Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

‘Stinkend’ rijk: Quandt

13 september 2022 Siebrand Krul

De van oorsprong uit Nederland afkomstige familie Quandt behoort tot de rijkste dynastieën van Duits-land. Zij bezit de helft van het auto/motorconcern BMW en ook het pharmabedrijf Altana behoort tot de Quandt-bezittingen. Nog meer dan andere rijke families schuwen de Quandts de publiciteit. Maar van tijd tot tijd duikt telkens weer een vieze bruine vlek op in de familiegeschiedenis: de basis van het vermogen dateert uit het nazi-verleden.

Het mijden van de publiciteit liep in het honderd toen de Zwitserse gigolo Helg Sgarbi één stap te ver ging. Hij had in 2007 een akkefietje met de rijkste vrouw van Duitsland. Susanne Klatten, meisjesnaam Quandt, met een vermogen van ruimt 31 miljard euro, wordt door haar aimant met seksvideo’s afgeperst. Zeven miljoen vangt die zo, maar als hij nog hebberiger wordt en veertig miljoen eist, doet Klatten aangifte tegen hem. In 2009 draait Sgarbi voor zes jaar de bak in.
Het pikante voorval trekt wereldwijd de aandacht en het Quandt-principe van totale zwijgzaamheid heeft een flinke deuk opgelopen. Tot dan was de familie erin geslaagd hoegenaamd niet op te vallen en dat ter-wijl Susanne Klatten en haar broer Stefan bijna de helft van de BMW-aandelen bezitten. Als je het ver-mogen van alle zijtakken van de familie bij elkaar optelt, hebben de Quandts zelfs meer miljarden op de bank dan de Aldi-broers en zijn daarmee de rijkste Duitsers.

Günther Quandt in 1941. (Bundesarchiv)

Erger dan Susannes schandaaltje is echter het bruine familieverleden. Patriarch Günther Quandt haatte Jo-seph Goebbels weliswaar, maar dat had niets met politiek en alles met privé te maken – met een vrouw en een jongen om precies te zijn. Dat Günther Quandt, in 1881 in het Brandenburgse Pritzwalk geboren, geldt als stichter van de ondernemersdynastie heeft vooral met de enorme vermogensaanwas te maken die hij bewerkstelligde, want vader Emil was ook al een man van aanzien, dankzij zijn huwelijk met de dochter van een textielfabrikant.
Als oudste zoon volgt Günther hem op in het bedrijf. In 1909 is hij al directeur van diverse textielfabrie-ken. In de Eerste Wereldoorlog voorzien zij het Duitse leger van uniformen. Na de Duitse nederlaag besluit Günther ook in andere branches actief te worden. Hij doet zijn voordeel met de inflatie die de Republiek van Weimar treft en begrijpt al snel dat het er bij zo’n astronomische geldontwaarding op aan komt liquide middelen in goederen om te zetten. Zijn grootste vangst in de gerenommeerde onderneming Accumulato-ren-Fabrik (AFA), later omgedoopt in Varta. Door deze zet en deels door dubieuze, halsbrekende aande-lentransacties wordt hij een van de rijkste ondernemers van Duitsland. Opmerkelijk is verder een andere overname van hem, want die betreft de Berlin-Karlsruher Industrie-Werke, een bekende naam in de wa-penindustrie.

Susanne Klatten op de BMW-stand in Frankfurt in 2017.

In Günthers privé-leven heerst minder voorspoed. Zijn eerste vrouw Antonie overlijdt al in 1918 aan de Spaanse griep, zoon Hellmut in 1927 aan een blindedarmoperatie en Hellmuts jongere broer Herbert heeft een ernstige oogkwaal. In 1921 hertrouwt Günther Quandt met de negentienjarige Magda Ritschel, die half zo oud is als hij. Na acht jaar huwelijk laat Magda zich scheiden. Ze is een fervent nationaal-socialiste en hoewel ze zelf een Joodse stiefvader heeft, trouwt ze in 1931 met Joseph Goebbels, de toekomstige rijks-propagandaminister. Die neemt geen genoegen met de liaison met Quandts ex, maar dwingt ook af dat Ha-rald, de zoon van Günther en Magda, vanaf 1934 niet meer bij zijn biologische vader woont, maar in huize Goebbels.
Ondanks zijn vete met de persoon Goebbels beseft Günther Quandt, eerder een sluwe opportunistische ka-pitalist dan een overtuigd nationaal-socialist, dat de dictatoriale staat hem nog rijker maakt dan hij al was. En dus springt hij graag op de rijdende trein – net als Porsche, Krupp en tal van andere industriëlen. Zijn accumulatorenfabriek (AFA, later Varta) levert accu’s voor Hitlers duikboten en zijn wapenfabrieken pi-stolen en kanonnen.

Stefan Quandt in 2015.

Günther Quandt kan ook voor een prikje concurrerende ondernemingen overnemen die de nazi’s onteigend hebben. Als het Duitse leger België en Frankrijk binnenvalt, is Quandt met zoon Herbert een van de eer-sten die de bezette gebieden doorzoeken op Joodse bedrijven die ze kunnen inpikken.
In de fabrieken van het Quandt-imperium werken tijdens de oorlog 50.000 dwangarbeiders onder mensont-erende omstandigheden. Op bedrijfsgrond van de AFA in Hannover wordt met medeweten van de Quandts een concentratiekamp ingericht, compleet met galgen en executieplaats.
Ondanks dat alles worden Günther en zijn zoon Herbert, die het conglomeraat samen leidden, door de geal-lieerden na de Duitse ineenstorting slechts als meelopers gekwalificeerd. Günther Quandt beweert zelfs een ‘vervolgde en slachtoffer van het nazi-regime’ te zijn geweest en beroept zich daarvoor op de drie maanden gevangenisstraf die hij aan het begin van de nazi-heerschappij heeft uitgezeten. Dat dat waar-schijnlijk wegens belastingontduiking was komt de rechtbank niet te weten. En evenmin dat er op het AFA-fabrieksterrein een door SS-ers bewaakt concentratiekamp gevestigd was. Daarnaast houden de Brit-ten belastende documenten achter, uit vrees het toekomstpotentieel van de accu-industrie te schaden.
Michael Feldhoff

Openingsbeeld: Het BMW-hoofdkwartier in München, vormgeven als een viercilinder moter.

Lees ook de andere helft van dit spannende verhaal in de nieuwe G-GESCHIEDENIS. Nu overal te koop voor slechts € 6,25!


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder