaar: in 296 werd hij gedood in een gevecht met de Romeinse legioenen van Asclepiodotus, die Britannia terug veroverden en opnieuw aansloten bij het Romeinse rijk. De brexit van de Britten was voorbij en Carausius en Allectus verdwenen in de vergetelheid.

Misschien doet de naam Carausius bij sommige oudere lezers nog wel een belletje rinkelen, want ooit werd er een strip uitgegeven met als titel Carausius, de Vlaamse Cesar, getekend door Egdard Ley. De reeks verscheen in de Kleine Zondagsvriend in de jaren 1949/50. In 1969 publiceerde Standaard Uitgeverij een jeugdroman van Johan Ballegeer: Carausius, hij die de zee beheerst. Deze auteur situeerde de geboorteplaats van Carausius in Lissewege bij Brugge.

Carausius is in België niet zo bekend, maar in Engeland kent men hem wel. Hij maakte immers een keizerrijk van Brittannia, en alles wat refereert aan the British Empire scoort aan de overzijde van het Kanaal. Zo werd in een studie uit 1858 Carausius bestempeld als ‘the Augustus and Emperor of Britain, Zeeland, Dutch Flanders, Armorica and the Seas… the first Sailor king of England’. En verder: ‘Carausius was the first to perceive the importance of the position of the British Islands.’
Bovendien dook zijn naam in de Britse media op door een bodemvondst in 2010. In Somerset werd toen een grote muntschat ontdekt: duizenden Romeinse munten, meestal koperen stukken, maar ook enkele zilveren denarii uit de tijd van Carausius.
Bron: Canvas curiosa/Koen De Vos

Openingsbeeld: Het stamgebied der Menapiërs in Gallië.


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder