Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

De Oriënt-Express

11 juli 2022 Siebrand Krul

De Orient Express is een vorstelijk ontworpen trein die Europa doorkruist en West met Oost verbindt. De route bestrijkt ook de geschiedenis van het 19de en 20ste-eeuwse Europa, van de veelvolkerenstaat van de Habsburgers, de invloed van de Koude Oorlog, de strijd om onafhankelijkheid in het tijdperk van de natiestaten en zeker ook de democratisering van het toerisme, al blijft de Oriënt Express eclusief.

Het plan voor de Oriënt-Express kreeg in de laatste decennia van de 19de eeuw vaart. Toen was het Ottomaanse rijk intussen dusdanig verzwakt dat allerlei onafhankelijkheidsbewegingen op de Balkan hun kans schoon zagen. De Ottomanen hadden het daar lang voor het zeggen gehad maar konden hun gezag niet meer afdwingen.

De gewenste spoorverbinding tussen Parijs en Constantinopel (het huidige Istanbul) was echter geen Balkan-ambitie, maar grotendeels te danken aan de interesse van West-Europese landen in Centraal- en Oost-Europa, zoals het woord Oriënt in zijn naam suggereert.

De aanleg van de oost-west spoorlijn door heel Europa werd gerealiseerd door een Belgische bankier, Georges Nagelmackers. In 1873 richtte hij het eerste Europese restauratie- en slaapwagenbedrijf op, de Compagnie Internationale des Wagons-Lits. De reputatie van de spoorwegmaatschappij kreeg een oppepper doordat dat de koning van België, die ook de belangrijkste aandeelhouder van de treinmaatschappij was, zijn zegen gaf aan het gebruik van het koninklijke leeuwenembleem op de zijkanten van de wagons.

Nagelmackers kocht de modernste rijtuigen van die tijd. Ze stonden bekend als draaistellen en waren uitgerust met alle denkbare comfort en pracht. Zijn idee was om treinreizigers de luxe te bieden zoals die van een comfortabel hotel.

Het was echter niet alleen het interieur van de treinstellen dat treinreizen tot een luxe ervaring maakte: de draaistellen trilden niet zo veel als andere, minder moderne treinen. Om maar een voorbeeld te geven: tijdens het reizen konden mannen zich zonder gevaar scheren met hun vlijmscherpe messen, en de lunch bleef rustig op tafel staan en vloog niet door de coupé bij een raildeukje waardoor de trein hotsebotsend zijn weg vervolgde.

De Oriënt was een echte luxetrein, waarvoor destijds alleen eersteklas tickets beschikbaar waren. Leren stoelen met monogram en glanzend, sierlijk koperwerk wachtten op passagiers met dikke portemonnees. Niet alleen het ontwerp van de Oriënt Express was uitstekend, maar ook het personeel. Eerste in rang was de chef de train, die praktisch alles in de trein deed, gevolgd door de conducteurs van de rijtuigen, die petten, met goud omzoomde uniformen en glanzende laarzen droegen.

De eerste directe spoorverbinding tussen West-Europa en Constantinopel werd in 1889 tot stand gebracht op een traject Boedapest-Belgrado-Sofia.

De periode tussen 1889 en 1914 was de bloeitijd van de Oriënt-Express, waarbij de trein in 67 uur en 35 minuten vanuit de Franse hoofdstad Constantinopel bereikte. Belangrijke schakel was het consistente Hongaarse spoorwegbeleid van de late 19de eeuw, waarin veel aandacht werd besteed aan de ontwikkeling van spoorverbindingen met de omringende Balkanstaten.

Na de vredesverdragen van Trianon, waarbij Hongarije door de geallieerden tot een ministaat werd teruggebracht, werd de rol van de luxetrein overgenomen door de Simplon-Oriënt express, die Hongarije omzeilde. De trein keerde pas in 1924 terug naar zijn oorspronkelijke route en bleef erop rijden tot 1939, toen de Tweede Wereldoorlog uitbrak.

De dienst werd in 1948 hersteld – maar na de oorlog verloor de trein zijn luxestatus en werden tweedeklas rijtuigen toegevoegd. De sfeer in de Balkanstaten werd kil en grimmig, vijandig tegenover het Westen. De Oriënt vertrok voor het laatst naar Istanbul in 1977.

Veel beroemdheden reisden ermee, waaronder Agatha Christie, die werd geïnspireerd toen de Oriënt Express in 1929 vast kwam te zitten in een sneeuwstorm niet ver van Istanbul. Hij strandde in het open veld en bleef liefst elf dagen vastzitten. Voedsel voor de gestrande passagiers werd in nabijgelegen dorpen gekocht. Dit avontuur zou Christie hebben geïnspireerd voor de thriller Murder on the Oriënt Express, talloze malen verfilmd.

Als reisconcept wist de Oriënt Express het ‘onmogelijke’ te bereiken, omdat het ondanks onzekere politieke situaties een blijvende verbinding creëerde tussen West- en Oost-Europa.
Hoewel de rijdende luxetrein in de 20ste eeuw ernstig leed onder de wereldoorlogen en de Koude Oorlog, staat de Oriënt nog steeds synoniem voor luxe en pracht.
Bron: Europeana/ Éva Tompa (Forum Hungaricum Non-profit Ltd.)


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder