Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Assepoester van de 18de eeuw

11 juli 2022 Siebrand Krul

Ergens in de herfst van 1703 hebben ze elkaar leren kennen. Zij was negentien jaar jong, een aantrekkelijke vrouw van Litouwse afkomst; hij een wat oudere, impulsieve en wispelturige veldheer die droomde van een moderne Russische staat. Ze werden compagnons de route, in goede en kwade dagen tot de dood hen scheidde, en schreven een modern sprookje.

In vergelijking met zijn overmatig alcoholgebruik hield Peter de Grote er een bijna ascetische levensstijl op na in zijn betrekkingen met vrouwen. Hij was niet vies van een overspelige relatie, maar had het te druk met ‘belangrijkere’ zaken: zijn onophoudelijke veldtochten en bestuurlijke en economische hervormingen.
In zijn leven heeft maar een handvol vrouwen een rol van betekenis gespeeld, niet toevallig ook vrouwen die haaks stonden op het beeld van de vrouw in het oude Rusland dat Peter zo verfoeide. Volgens de Domostroj, een huishoudelijk handboek uit de 16de eeuw, waren vrouwen minderwaardige schepsels. Ze werden uitgehuwelijkt en kregen als bruidsgeschenk de zweep van hun vader mee. Ze dienden als huisslaven of teerden weg in de donkere vertrekken van de terem in het geval van adellijke dochters. Dat waren afgezonderde vrouwengemeenschappen in de paleizen van de bojaren waar meisjes opgroeiden tot de juiste huwelijkspartner gevonden was.

De Franse schilder Jean-Marc Nattier maakte dit portret in Den Haag toen Catharina en Peter in 1717 op doorreis waren.

Dienstmeid, seksslavin, maîtresse?

Over de vrouw om wie Peter het meest gegeven heeft, blijven de historische bronnen lange tijd vaag. Vast staat dat Martha Skowrońska van Litouwse, wellicht katholieke afkomst was en dat ze in 1684 in het Zweedse Lijfland werd geboren. Haar ouders stierven jong aan de pest zodat het weeskind werd opgenomen in het gezin van de lutherse dominee Ernst Glück in Mariënburg (Malbork, Polen). Als meid voor alle werk kreeg ze niet de kans om te leren lezen of schrijven. Ze zou in 1702 heel even verloofd of getrouwd geweest zijn met een Zweedse dragonder maar kwam door de snelle Russische opmars in de huishouding van twee bevelvoerders terecht, eerst van Sjeremetev, vervolgens van Mensjikov. In beide gevallen is de relatie niet duidelijk: als dienstmeid, als seksslavin, als maîtresse?

Ondanks haar nederige afkomst en de sobere levensstijl van Peter had Catharina een liefde voor uiterlijk vertoon, getuige haar zomerresidentie in weelderige rococostijl in Poesjkin, nabij Sint-Petersburg.

Als bloedbroeders hadden Peter en Mensjikov toegang tot elkaars vrouwengemeenschap. Zo leerde Mensjikov via Peter zijn latere vrouw Darja Arsenjevna kennen en Peter Catharina Vasiljevskaja, de Litouwse die intussen een Russische naam had aangenomen en zich tot het orthodoxe geloof had bekeerd. De coup de foudre tussen beiden zou nooit uitdoven. Dat weten we met zekerheid uit hun intensieve (gedicteerde) briefwisseling. De altijd uithuizige Peter schreef om de drie of vier dagen een brief over zijn eenzaamheid, zijn bezorgdheid om haar gezondheid, zijn zorgen, zijn vreugde… De eerste jaren reisden Darja en Catharina samen hun geliefden nog achterna op hun zoveelste veldtocht tot de roddels almaar luider weerklonken over hun schaamteloze gedrag. Catharina baarde elk jaar een kind. Zou de tsaar zijn gezag en aanzien riskeren voor een huwelijk met een buitenlandse, ongeschoolde boerenvrouw? Peter zette door en huwde haar binnenskamers in november 1707, vijf jaar later gevolgd door een publieke plechtigheid met slaande trom, trompetgeschal, een schitterend banket en vuurwerk. Ze ging voortaan door het leven als tsaritsa en volgde Peter in 1725 op als eerste vrouw op de Russische troon.
Luc Minten

Openingsbeeld: Vrouwen van de terem maken een bruid op voor het huwelijk. In 1718 verbood Peter dergelijke, van de wereld geïsoleerde vrouwenkwartieren.

Lees ook de andere helft van dit boeiende verhaal, en nog veel meer over Peter de Grote, in de nieuwe G-GSCHIEDENIS. Nu overal te koop voor slechts € 5,50!


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder