Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Koloniale kunst terug?

23 augustus 2022 Siebrand Krul

De voorgenomen Nederlandse teruggave van koloniale kunst die in Nederlandse musea wordt bewaard verloopt in een traag tempo. Ruim anderhalf jaar nadat het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) aankondigde dat er een onafhankelijke beoordelingscommissie komt, is die er nog niet. ‘Het is pijnlijk dat het zolang duurt.’ Er is geen onderzoeksdeadline omdat onderzoek sowieso lastig is.

Een Londens museum stuurt 72 kunstobjecten terug naar Nigeria omdat die overduidelijk zijn geroofd uit het voormalige koninkrijk Benin. Nederland maakt minder vaart. De vrees die door deskundigen al werd uitgesproken lijkt te worden bewaarheid: het gaat heel lang duren voordat Nederlandse koloniale roofkunst terug wordt gegeven. Het is vaak onmogelijk uit te vinden hoe koloniale kunst naar Europa werd verworven. Er is wel morele druk uit verschillende hoeken om vaart te maken, getuige alleen al de wat suggestieve benaming ‘roofkunst’, maar feit is dat de onderzoekscommissie niet eens kan zeggen wanneer het werk begint.
In oktober 2020 adviseerde de Raad voor Cultuur al dat Nederland koloniaal erfgoed moet teruggeven aan landen waar de objecten vandaan komen. Voorwaarde is wel dat het waarschijnlijk moet zijn dat die bezittingen onvrijwillig zijn afgenomen. Het advies heeft betrekking op honderdduizenden objecten en raakt ook vlaggen, ceremoniële wapens, menselijke resten en attributen die een rol spelen in religies. Het gaat vooral om objecten die zijn verworven toen Nederland Indonesië en Suriname als koloniën had. Kunststukken die tijdens koloniale oorlogen zijn veroverd vallen er eveneens onder.

Bronzen hoofd uit de 17de eeuw. Een typische ‘Benin bronze’ in de collectie van het Nationaal Museum van Wereldculturen. (Nationaal Museum)

Het Ministerie van OCW stuurde vorig jaar januari een brief naar de Tweede Kamer waarin zij erkende dat de oorspronkelijke bevolking van koloniale gebieden onrecht was gedaan door het weghalen van de kunstobjecten. ‘Het is pijnlijk dat het zolang duurt voor de commissie is ingesteld,’ zegt Jos van Beurden, onafhankelijk deskundige op het gebied van teruggave van koloniaal erfgoed. Tegenstanders van teruggave gebruiken als argument dat de Nederlandse musea dan leegraken. Van Beurden: ‘Dat is echt onzin. Wat er met de Benin-objecten gebeurt is dat de eigendomstitel aan Nigeria wordt overgedragen. Dat land zal op zijn beurt een aantal objecten uitlenen aan het museum in Europa waar ze nu nog zijn. De overdracht van de eigendomstitel is essentieel.’

Bronzen haan, afkomstig uit Benin City in 1897. (Nationaal Museum van Wereldculturen)

Waar het Londense Horniman Museum 72 kunstobjecten teruggeeft, heeft het Nationaal Museum voor Wereldculturen in Nederland 114 Benin-objecten als roofkunst geïdentificeerd. De meeste daarvan zijn in Museum Volkenkunde in Leiden. Daarover zijn gesprekken gaande met Nigeria. Juist uit Indonesië bevindt zich in Nederland veel koloniale kunst. Nederlanders waren gespitst op Hindoe en Boeddhistische beelden en wapens. Uit Suriname is er ‘niet zoveel roofkunst’ zegt Van Beurden. ‘Veel objecten uit Indonesië zijn herleidbaar maar heel veel ook niet. Het kan jaren kosten om die te identificeren en te achterhalen hoe ze hier zijn gekomen. Het is belangrijk dat er zowel aan Nederlandse kant als aan Indonesische kant sterke partijen zijn die met elkaar kunnen overleggen. Dan hoeft het niet zo lang te duren.’
Bron: De Erfgoedstem/DPG Media/Jan Hoedeman

Openingsbeeld: Bronzen taillehanger uit de 18de eeuw uit het koninkrijk Benin. (Nationaal Museum van Wereldculturen)


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder