Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Kunstbanditisme in België

29 mei 2022 Siebrand Krul

Musea, professionals en overheden zijn druk te bepalen wat te doen met al dan niet geroofde kunstvoorwerpen. Wie zijn de rechtmatige eigenaren? Een opmerkelijk geval in België legt de moeilijkheden bloot die komen kijken bij het overhandigen van gestolen erfgoed. Nadat een Vlaamse antiquair € 240 (!) betaalde voor een gestolen bronzen beeld ter waarde van miljoenen, weigert hij het nu terug te geven aan Nigeria tenzij ze het prijskaartje van € 5 miljoen halen.

Het levensgrote bronzen hoofd, een zogenoemd ‘Ife-brons’, werd in 1987 bij een gewelddadige overval gestolen uit het Nationaal Museum in de Nigeriaanse stad Jos, samen met acht andere stukken. Pas dertig jaar na de diefstal, in 2017, dook het artefact weer op in Londen bij een veilinghuis. Een Vlaamse antiquair probeerde het te verkopen, maar na onderzoek bleek het bronzen hoofd gestolen te zijn. De verkoper onthulde dat hij het stuk in 2007 kocht op een openbare verkoop van de Belgische Federale Overheidsdienst Financiën voor slechts 240 euro, melden nieuwsplatforms De Tijd en VRT NWS.

Het museum in Tervuren.

Profiteren van laksheid

Hoewel de zaak opmerkelijk is, is ze verre van uniek in België. Uit onderzoek van De Tijd en VRT NWS blijkt dat het land internationaal bekend staat als knooppunt voor de aan- en verkoop van gestolen antiek. Door het gebrek aan toezicht bij het verlenen van exportvergunningen zouden veel gestolen antiquiteiten in België ‘legale aankopen’ worden. Ook de douane onderschept nauwelijks ‘cultuurgoederen’: vorig jaar zijn er slechts negentien in beslag genomen en in 2018 slechts één, schrijft het AD.
Ook geld dat met antieksmokkel gemoeid is, blijft onopgemerkt. De afgelopen jaren zijn er nauwelijks verdachte transacties gemeld bij de anti witwas-afdeling. Een van de belangrijkste redenen is dat bijna niemand deze transacties of licenties onderzoekt. Nadat de onderzoekseenheid kunstcriminaliteit van de Belgische politie in 2015 werd gesloten, bleven er slechts één rechercheur en één assistent over om heel België te begeleiden, meldt Knack. ‘De kunst- en antieksector in België heeft geprofiteerd van die laksheid’, erkende een woordvoerder van Brussels Parket.

Babatunde Adebiyi, voorzitter van de Nigeriaanse Commissie voor Musea en Monumenten.

Rembrandt in de nachtwinkel

De chaotische organisatie is tekenend voor de manier hoe de Belgische autoriteiten kunstcriminaliteit bestrijden. Zo konden meerdere overheidsinstanties geen informatie vinden over hoe het gestolen brons in de eerste plaats in hun bezit kwam, ondanks meerdere vragen van journalisten. Na een uitgebreide zoektocht kon de FOD Financiën een gekrabbeld stuk papier met de details van de verkoop overhandigen aan een ‘gerespecteerde Oost-Vlaamse antiquair’. Of de man wist dat hij een Nigeriaans artefact kocht dat op de rode lijst staat, blijft onduidelijk.
Babatunde Adebiyi van de Nigeriaanse Commissie voor Musea en Monumenten is ervan overtuigd dat de dealer wist wat hij deed, vertelde hij aan VRT NWS. ‘Hij is een gereputeerde antiekhandelaar. Als antiquair wist hij dat het ging een bronzen Ife-beeld dat zeer waarschijnlijk geroofd was. Toch heeft hij ervoor gekozen om het beeld te houden.’ Adebiyi begreep niet hoe de Belgische autoriteiten het kunstwerk überhaupt konden verkopen: ‘België had het bronzen hoofd stuk nooit openbaar mogen verkopen. Als je iets vindt dat gestolen is, dan geef je het terug aan de eigenaar. Dat is in dit geval niet gebeurd.’
Hij verwerpt het argument van de dealer dat deze het kunstvoorwerp legaal zou hebben gekocht en daarom niet hoeft terug te geven. ‘Het bronzen hoofd was op het moment van de verkoop internationaal geseind als gestolen erfgoed.’ Ondanks dat de antiekhandelaar zijn prijs verlaagde naar € 60.000, weigert Nigeria nog steeds te betalen. ‘Dit is een nationaal erfstuk! Een prachtig kunstobject gemaakt door onze voorouders wordt behandeld als platte koopwaar.’ Hij vervolgde: ‘Beeld je in dat een Rembrandt of een Rafaël gestolen wordt in het Louvre en nadien opduikt in een nachtwinkel in Nigeria… Wat zou er dan gebeuren? Europa zou onmiddellijk de uitlevering en arrestatie van de Nigeriaanse handelaar vragen!’

Julien Volper, conservator van het Koninklijk Museum voor Midden-Afrika in stad Tervuren.

Veiligheidskwestie

Ondanks duidelijke bewijzen dat het bronzen hoofd inderdaad een gestolen artefact is, is er weinig duidelijkheid wat ermee gaat gebeuren. Deze kwestie onderscheidt zich namelijk van andere retouroperaties, zoals de Benin bronzen. ‘Hebben Nigerianen bijvoorbeeld de faciliteiten om dit soort erfgoedwonderen veilig te beveiligen’, vraagt Julien Volper, conservator van het Koninklijk Museum voor Midden-Afrika in de Belgische stad Tervuren, zich af. ‘In de jaren tachtig en negentig zijn er nog meer diefstallen geweest in Nigeria, ook in het museum in Jos. Daarbij werden verschillende Ife-stukken gestolen’, zegt hij. ‘We moeten uitzoeken hoe die stukken geroofd werden en hoe ze vervolgens in het Westen aan de man werden gebracht. Dit is niet alleen een westerse affaire.’
Adebiyi ergerde zich aan het betoog van Volper: ‘Het klopt dat de veiligheid in onze musea vroeger problematisch was. Tegenwoordig zijn onze musea echter veel beter beveiligd. En veilig of niet, dat doet er niet toe. Het bronzen hoofd is van ons en het moet terug naar Nigeria. Meer valt daar niet over te zeggen.’
Bronnen: AD, Knack, VRT NWS, Erfgoedstem


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder