Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Leerzaam kijkplezier

03 mei 2022 Siebrand Krul

Kaarten zijn ook in een tijd van Google Maps en GPS nog educatief of recreatief maar blijven wel altijd kunstwerken, hoe technisch ze er ook mogen uitzien. Vakkennis en handelsbelang maken dat de Lage Landen van oudsher een belangrijke positie in de (Westerse) historische cartografie innemen. Geen wonder dat af en toe prachtige boeken worden uitgegeven met bijzondere selecties uit dit rijke erfgoed, zoals nu met ‘De geschiedenis van België in 100 oude kaarten’.

In de 16de eeuw maakten wetenschappers als Gemma Frisius (de uitvinder van de driehoeksmeting), Abraham Ortelius en Gerard Mercator (de uitvinder van de gelijknamige projectietechniek), auteurs zoals Lodovico Guicciardini en uitgevers en cartografen zoals Christiaen Sgrooten van de Nederlanden het centrum van de Westerse cartografie. Kaarten boden toen een blik op de (nieuwe) wereld en werden door de overheid besteld. Bekend voorbeeld zijn de stadskaarten van Jakob van Deventer die werden verzameld door hoge ambtenaren zoals ‘kaartengek’ Viglius van Aytta. Het werden ook steeds meer getuigen, van veldslagen of van bezit, met een propagandistisch of fiscaal doel. Los om tegen een muur te hangen of gebundeld in een boek, een atlas, werden ze steeds meer verspreid bij hoge en lage sociale klassen.

Interieurzicht van de kaartenwinkel van Jacob Folkema, 1770-1772. (Rijksmuseum Amsterdam)

Topstukken in deze selectie van De geschiedenis van België in 100 oude kaarten zijn zeker de Scheldekaart van omstreeks 1505, de variante volgens de Dampierrekaart of een 18de-eeuwse postroute door de Oostenrijkse Nederlanden. De bekende kaart van de slag bij Nieuwpoort in 1600 (zie G-Geschiedenis 2018-4) is bijna standaard geworden in elke selectie. De Franse maquettekaart van Charleroi (zie G-Geschiedenis, 2019-4), de verschillende Belgische buitenlandse projecten (Banquibazar, Santo Tomas, Congo, Antarctica, Tianjin) en de bestrijding van de landloperij met de plattegrond van de kolonie van Merksplas laten ook andere cartografische aspecten zien.
Harry van Royen

Philippe De Maeyer e.a
De geschiedenis van België in 100 oude kaarten
Lannoo, Tielt 2021
408 blz., € 59 ISBN 978 94 014 7312 6

Lees de volledige bespreking, plus nog veel meer boekrecensies, in de nieuwe G-GESCHIEDENIS. Nu overal te koop voor slechts € 5,50!


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder