Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Een liederlijke koning

03 mei 2022 Siebrand Krul

De Portugese badplaats Estoril was ten tijde van de Tweede Wereldoorlog een toevluchtsoord voor Europese vorstenhuizen. Ook voor de Roemeense koning Carol II von Hohenzollern-Sigmaringen en zijn vrouw Elena Lupescu. Royals met een bedenkelijke reputatie. Voor de plaatselijke gemeenschap in Estoril reden genoeg om zo ver mogelijk bij de Hohenzollerns vandaan te blijven.

Volgens de Oostenrijke hertog Joseph Árpád, die bij het stel om de hoek woonde, was Lupescu ‘een intense, sterke persoonlijkheid, die je het gevoel gaf alsof ze je minachtte.’ Carol vond hij aardig en charmant: ‘Maar achter zijn prettige manieren school het bittere hart van een Hohenzollern.’
Dat het geen lichte opgave was om af te stammen van deze Duitse vorstenfamilie ondervond Carol al op jonge leeftijd. Zijn vader Ferdinand I von Hohenzollern-Sigmaringen werd in 1917 gekroond tot koning van Roemenië. Een functie waar hij met zijn gestotter niet voor in de wieg was gelegd. Carols moeder, daarentegen, was puur dynamiet. De Brits-Russische Maria van Edinburgh had tussen het onderhouden van tientallen affaires door, genoeg energie over om haar dwingende invloed te laten gelden in het Roemeense parlement.

Ongedateerde foto van prins Carol (II) met zijn moeder, Maria van Edinburgh. (Getty Images)

Uitgaan in Boekarest

De dominantie die Maria uitoefende op haar echtgenoot Ferdinand verstoorde het beeld dat Carol had van zijn ouders én dat van de politiek in het algemeen. Prins Carol wilde met beiden eigenlijk niets te maken hebben. Liever scheurde hij in zijn Cadillac door de Calea Victoriei, de hoofdstraat van Boekarest. De stad stond in de jaren 1910 bekend om zijn nachtleven en werd ook wel ‘het Parijs van het Oosten’ genoemd. Een ideale speeltuin voor de ‘Playboy Prins’.
Hij hield er, tot ergernis van zijn ouders, een weinig besnaarde smaak op na. Zeker waar het vrouwen betrof, hield Carol van volkse types. Maria Martini bijvoorbeeld, een jongedame met wie hij twee kinderen kreeg, of Zizi Lambrino, met wie Carol er in 1919 vandoor was gegaan, in het geheim was getrouwd en ook een kind had verwekt.

Carols huis in Estoril. (Foto Gillis Kersting)

Om de prins tot bezinning te brengen, stuurden zijn ouders hem op 21 februari 1920 op een cruisereis rond de wereld. Vergezeld van zijn vrienden, reisde Carol via Istanboel en Caïro naar de kusten van India. Onder tropische temperaturen legde Carol zich toe op het jagen van olifanten. De volgende bestemmingen waren Hong Kong en Japan, het officiële gedeelte van de reis. Carol moest een bezoek afleggen aan de keizer en vergaderingen bijwonen met Roemeense en Japanse zakenlui. Gelukkig voor de prins kregen deze bijeenkomsten wel een feestelijke afsluiting met sushi en saké. Nadat zaken waren gedaan in Japan, vervolgde de Playboy in juli zijn reis over de Stille Oceaan naar Amerika, met als hoogtepunt een tussenstop in Hawaï. ‘Een paradijs op Aarde’, volgens Carol. De Verenigde Staten bevielen hem minder. Hij vond dat de Amerikanen vooral bezig waren met zakendoen. Evengoed stelde hij zich hoffelijk op tegenover de Amerikaanse reporters, op wie hij een gunstige indruk maakte. Ze vonden hem ondernemend, goed geïnformeerd, charmant en sportief. Het reizen had Carol goed gedaan.
Ondertussen zochten Maria en Ferdinand voor hem naar een huwelijkskandidate. Eén die wel een Hohenzollern waardig was. De Griekse prinses Helena, een lange brunette met donkerbruine, onschuldige ogen en een knap voorkomen, voldeed aan de wensen. Ook Carol was enthousiast en het stel gaf elkaar het jawoord, gevolgd, nog geen zes maanden later, door de geboorte van de blauwogige Mihai, op 25 oktober 1921.

Carol II bij zijn onverwachte aankomst op het vliegveld van Boekarest op 7 juni 1930. Omslag van Le Petit Journal, 22 juni 1930. (Leemage/Universal/Getty Images)

De entree van Madame Lupescu

Hoe harmonieus de eerste jaren van het huwelijk ook mochten verlopen, begin 1925 was de prins zichtbaar gespannen geraakt. Hij weet zijn irritatie aan de komst van Helena’s moeder, koningin Sophia, die bij het stel introk en haar gevolg van bedienden met zich meenam. Tussen al deze Grieken voelde Carol zich een vreemde in zijn eigen kasteel. Bovendien zag hij hoe Helena zich steeds ‘stijver’ en ‘verwaander’ gedroeg. Op haar beurt ergerde Helena zich aan Carols gebrek aan hoffelijke manieren en aan zijn ordinaire grappen.
Wie zijn humor wel kon waarderen was Elena Lupescu. Haar naam betekende in het Roemeens ‘wolf’ en, volgens degenen die haar kenden, paste deze naam erg goed bij haar karakter. De apothekersdochter had rood haar en een felle blik. Ze was niet bijzonder hoog opgeleid, maar sluw en razendsnel. Zodra ze hoorde dat Carol in maart 1925 de film Die Nibelungen ging bezoeken, greep ze haar kans. Ze had zich opgemaakt met rode lipstick en had een strak zittende jurk aangetrokken. Carol was in de lobby aan het praten met zijn vrienden, toen ze langzaam op hem afliep. Ze wiegde haar heupen heen en weer en duwde haar decolleté vooruit, terwijl ze haar blik strak op hem gericht hield. Tegen de tijd dat ze voor Carol stond, was hij tot over zijn oren verliefd. Zo wilde in ieder geval het verslag van zijn vrienden.

Het is 1941: Carol (midden) is afgezet en maakt met zijn minnares Elena Lupescu en kamerheer Ernest Urdarianu een tochtje door Hamilton, Bermuda. (Keystone/Getty Images)

Met overgave dook hij in de affaire met Lupescu, die hij altijd ‘Duduia’ noemde. Hij schafte voor haar een appartement aan, zodat hij haar gemakkelijk kon opzoeken. Zelfs als het betekende dat hij haar moest delen met andere minnaars. Zo stond Carol op een middag onverwachts met een bos bloemen voor de deur, toen een officier haastig bij Duduia uit het raam klauterde. Zelf maakte Carol overigens geen geheim van zijn liefde voor Lupescu. Ook niet tegenover Helena. De Griekse prinses probeerde hun huwelijk nog te redden door in de zomer van 1925 met Carol een vakantie te nemen in het sprookjesachtige kasteel Foișor. Haar plan viel in duigen, toen Lupescu de twee achterna reisde en een chalet betrok in de buurt van het kasteel. Zodra Helena erachter kwam waarom Carol ‘s avonds toch steeds ‘boswandelingen’ ging maken, sloot ze hem op in zijn kamer. Tevergeefs. De playboy sprong van de tweede verdieping, verzwikte zijn enkel bij de landing en hinkte nog dezelfde avond naar het chalet van Duduia.
In december 1925 nam Carol II zijn Duduia bij de hand, deed hij afstand van de Roemeense troon, en betrok hij met haar een appartement in Neuilly, de luxe voorstad van Parijs. Als hij afscheid wilde nemen van de Roemeense politiek, dan was het moment aangebroken.

Het sprookjeskasteel Foișor, waar Helena van Giekenland tevergeefs probeerde haar huwelijk met Carol te redden.

Carol blijkt nog slechter dan zijn moeder

De thuissituatie in Boekarest liet hem echter niet los. Ferdinand stierf in juli 1927 en zijn dood viel samen met een kabinetscrisis. Liberale en conservatieve fracties waren met elkaar verwikkeld in een strijd om de troonopvolging, toen Roemenië ten prooi viel aan de mondiale crisis van 1930. Carol II schoof zichzelf naar voren om het land te redden. Opvallend genoeg hadden zijn affaires hem juist populair gemaakt onder de Roemenen. Ze hadden genoeg van de corruptie van het koningshuis en konden zich maar al te goed voorstellen dat Carol geen zin had om een speelbal te zijn van de politiek en van de bemoeizucht van koningin Maria. Minder hadden de Roemenen op met zijn minnares Lupescu. Het was dan ook de bedoeling dat Carol alleen zou terugkeren uit Parijs. Hetgeen hij plechtig beloofde.
Eenmaal geïnstalleerd als staatshoofd, bleek dat Carol zijn tijd in Parijs kennelijk niet had benut om ideeën te bedenken die het land vooruit moesten helpen, maar dat hij eigenlijk en vooral slechts manieren had bedacht om zichzelf te blijven verrijken. Zijn belofte dat hij met Lupescu zou breken kwam evenmin van de grond. Zodra Duduia in de zomer van 1930 weer voor de paleisdeuren verscheen, viel Carol opnieuw voor haar charmes.

Carol von Hohenzollern-Sigmaringen.

Als vrouw achter de schermen kreeg ‘Madame Lupescu’, een hand in het benoemen van de nieuwe regering. Op haar aanraden had Carol het zichzelf zo makkelijk mogelijk gemaakt en de belangrijkste ministersposten toebedeeld aan degenen die hem het meest hadden geholpen bij het bestijgen van de troon. Deze groep vertrouwelingen, de camarilla, nam de werkelijke macht in handen. Hun corruptie leidde tot zulke grote onvrede in het land, dat gewelddadige en ultranationalistische krachten zich verzamelden in de IJzeren Garde, een terreurbeweging die fascistisch militarisme mengde met orthodoxe riten en zigeunermagie. Wellicht dat een democratisch gekozen regering de politieke dialoog had kunnen aangaan met de IJzeren Garde, maar onder Carols bewind was er weinig overgebleven van het parlementaire systeem in Roemenië. De playboy had in de loop van de jaren 1930 zijn koninklijke bevoegdheden uitgebreid, de pers gecensureerd en de doodstraf opnieuw ingevoerd. Een maatregel die door commentatoren werd beschouwd als de weg naar de ondergang. Sinds 1866 was Roemenië, samen met Nederland, een van de in totaal slechts zes Europese landen geweest die geen doodstraf kenden.
Gillis Kersting

Openingsbeeld: Carol II met zoon Mihai op wintersport, begin jaren dertig. Aquarel Lakhovsky/Arnold Borisovich. (Fine Art Images/Heritage/Getty Images)

Lees ook de andere helft van dit boeiende artikel in de nieuwe G-GESCHIEDENIS. NU overal te koop voor slechts € 5,50!


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder