Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Leopolds Lenincomplot

03 mei 2022 Siebrand Krul

Weinig mensen weten dat Maria Oeljanova, de zus van Lenin, ooit in Brussel studeerde. Uit brieven van Maria blijkt dat de Belgische staatsveiligheid en koning Leopold II in 1903 de communistische leider Lenin, die toen in Brussel was, wilden vermoorden. Maria Iljinitsjna Oeljanova (1878-1937) was de jongere zus van Lenin. Zij studeerde in de jaren 1898-1899 natuurwetenschappen aan het departement chemie-fysica van de Université Libre de Bruxelles.

Ze logeerde bij een hospita in de stad. Tijdens haar Brusselse studententijd maakte Maria kennis met Ivan Aprelyavitsj Denovian (1875-1936), een jongeman van Armeens-Russische afkomst die hier woonde en werkzaam was op het Ministerie van Justitie. De Russen die toen in Brussel verbleven – en dat waren er in die periode heel wat – kwamen geregeld samen op café of in een restaurant en tijdens zulke Russische onderonsjes had Maria Ivan leren kennen. Het klikte en ze werden verliefd op elkaar.

De familie Oeljanov in 1879: Vladimir (Lenin) zit uiterst rechts, Maria zit op de schoot van haar moeder.

Veel mogelijkheden om mekaar privaat te ontmoeten had het koppeltje niet. Maria verbleef bij een strenge hospita en Ivan woonde nog thuis bij zijn ouders. En in het café waar het Russische gezelschap samenkwam, was geen plaats voor privacy. Dus zochten Maria en Ivan elders een rustig plekje: dankzij historisch onderzoek van de brieven van Maria weten we dat ze afspraken in de Sint-Bonifatiuskerk, een neogotische kerk in Elsene. Daar konden ze in alle rust met elkaar praten en, als de koster even niet keek, misschien ook een kusje delen.
Maar de relatie werd abrupt afgebroken bij het einde van het academiejaar in 1899. Maria Oeljanova keerde terug naar Rusland, waar ze betrokken raakte bij de revolutionaire activiteiten van haar broer Vladimir ‘Lenin’ Oeljanov. Het leek erop dat Maria haar Brusselse ‘shutka’ (= schatje, liefje) nooit meer zou terugzien.

Maria Iljinitsjna Oeljanova.

Aanslag op de koning (1902)

Op 15 november 1902 – patroondag van de Heilige Leopold – probeerde de Italiaanse anarchist Gennaro Rubino de Belgische koning Leopold II te vermoorden. Toen de koninklijke familie terugkeerde van het Te Deum in de Sint-Goedelekerk, vuurde Rubino een paar schoten af naar de koets. Hij miste en werd opgepakt. Met zijn daad wou hij de betogers wreken die in de lente van dat jaar werden neergeschoten toen ze de straat optrokken voor het algemeen stemrecht. In februari 1903 werd Rubino door het assisenhof van Brabant veroordeeld tot levenslang. Hij zou overlijden in de gevangenis.
Leopold II was behoorlijk verbolgen over de nalatigheid van de Belgische staatsveiligheid. De Sûreté had deze aanslag niet zien aankomen en het was alleen te danken aan de onhandigheid van Rubino dat er geen slachtoffers waren gevallen. De toenmalige administrateur-generaal François deLatour werd de laan uitgestuurd en vervangen door Jean Baptiste de Rode.

Voorpagina van Le Petit Parisien van 30 november 1902.

Lenin in Brussel (1903)

Enkele maanden later streek een bont gezelschap van Russische communisten en revolutionairen neer in Brussel. Het waren leden en vertegenwoordigers van de RSDAP, de Russische Sociaaldemocratische Arbeiderspartij, de communistische beweging in Rusland, gestoeld op het marxisme, opgericht in 1898 tijdens het Eerste Congres in Minsk. Omdat de communisten verboden waren in Rusland en beducht waren voor de Ochrana, de tsaristische geheime politie, hield de partij in 1903 haar Tweede Congres in Brussel. Vanuit heel Europa verzamelden Russische ballingen in onze hoofdstad, één van hen was Lenin. Het congres begon op 30 juli 1903.

De correspondentie van Maria Oeljanova met de passage over het complot van Leopold II.

Koning Leopold II had niet bepaald sympathie voor die groep onruststokers. Het kersverse hoofd van de Sûreté, Jean Baptiste de Rode, wou niet dezelfde fout maken als zijn voorganger en om op een goed blaadje te komen bij de koning fluisterde hij hem in het oor dat ene Vladimir Iljitsj Oeljanov (Lenin), die op dat moment dus congresseerde in Brussel, eigenlijk de ideologische aanstoker was van de aanslag door Rubino. Het zou zeker in goede aarde vallen bij het tsaristische regime van Rusland om die lastige communist uit te schakelen. Bovendien was het een flinke waarschuwing voor alle revolutionairen en anarchisten die in België actief waren.

Graf van Ivan Denovian (Deneuve) op de begraafplaats van Elsene.

De wraak van Leopold

De Rode liet een agent van de Sûreté infiltreren tussen de tientallen congresleden die vergaderden in een Brussels zaaltje, eigenlijk een oud graanpakhuis. Hij moest nagaan hoe Lenin fysiek kon geliquideerd worden. De agent, belast met deze opdracht, was een Russisch sprekende Belg met de naam Ivan Deneuve, een genaturaliseerde Belg van Russische afkomst die oorspronkelijk Ivan Denovian heette.
En daar ging het mis: op het congres liep Ivan zijn vroegere liefje Maria Oeljanova, die daar ook aanwezig was, tegen het lijf. En wat bleek? De man die hij als geheim agent in ’t oog moest houden, was niemand minder dan de broer van zijn liefste ‘shutka’. Heeft hij toen zijn mond voorbij gepraat en verklapt dat haar broer Vladimir gevaar liep? En heeft zusje Maria dat overgebriefd aan Lenin?

Maria bij haar broer Lenin in 1923, enkele maanden voor zijn dood.

In elk geval verlieten de congresgangers op 6 augustus de Belgische hoofdstad en reisden naar Londen, waar het congres nadien werd verdergezet tot 10 augustus. Het was op dit 2de congres dat het tot een breuk kwam binnen de marxistische partij tussen de radicale bolsjewieken rond de figuur van Lenin en de meer gematigde mensjevieken. Uiteindelijk zouden Lenin en zijn aanhangers het pleit winnen.
Er is altijd aangenomen dat de Belgische overheid de revolutionairen buiten wilde, mede onder diplomatieke druk van de Russische ambassade, en daarom de politie op hen af stuurde. De revolutionaire congresleden werden gedwongen het Belgische grondgebied te verlaten en zochten hun heil in Londen

Lenin leest ‘zijn’ Pravda.

Het complot verijdeld?

Maar uit nagelaten brieven van Maria Oeljanova aan haar liefje Ivan Deneuve-Denovian uit 1904 komt een ander verhaal naar boven. Volgens deze nieuwe theorie zou het dus gaan om een veiligheidsmaatregel van Lenin zélf: hij zou zo een eventuele moordaanslag op zijn persoon vermeden hebben. Waarom hebben de communisten dit altijd verzwegen? Het was – zeker in de ogen van zijn tegenstanders – een laffe daad van Lenin om te vluchten, niet echt heldhaftig voor een revolutionair leider. Vandaar het stilzwijgen over het complot.

Het simpele feit dat een agent van Sûreté ooit een flirtje had gehad met Lenins zusje, heeft hier de geschiedenis bepaald. Stel dat Deneuve-Denovian Maria nooit had ontmoet, dan was de moordaanslag misschien gewoon doorgegaan, was Lenin gedood en wie weet hoe de verdere geschiedenis er dan had uitgezien.
Ivan Denovian stierf in 1936, één jaar voor Maria Oeljanova. Hij ligt begraven op het kerkhof van Elsene onder zijn Russische naam Ivan Aprelyavitsj Denovian. Zij is bijgezet op het Rode Plein in Moskou tegen de muur van het Kremlin, vlakbij bij het gebalsemde lichaam van haar geliefde broer Vladimir Lenin.
Bron: Canvas curiosa/Koen De Vos/Louk Voncken

Openingsbeeld: Voorpagina van Het Laatste Nieuws van 17 november 1902.

Nota bene: de publicatie van dit artikel is abusievelijk een maand vertraagd: van begin april naar begin mei. Dat zou geen probleem zijn, ware het niet dat het aan 1 april was gelinkt. Met andere woorden: het is een grap, klopt niet. Excuses daarvoor. Het artikel blijft voorlopig op de site staan omdat de nieuwsbrief er aan gelinkt is.


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder