Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Een Belgisch zonnestelsel

05 oktober 2022 Siebrand Krul

België bezit een zonnestelsel, en niet zomaar eentje, maar één van ’s werelds grootste modellen van onze zon en haar planeten, een planetarium ter grootte van héél België met een doorsnede van driehonderd kilometer. Een vergeten project: Ruimte voor Muco. Ga mee op zoek naar de planeten van Oostende tot Tongeren, van Ukkel tot Florenville.

Verre herinneringen aan een schoolreis naar Lier en een bezoek aan de Zimmertoren roepen beelden op van het astronomische planetarium dat daar te bewonderen was: een schaalmodel van ons zonnestelsel en een draaiend hemelgewelf. Geïntrigeerd keken wij naar de planeten die langs ellipsvormige banen hun parcours rond de zon aflegden. Het enige probleem bij dergelijke voorstellingen is de schaal: de astronomische afstanden zijn moeilijk te bevatten, omdat geen enkel schaalmodel de uitgestrektheid van het zonnestelsel kan weergeven zonder te raken aan de verhoudingen tussen de zon en de planeten.
Precies dàt is wel gelukt bij het planetarium dat het hele land omvat: Ruimte voor Muco heette het project dat tussen mei en oktober 2004 werd gerealiseerd in opdracht van de Belgische Vereniging voor Strijd tegen Mucoviscidose.

Luc De Meersman. (De Standaard)

Toenmalig communicatieverantwoordelijke van de Muco-vereniging Luc de Meersman bedacht een plan om een schaalmodel van ons zonnestelsel te bouwen dat over heel België zou verspreid staan. Op die wijze wou men de erfelijke taaislijmziekte mucoviscidose onder de aandacht brengen van het grote publiek en tegelijk over alle taal- en gemeentegrenzen heen een solidariteit smeden. Om heel België te omvatten koos men voor een schaal van 1/40 miljoen. Uitvoerend kunstenaar was Tim Roosen, die tien voorstellingen maakte van de zon en de planeten.

Zon
Het centrale punt is uiteraard de Zon, voorgesteld door een deel van de zonneschijf. Op schaal 1/40.000.000 zou onze ster een doorsnede hebben van 34,80 meter. Men heeft gekozen voor een segment van de schijf van 17,60 meter lang tot vier meter hoog, vervaardigd in platen van cortenstaal en buizen van roestvrij staal. Op de platen zijn de mythologische zonnegod Helios en zijn hemelse strijdwagen afgebeeld. De Zon staat in Oudergem, vlakbij het metrostation Beaulieu en nabij de hoofdzetel van de Muco-vereniging, en vormt het middelpunt van het Belgische planetarium.

Het zonnestelsel. (NASA)

Mercurius (=1)
De eerste planeet is Mercurius, op de correcte schaal een bronzen bol van twaalf centimeter met een stalen sokkel waarop de herautenstaf van de god Mercurius. Dit monument staat op de Vorstlaan voor het cultureel centrum van Oudergem, op een afstand van 1.447 meter van de zon.

Ruimte voor Muco, het zonnestelsel verspreid over België.

Venus
Tweede planeet Venus, een bol van dertig centimeter, verwijst naar de godin van liefde en schoonheid, gesymboliseerd door een smeedijzeren art-nouveau standaard en een sokkel waarin hartjes zijn uitgebrand. Venus staat op 2.705 meter van het centrale punt, de zon in Oudergem, en ligt in het Leybeekpark in Watermaal-Bosvoorde.

De Zon, nabij metrostation Beaulieu in Oudergem. (Tim Roosen)

Aarde
Onze eigen planeet Aarde met de Maan is te vinden voor de Koninklijke Sterrenwacht in Ukkel, op 3,73 kilometer van de zon. De Aarde is een bol van 31 centimeter, de Maan meet slechts 8,6 centimeter. Op de sokkel van de Aarde zien we het silhouet van een man en een vrouw, bekroond met een sierlijke plant met bloemen, symbool van het leven. De sokkel van de Maan staat op negen meter van de Aarde en draagt de toorts van de godin Luna.

Mercurius, bij het cultureel centrum van Oudergem. (Tim Roosen)

Mars
Voor de volgende planeet verlaten we het Brusselse gewest en reizen naar Hoeilaart. In het Jan van Ruusbroeckpark prijkt de planeet Mars, een bronzen bol van zestien centimeter op 5,69 kilometer van de zon. De oorlogsgod Mars wordt gesymboliseerd door vier speren die een gepantserde sokkel bekronen.

Venus, in het Leybeekpark van Watermaal-Bosvoorde. (Tim Roosen)

Jupiter
De reuzeplaneet Jupiter, een stalen schijf van 3,57 meter, staat op het rondpunt van Kampenhout-Sas, de kruising van de Haachtsesteenweg en de steenweg Mechelen-Leuven, 19,4 kilometer verwijderd van de zon. Het gezicht van de oppergod is uitgespaard in het cortenstaal dat doorkliefd wordt door de goddelijke bliksemschichten.

De Aarde, aan de Koninklijke Sterrenwacht in Ukkel. (Tim Roosen)

Saturnus
Na Vlaanderen komen we voor Saturnus in Waals-Brabant terecht: de planeet met de ringen, vernoemd naar de god van de landbouw, gesymboliseerd door graanhalmen, staat in het centrum van Gembloers voor het Foyer Communal, Place Arthur Lacroix. De cortenstalen schijf heeft een diameter van drie meter en bevindt zich op 35,7 kilometer van het centrale punt.

Mars, in het Jan van Ruusbroeckpark van Hoeilaart. (Tim Roosen)

Uranus
De volgende gasplaneet Uranus ligt voor het Administratief Centrum Praetorium in de Limburgse stad Tongeren. Uranus, god van de hemel, is voorgesteld met sterren en wolken. De schijf is 1,27 meter groot en ligt op 71,7 kilometer van de zon.

Jupiter, op het rondpunt van Kampenhout-Sas. (Tim Roosen)

Neptunus
De laatste grote planeet Neptunus, genoemd naar de zeegod, vind je – hoe kan het ook anders – aan zee, meer bepaald op de zeedijk bij het Casino van Oostende. Een cortenstalen schijf van 1,22 meter beeldt een golfslag uit, bekroond door een roestvrij stalen drietand. Neptunus staat op een afstand van 112,6 kilometer van het zonnepunt in Oudergem. (Het kunstwerk werd enkele jaren geleden verwijderd bij werkzaamheden.

Saturnus, in het centrum van Gembloers. (Tim Roosen)

Pluto
En tenslotte de allerlaatste kleinste planeet, intussen gedegradeerd tot dwergplaneet, is Pluto, gewijd aan de god van de onderwereld. Een sokkel met de rivier Styx en een poort met hangslot dat de toegang tot de onderwereld voorstelt, draagt een bronzen bol van vijf centimeter en werd geplaatst bij het Gemeentehuis van Florenville in het uiterste zuiden van ons land nabij de Franse grens, 147 kilometer verwijderd van de zon.

Uranus, voor het Praetorium in Tongeren. (Tim Roosen)

Wereldrecord
Op het moment van zijn inhuldiging in 2004 was Ruimte voor Muco, het Belgische planetarium met een doorsnede van ca. driehonderd kilometer, het grootste schaalmodel van ons zonnestelsel ter wereld. Intussen is het overtroffen door onder meer het Sweden Solar System dat zich uitstrekt over heel Zweden en de nog grotere Solar System Drive dat in Australië ligt. Een gelijkaardig initiatief in Groot-Brittannië, het Spaced Out Project, stierf een stille dood.

Neptunus, op de zeedijk in Oostende. (Tim Roosen

Pluto, voor het gemeentehuis van Florenville. (Tim Roosen)


Maar die andere schaalmodellen zijn louter toeristisch-wetenschappelijke projecten en hebben weinig of geen artistieke waarde. Dan is het Belgische planetarium van veel hogere kwaliteit. Alleen spijtig dat de initiatiefnemer, de Belgische Muco-vereniging, hier nooit écht heeft mee uitgepakt. Na de inhuldiging in 2004, toen het kortstondig in de media kwam, verdween het uit de belangstelling en vandaag- is het eigenlijk vergeten.
Canvas Curiosa/Koen De Vos/Marcia van der Zwan

Openingsbeeld: De Zimmertoren van Lier.


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder