Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Moskee Wyldemerk

11 juli 2022 Siebrand Krul

Veertig Molukse oud-bewoners, hun nazaten en enkele lokale bewoners hebben de sporen teruggevonden van de moskee van Kamp Wyldemerck in Balk (Friesland). De vondst werd gedaan bij een veldinspectie in het kader van het archeologisch participatieproject ‘Wyldemerck, samen zoeken naar barakken in de bossen’. Het was ook een soort reünie, weerzien, van de oud-bewoners want de plek was plaatselijk wel bekend.

Veel oud-bewoners bezochten sporen van het enige islamitische Molukse woonoord (bijna alle Molukkers zijn christen) van Nederland, dat tussen 1954 en 1969 in gebruik was. Het doel was te kijken wat er nog aan archeologische sporen te zien is van het kamp waar zij waren opgegroeid. In eerdere bijeenkomsten was al stilgestaan bij ieders lievelingsplek. Nu ging men onderzoeken of die nog ter plekke waarneembaar waren en die zo mogelijk te beschrijven. Het was een flinke uitdaging: sinds de afbraak in 1969 is het terrein dichtbegroeid geraakt en zijn een paar belangrijke paden verdwenen. Voorzien van archeologisch gereedschap als jalons, kompas, spoorformulieren, piketten en camera’s op de eigen smartphone, toog men het bos in. Gps op smartphone vergemakkelijkte het zoeken. Ook verhalen van de plek werden met elkaar gedeeld en waar mogelijk opgenomen op video of audio.

Molukkers bij de moskee op kamp Wyldemerk, 1968. (Collectie Ghani van den Bergh)

De vondst van de moskee
De voormalige moskee van Wyldemerck is een belangrijke plek voor de oud-bewoners. Die waren soms zichtbaar geroerd om bij het huidige monument een dankgebed aan de voorouders te kunnen richten. De moskee Wyldemerck was in 1956 de tweede moskee van Nederland en de eerste met een eigen minaret. In 1969 werd deze echter net als alle barakken afgebroken en verkocht. Een verplaatste moskee-barak werd in 2017 tijdens onderzoek van Ghani van den Berg teruggevonden in het dorp Haskerhorne.
De oorspronkelijke locatie van de moskee was wegens overwoekering door bomen en struiken niet met zekerheid vast te stellen. Het monument uit 1997 is daarom niet op de juiste plek gezet, ook omdat toen niet gekapt mocht worden ten behoeve van de plaatsing. Tijdens de veldinspectie wezen deelnemers twee plaatsen aan waar de moskee gestaan kon hebben. Maar welke was de juiste? Raadpleging van historische kaarten en gps-gegevens deed één van de plekken – waar recent bakstenen fundamenten gevonden waren – afvallen. De tweede, nu nieuw gevonden locatie bleek na vergelijk met de hoogtekaart de juiste plek. Direct vroegen deelnemers zich af of het huidige monument niet verplaatst moet worden. Daarvoor is het nog te vroeg, maar de vraag rees wel hoe dit erfgoed te versterken.

Het graf van de grote gangmaker van de Wyldemerker Molukkers, Achmed Tan, op de begraafplaats in Nijemirdum. (Foto Jan van Zijverden)

Ook projectleiders Marjolijn Kok en Jobbe Wijnen zijn tevreden: ‘Het was heerlijk om te zien hoe groot het enthousiasme bij de deelnemers is. Maar onderschat niet het signaal dat van dit project uitgaat naar alle Molukkers en mogelijk alle nieuwe Nederlanders. Vanuit de reguliere erfgoedzorg zou je zeggen dat archeologie voor hen geen betekenis heeft, want meestal betreft dat onderzoek naar veel oudere perioden, van vóór zij naar Nederland kwamen. Ons project laat zien dat er wel degelijk ook Molukse archeologie bestaat en dat dit voor hen van waarde is.’

De reünisten.

Over Kamp Wyldemerck
Vanaf 1951 waren er in Nederland negentig woonoorden waar ongeveer 12.500 Molukkers, voornamelijk oud-KNIL militairen uit voormalig Nederlands-Indië, werden gehuisvest. Tussen 1954 en 1969 was ook bij Balk, Friesland, in het voormalige Kamp Wyldemerck van de nationaal socialistische Nederlandse Arbeidsdienst (NAD) zo’n woonoord gevestigd waar enkele honderden Molukkers bijna vijftien jaar verbleven onder moeilijke omstandigheden. Het bijzondere aan Wyldemerck was dat dit kamp speciaal bestemd was voor islamitische Molukkers. In 1969 vertrokken de bewoners (voornamelijk) naar Molukse wijken in Ridderkerk en Waalwijk en werden de barakken gesloopt of verkocht. Snel nam de natuur het terrein over en inmiddels is het kamp alleen nog archeologisch aanwezig in sporen in- en op de bodem. Oud-bewoners en hun familie zijn altijd blijven terugkeren naar de plek en hebben vaak goede relaties onderhouden met hun Friese vrienden in de omgeving van Balk.
Staatsbosbeheer is eigenaar van het bos Wyldemerck en koestert al jaren de wens om meer met de geschiedenis van het terrein te doen. Dit leidde begin 2022 tot de start van het project ‘Wyldemerck, samen zoeken naar barakken in de bossen’, dat gezien kan worden als één van de pilotprojecten archeologie participatie in het kader van het Programma Faro van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Het project is ontworpen door samenwerkingsverband Moluks Erfgoed (molukserfgoed.com) en wordt uitgevoerd met als partners Staatbosbeheer, het Moluks Historisch Museum, de Stichting Vrienden van BOEi (penvoerder), de gemeente Fryske Marren en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Het Fonds voor Cultuurparticipatie verstrekte subsidie voor de uitvoering.

Openingsbeeld: Het hijsen van de RMS-vlag in De Wite Peal begin jaren vijftig. (Leeuwarder Courant)


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder