Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Rubenskapel aangepakt

13 april 2022 Siebrand Krul

Het interieur van de Rubenskapel won afgelopen najaar de Erfgoed Challenge 2021. De kapel in de Antwerpse Sint-Jacobskerk is de laatste rustplaats van Pieter Paul Rubens (1577-1640) en herbergt een hele reeks kunstschatten. Van zodra de winnaar bekend was, ging het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium aan de slag. Nu bekend is wat er allemaal moet worden opgeknapt, moeten administratieve/financiële hobbels worden overwonnen.

De Rubenskapel, de laatste rustplaats van de wereldwijd gevierde schilder, is een even betoverend als uniek ensemble in de Antwerpse Sint-Jacobskerk. Het 17de-eeuwse interieur bestaat uit een monumentaal marmeren altaar met als blikvanger Peter Paul Rubens’ schilderij Madonna omringd door heiligen (ca. 1630). Naast dit topstuk siert de Mater Dolorosa, toegeschreven aan Lucas Faydherbe (1617-1697), het altaar van de kapel waar zich voorts het epitaaf voor Rubens’ zoon Albert én twee praalgraven uit de negentiende eeuw bevinden.

Peter Paul Rubens

Peter Paul Rubens (1577-1640) is één van de belangrijkste kunstenaars uit de westerse kunstgeschiedenis. De Antwerpse Meester brengt bijna 400 jaar na zijn dood nog steeds internationale erkenning aan onze contreien. Hij stond aan het hoofd van een bijzonder productief atelier dat in de 17de eeuw schilderijen vervaardigde voor opdrachtgevers in binnen- en buitenland. Rubens was ook de beeldhouwkunst zeer genegen en aanvaarde de beeldhouwer Lucas Faydherbe als leerling in zijn atelier.

Madonna omringd door heiligen, is een schilderij met een bewogen geschiedenis. Ze werd voltooid rond 1630. Het is niet geweten voor wie Rubens dit werk schilderde. Om een nog onbekende reden vond de oplevering van het schilderij echter nooit plaats. Het bleef daardoor achter in het atelier van Rubens, waar de kunstenaar het schilderij nog herwerkte.

Het zou de uitdrukkelijke wens geweest zijn van Rubens dat de Madonna omringd door heiligen een plaats kreeg in zijn toekomstige grafkapel in de Antwerpse Sint-Jacobskerk. De bouw van deze kapel ving vermoedelijk aan in 1641, een jaar na het overlijden van Rubens. Het schilderij werd het omstreeks 1650 in het altaar van de Rubenskapel geplaatst.

Tussen 31 juli en 12 september 1794 werd het daar door Franse troepen gestolen en naar Parijs gestuurd. In het najaar van 1801 keerde het schilderij weer terug naar Antwerpen en werd het ondergebracht in het oude klooster van de ongeschoeide karmelieten aan de huidige Graanmarkt. Pas op 21 oktober 1815 werd het opnieuw opgesteld in het altaar van Rubens’ grafkapel in de Sint-Jacobskerk.

De restauratie van het schilderij zal uitgevoerd worden in het atelier van het KIK.
De problematieken zijn:
• Groot aandeel oppervlaktevuil en geïncrusteerd vuil
• Wederkerend probleem van schimmelvorming
• Sterk geoxideerde en verkleurde vernis
• Grote zones met opgestuwde verflaag
• Storende retouches en zones met overschilderingen
• 70-tal barsten in de drager door de mechanische druk van het huidige verstevigingssysteem
• Vermoedelijk geblokkeerd parket

Livia Depuydt, hoofd van het atelier schilderkunst van het KIK: ‘Het vooronderzoek toonde aan dat het schilderij tussen 1778 en 1970 minstens vier keer ‘gerestaureerd’ werd. Vermoedelijk zijn er daarvoor ook al interventies geweest. We zijn heel benieuwd naar de sporen die dit achtergelaten heeft.’ Karen Bonne, conservator-restauratrice schilderijen van het KIK: ‘Het schilderij bleef na de voltooiing rond 1630 in het atelier en werd hier door Rubens herwerkt. We zien heel snel en vrij aangebrachte, fel gekleurde penseelstreken. Gelijkaardige verftoetsen werden ook op andere schilderijen van de kunstenaar aangetroffen en zouden foutief als latere overschilderingen geïnterpreteerd kunnen worden, met het risico dat ze dan verwijderd worden. Daarom is het van belang om de techniek van de kunstenaar nu uitgebreid in kaart te brengen en deze kennis ter beschikking te stellen voor de restauratie van schilderijen van Rubens in de toekomst.’

Ook voor het altaar, de grafmonumenten en het epitaaf werd een onderzoeks- en behandelingsvoorstel uitgewerkt. Het altaar, ontworpen door Cornelis van Mildert, zal ongeveer gelijktijdig met het schilderij onderzocht en gerestaureerd worden. Dit zal de mogelijkheid bieden om verder onderzoek te doen naar onder andere de toeschrijving van het beeld van de Mater Dolorosa en dieper in te gaan op de uitgesproken interesse van Rubens in de beeldhouwkunst.

Omdat deze restauraties ter plaatse uitgevoerd zullen worden, kan hiermee pas gestart worden in een latere fase, namelijk nadat de daken, gevels, vensters en binnenmuren van de kapel aangepakt zijn.
Judy De Roy, hoofd van het atelier steensculptuur van het KIK: ‘Er zijn nog heel wat vragen met betrekking tot de uitvoerders van de verschillende beeldhouwwerken in de Rubenskapel, waaronder het beeld van de ‘Mater Dolorosa’ dat nu soms wordt toegeschreven aan Lucas Faydherbe. Tijdens de restauratie hopen we via interdisciplinair onderzoek hierop een antwoord te kunnen geven.’

Een laatste blik op de Rubenskapel
Vanaf 4 juni tot 1 augustus kan de Rubenskapel voor het laatst bezocht worden in haar huidige toestand.
Er liep een prijsvraag, genaamd het Eeuwig Geldend Toegangsticket. Dat werd gewonnen door Ivan Flebus uit Brecht. Hij bracht zijn stem uit voor de Grafkapel van Rubens in de Antwerpse Sint-Jacobskerk. Hij maakte een bijna perfecte inschatting bij de schiftingsvraag ‘Hoeveel mensen zullen in totaal deelnemen aan de stemcampagne? Hij kwam het dichtste bij en vulde 11.859 personen in, vier meer dan het eigenlijk aantal deelnemers (11.855). ‘Het Eeuwig Geldend Toegangsticket’ geeft honderd jaar lang gratis toegang tot de Rubenskapel en kan door de winnaar overgedragen worden van generatie op generatie. Zo wordt het symbolische eeuwige karakter van erfgoed gelinkt aan de vorm van een unieke prijs.

Het KIK nodigt iedereen uit om zelf deel uit te maken van dit prachtproject. Erfgoedliefhebbers kunnen vriend worden van de Erfgoed Challenge in Antwerpen. Een eenmalige bijdrage van 250 euro geeft dan recht om de restauratie vanop de eerste rij te volgen met een exclusief bezoek aan het KIK en een vermelding op de website. Iedereen die dat wil kan het project ook steunen met een gift. Voor elke gift vanaf veertig euro wordt een fiscaal attest uitgeschreven. Ook bedrijven krijgen de kans om deel te nemen aan de restauratie van de Rubenskapel. Meer info via www.erfgoedchallenge.be

Hilde De Clercq, Algemeen directeur a.i. van het KIK: ‘Het wordt alleszins een ongekend feest! Dit is haast heilige grond voor elke kunstliefhebber. Je mag niet vergeten dat Rubens kort voor zijn dood zelf het schilderij en het beeld van de ‘Mater Dolorosa’ bestemde voor deze grafkapel, die pas na zijn dood gebouwd zou worden. We kijken dan ook uit naar de restauratie en alle nieuwe informatie die het begeleidende onderzoek naar boven zal brengen. Maar waarschijnlijk kijk ik er nog het meeste uit naar de vele ontmoetingen met alle kunstliefhebbers en andere mensen die een band voelen met de Rubenskapel en de restauratie van nabij willen volgen.’

Pieter Paul Rubens, O.-L.-Vrouw met Kind omringd door heiligen, ca. 1630, Olieverf op paneel, 220 x 193 cm, Sint-Jacobskerk, Antwerpen. KIK-IRPA, Brussel http://balat.kikirpa.be/object/61545
www.kikirpa.be


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder