Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Raid op Dieppe

13 april 2022 Siebrand Krul

De raid op Dieppe is voor Canada de somberste dag van de Tweede Wereldoorlog. Het is ook een dag vol controverse, mysterie en tragedie. Decennialang beheerst de catastrofe het Canadese collectieve geheugen. Aan de hand van talloze perspectieven en getuigenissen overloopt de tentoonstelling in Courseulles-sur-Mer de evolutie van ons begrip van de raid, de links met Juno Beach op D-Day en de bevrijding van Dieppe in september 1944.

De raid op Dieppe is de eerste grote veldslag van het Canadese leger tegen Duitsland tijdens de Tweede Wereldoorlog. Gesterkt door het succes van eerdere commando-operaties op Saint-Nazaire en Bruneval in februari en maart 1942, plannen de geallieerden Operatie-Jubilee. Ze voorzien een raid op Dieppe op 19 augustus 1942. Het plan: een troepenmacht van bijna 6.100 manschappen moet de stad Dieppe bezetten, gevangenen nemen, de verdediging van de diepzeehaven vernietigen en naar Engeland terugkeren mét een lading Duitse marine-inlichtingen. En dit alles op één dag.
De eendaagse operatie wordt vooral uitgevoerd door Canadese soldaten met land-, lucht- en zeemachtsteun van Britse en Amerikaanse troepen. De strijdkrachten omvatten ook heel wat andere nationaliteiten: Australiërs, Belgen, Fransen, Nieuw-Zeelanders, Noren, Polen, Tsjechen, enz.; ze zijn samengesteld uit de drie componenten (land, lucht en zee). De operatie eist een enorme tol: bijna 1.200 doden of vermisten, bijna 1.500 gewonden en ongeveer 2.000 gevangenen, de meesten Canadezen. In minder dan tien uur vechten wordt twee derde van een strijdmacht van 4.963 Canadezen gewond, gevangengenomen of gedood. Meer dan 900 Canadezen sneuvelen in de strijd of sterven aan hun verwondingen. Meer dan 700 van hen liggen begraven op het Dieppe Canadian War Cemetery in Hautot-sur-Mer, Frankrijk.
Onderschatting van de Duitse verdediging, zwakke lucht- en zeemachtsteun, het gebruik van ongeschikt materieel, slechte communicatie en een al te star actieplan dat bijna geheel op het verrassingselement berust, verklaren deze mislukking. De geallieerden trekken hieruit enkele lessen voor de landing in Normandië. Zo gaan ze bijvoorbeeld de frontale aanval op te goed verdedigde haveninstallaties vermijden. Tot op de dag van vandaag blijft het officiële doel van de raid in mysterie gehuld, waardoor een zekere mythologie en talrijke controverses gevoed worden.

Na de raid.

Van Dieppe naar Juno
De tentoonstelling toont de diepe stempel die de raid op Dieppe op het Canadese collectieve geheugen van de Tweede Wereldoorlog drukte. Dit is een tentoonstelling over het trauma, maar ook over de genezing en de vele gevolgen van de raid sinds die augustusdag in 1942. Het is ook een tentoonstelling die uitlegt waarom Dieppe nog steeds een bijzonder belangrijke plaats inneemt in ons begrip van Canada’s ervaring tijdens de Tweede Wereldoorlog.
Het verhaal van de raid op Dieppe, die sinds 1942 als een tragische mislukking wordt beschouwd, is even complex als genuanceerd. Deze gebeurtenis werd in de loop van de decennia door historici uitvoerig bestudeerd en is nog steeds onderwerp van discussie onder geleerden en geschiedenisfanaten.
Voor bezoekers die het onderwerp pas ontdekken, is ‘Van Dieppe naar Juno’ een toegankelijke en feitelijke presentatie van de planning van de raid zelf en van zijn nasleep. Voor bezoekers die meer vertrouwd met de geschiedenis van Dieppe zijn, belicht de tentoonstelling ook minder bekende aspecten van de raid.
De raid op Dieppe blijft een van de belangrijkste gebeurtenissen in de Canadese geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog, zozeer zelfs dat hij decennialang een grotere plaats in het collectieve geheugen van de Canadezen heeft ingenomen dan de landing in Normandië op D-Day in 1944. Het is pas in de laatste jaren dat de gebeurtenissen van Juno Beach die van Dieppe in het Canadese geheugen hebben ingehaald.

Een Duitse verdedigingsstelling.

Deze nieuwe tentoonstelling probeert beter uit te leggen hoe en waarom in de loop der jaren vaak overhaaste conclusies werden getrokken, waaronder het idee dat de ramp levens redde op D-Day. Ze onderzoekt ook hoe de mythe, die de verschrikking van Dieppe aan het succes van de Canadezen op D-Day koppelt, in de loop der tijd is geëvolueerd. De erfenis van de raid op Dieppe overstijgt grenzen en tijd. Door dit verhaal te vertellen, onderzoeken het Juno Beach Centre en het War Heritage Institute de impact van deze erfenis aan de hand van de meest uiteenlopende getuigenissen.
De tentoonstelling telt vijf zones waarin volgende thema’s worden behandeld:

Soldaat Jack, een van de manschappen wier verhaal wordt verteld.

Zone 1: van 1940 tot 1942

De Britten zetten alles op alles en investeren ongelooflijke middelen om het weinige zeemachtoverwicht dat ze nog hebben ook te bewaren, inclusief in de wateren van het Engelse Kanaal, waarover de Luftwaffe en de Royal Air Force in de luchtgevechten van de Slag om Engeland gedurende heel 1940 hebben gestreden. Door deze Britse luchtoverwinning ziet nazi-Duitsland zich verplicht zijn ambities om Groot-Brittannië binnen te vallen en te bezetten op te geven; nazi-Duitsland graaft zich in en versterkt dan maar de gehele Atlantische kust. Zo hopen de Duitsers elke geallieerde poging om Europa ooit te bevrijden te verhinderen. Voor de geallieerden is de Slag om de Atlantische Oceaan nauw verbonden met de oorlog van de marine-inlichtingendienst. Inderdaad, in 1942 zijn de geallieerde verliezen op zee enorm en alarmerend.
Het is in deze context dat een nieuw en innoverend commando wordt opgericht: de Combined Operations. Deze nieuwe dienst coördineert de beste elitetroepen, zowel ter zee, in de lucht als te land. Combined Operations stelt elk geallieerd land in staat missies uit te voeren die de Duitsers schade kunnen berokkenen en de verdediging van hun Atlantische kustlijn op de proef stellen. Geheime Duitse documenten, eventueel nuttig in de oorlog tegen de marine-inlichtingen, moeten tevens worden buitgemaakt.
Het idee van de raid op Dieppe wordt geboren in de zeer specifieke context van het voor de geallieerden donkere jaar 1942. De raids van Combined Operations zijn per definitie micromomenten van vluchtig succes, die met name Groot-Brittannië in staat stellen een offensieve houding tegenover nazi-Duitsland aan te nemen, ondanks de moeilijkheden waarmee de Britten worden geconfronteerd.

Verstuurde kaarten van de rampplek.

Zone 2: het plan en de slachtpartij

Bij het ochtendgloren op 19 augustus 1942 krijgen 5.000 Canadese manschappen de opdracht een raid uit te voeren: een amfibische operatie van een halve dag, waarbij versterkte stellingen worden vernietigd of getest en waarbij micro-operaties worden uitgevoerd om geheime documenten buit te maken die, eenmaal teruggebracht naar Engeland, het voordeel in de marine-inlichtingenoorlog waar de Britten zo op hopen binnen bereik brengen.
De hevige gevechten lopen op chaos uit en de verliezen hebben meer weg van een bloedbad dan van een oefening in dapperheid, durf en moed. Van de 5.000 aanwezige Canadezen kunnen er slechts 2.210 naar Engeland terugkeren. Velen sterven wanneer ze wanhopig de sloepen en schepen proberen te bereiken. Die krijgen echter het bevel rechtsomkeer te maken, ook al betekent dat de verdrinkingsdood voor de gewonde mannen. In minder dan acht uur sneuvelen 907 Canadezen.
De rest van de troepen, 1.946 manschappen, wordt krijgsgevangen gemaakt. De doelstellingen van de inval op papier en de theorie zijn mijlenver verwijderd van de praktijk of de realiteit van de gevechten. Er bestaat een enorme kloof tussen de bedoelingen van de raid en wat er op de stranden van Dieppe gebeurt.
De internationale strijdkrachten komen eveneens aan bod, evenals de ervaringen van de Franse burgers vóór, tijdens en na de inval.

Zone 3: de raid als propagandawapen

Door de bezoeker in de werkelijkheid van deze hevige gevechten onder te dompelen, kan hij gaan begrijpen hoe het mislukken van de raid onmiddellijk een machtig propagandawapen wordt, zowel voor de geallieerden als voor de nazi’s. De propaganda in verband met het mislukken van de raid wordt gedurende de rest van de Tweede Wereldoorlog een machtig wapen voor elk kamp.
De pers en de media reageren snel en onmiddellijk, in Canada en in de rest van de wereld. De enorme verwarring bij het Canadese publiek, evenals de propaganda en de censuur van de Canadese autoriteiten in verband met de tragedie van Dieppe, tonen aan dat een nieuwe bladzijde in de Canadese geschiedenis wordt geschreven. De nazi-bezetter zet ook alle zeilen bij om van de regering in Vichy een ander invloedrijk propagandaorgaan in de nasleep van de raid op Dieppe te maken.

De ontscheping.

Zone 4: de ervaring van de krijgsgevangenen

Om de pluraliteit van herinneringen verbonden aan de raid op Dieppe te verzekeren, geeft de tentoonstelling een stem aan diegenen die weinig of minder vaak gehoord worden, bijvoorbeeld de Canadese soldaten die nog drie lange oorlogsjaren gevangenschap in Duitsland hebben doorstaan, gevolgd door de ‘dodenmarsen’ van 1945. Ook de getuigenissen van burgers van Dieppe met betrekking tot deze gevangenschap worden gepresenteerd.
Deze herinneringen van burgers zijn even pijnlijk als die van de strijders, maar om heel andere redenen. Ze tonen hoe de tragische gebeurtenis wordt omgezet in een trauma dat niet alleen de Canadese soldaten treft. De gevolgen van de inval zijn ook in Canada voelbaar, vooral bij de families van de soldaten. De raid heeft ook een invloed op het moreel van de Canadese burgers tijdens de oorlog en beïnvloedt de oorlogsstrategie van de Canadese regering.

Britse krijgsgevangenen.

Zone 5: een mislukking vertellen daar waar een overwinning werd behaald

De mislukking in Dieppe blijft veel vragen oproepen. Sommige van deze vragen zijn nu beantwoord, waardoor misverstanden de wereld worden uitgeholpen. Het is echter wel duidelijk dat een wonde niet op dezelfde manier geneest naargelang ze is toegebracht tijdens een mislukking of tijdens een overwinning.
Het succes van D-Day en de landing twee jaar later in 1944 op Juno Beach hebben nog steeds een grote invloed op de manier waarop de mislukking bij Dieppe wordt begrepen en geanalyseerd. De overwegingen zijn zowel technisch, tactisch als strategisch van aard, maar zijn ook in hoge mate beïnvloed door de krachtige propagandawapens die de nazi’s en de geallieerden in de jaren vóór de landing in Normandië rond de raid op Dieppe hebben ontwikkeld. Feit blijft dat de twee gebeurtenissen, hoewel zeer verscheiden, onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn.

Wist u dit?

• Oorspronkelijk gepland als Operatie-Rutter werd de raid op Dieppe uitgevoerd onder de naam Operatie-Jubilee.
• Operatie-Rutter werd begin juli 1942 afgeblazen wegens slecht weer en een Duitse luchtaanval op het aanvalskonvooi.
• De Canadese 2e Infanteriedivisie en het Canadese 14e Leger Tank Regiment (Calgary Regiment) leverden 4.963 van de 6.090 manschappen die bij de raid betrokken waren.
• De Royal Navy stelde een troepenmacht van 253 oorlogsschepen en landingsvaartuigen samen om de operatie te ondersteunen.
• De geallieerden zetten voor de operatie zo’n 1.190 vliegtuigen in en kregen weerwerk van 313 Duitse toestellen. Hierdoor werd de raid op Dieppe een van de grootste eendagsluchtgevechten van de oorlog.
• 50 US Army Rangers namen deel aan de raid op Dieppe. Voor het eerst vochten Amerikaanse grondtroepen tijdens de Tweede Wereldoorlog tegen Duitse troepen. De Amerikaanse luchtmacht leverde ook ongeveer 150 vliegtuigen met bemanning.
16/02/2022

• Hoewel de Canadezen het grootste deel van de invasiemacht uitmaakten, namen ook Britse, Amerikaanse, Poolse, Belgische, Noorse, Tsjechische, Nieuw-Zeelandse en Franse troepen deel. De meeste bijdragen werden geleverd op zee of in de lucht.
• In 9 uur strijd betreurde het Canadese leger meer dan 800 slachtoffers, waarvan twee derde gedood, gewond of gevangengenomen werd.
• Het Canadese leger verloor in totaal 3.367 manschappen, van wie 907 gesneuvelden (inclusief diegenen die aan hun verwondingen en als krijgsgevangenen stierven) en 1.946 krijgsgevangen.
• Het aantal slachtoffers tijdens de raid op Dieppe overtrof dat van de eerste dag van de Slag aan de Somme, algemeen beschouwd als de bloedigste dag in de Britse militaire geschiedenis.
• Als redenen voor de raid op Dieppe werden opgegeven: een generale repetitie voor D-Day en de USSR ontlasten door het openen van een ‘tweede westelijk front’ in 1942.
• Nieuwe hypotheses suggereren dat de raid op Dieppe een geheim doel had: het veroveren van een Duitse Enigma-machine en -codeboeken om de Britse cryptoanalisten te helpen de Duitse codes te breken. De raid op Dieppe slaagde er niet in deze informatie te bekomen, maar de Britten braken de Duitse codes in november 1942, nadat ze materiaal op een Duitse onderzeeër hadden buitgemaakt.
• Over het hoofddoel van de raid op Dieppe, met inbegrip van het belang dat werd gehecht aan het veroveren van een Enigma-machine en -codeboeken, wordt door historici nog steeds gedebatteerd.
• Midden september 1942 spoelde een 30-tal lichamen van Canadese soldaten op de Belgische kustlijn aan.
• De trein met de Canadese gevangenen naar Duitsland stopte in het station van Momignies. De Duitse soldaten wilden de Canadese gevangenen ten overstaan van de Belgische burgers vernederen door hen enkele uren zonder voedsel of water in de hitte te laten zitten.
• De Canadese soldaten die tijdens de raid op Dieppe gewond raakten en gevangen werden genomen, liggen nu begraven op de begraafplaats ‘Les Vertus’ in Hautot-sur-Mer (Seine-Maritime). Diegenen die aan hun verwondingen stierven, liggen begraven op het kerkhof van Saint-Sever in Rouen. Soldaten die door de getijden aanspoelden, liggen op begraafplaatsen van het Gemenebest langs de kust tot in Nederland.

Een Britse vliegtuigmotor.

Een tentoonstelling opgezet door…

Het Juno Beach Centre werd in 2003 opgericht als een permanente herdenkingsplaats voor alle Canadezen die deelnamen aan de geallieerde overwinning in de Tweede Wereldoorlog, om deze herinnering aan de hand van educatieve activiteiten aan toekomstige generaties door te geven. Bijna twintig jaar en meer dan een miljoen bezoekers later beschouwt Canada het centrum als een plaats van nationaal historisch belang. Het is eigendom van en wordt uitgebaat door de Juno Beach Centre Association, een geregistreerde liefdadigheidsinstelling gevestigd in Burlington, ON, Canada.
Het Juno Beach Centre is het enige Canadese Tweede-Wereldoorlogmuseum in Europa. Het presenteert de Canadese civiele en militaire oorlogsinspanning aan de verschillende fronten tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het is een eerbetoon aan de 45.000 Canadese soldaten die tijdens de Tweede Wereldoorlog het leven lieten. Onder hen bevinden zich de meer dan 900 Canadezen die stierven in de tragische raid op Dieppe.
Voor meer informatie: www.junobeach.org

Het War Heritage Institute (WHI) beheert en bewaart belangrijke historische militaire collecties van de middeleeuwen tot de Koude Oorlog. Deze collecties worden aan het publiek voorgesteld in de zes sites van het WHI: het Koninklijk Museum van het Leger en de Krijgsgeschiedenis in het Jubelpark in Brussel, het Nationaal Gedenkteken van het Fort van Breendonk, Bastogne Barracks in Bastenaken, de Dodengang in Diksmuide, de Commandobunker van de Kemmelberg in Heuvelland en Gunfire in Brasschaat. In 2017 presenteerde het War Heritage Institute een succesvolle tentoonstelling van 400 m² over het thema van Dieppe. De tentoonstelling belichtte de Europese invalshoek met een inhoud die ook het internationale aspect van de raid benadrukte, met de aanwezigheid van Canadezen, Britten, Fransen, Belgen en Amerikanen.
Het WHI heeft bijgedragen aan de totstandkoming van de tentoonstelling ‘Van Dieppe naar Juno’ door onder meer enkele stukken uit zijn collectie ter beschikking te stellen, waaronder de Rolls Royce Merlin-motor voor Spitfire.
Voor meer informatie: www.warheritage.be

Praktische info: https://www.junobeach.org/contact-us/#
Juno Beach Centre Voie des Français Libres
BP 104 14470 Courseulles-sur-Mer, Frankrijk



Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder