Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Verdwenen hippodroom van Groenendaal

15 maart 2022 Siebrand Krul

Waar vroeger paarden galoppeerden en chique dames en heren flaneerden langs de tribunes, heerst nu stilte en rust. Waar koninklijke gasten de wedstrijden in ogenschouw namen, kijkt nu een eekhoorn vanuit een beuk naar de overwoekerde piste. In de verte hoor je het geruis van de ring van Brussel. Alleen een schuwe ree of enkele konijnen verstoren de vrede. Wat is hier gebeurd?

In 1887 besluit koning Leopold II dat er dringend een nieuwe hippodroom moet worden gebouwd in het Brusselse naar analogie met de Wellingtonrenbaan in Oostende. Er bestaat al wel een renbaan in Bosvoorde, maar die is te klein en de bochten zijn er te scherp. Er wordt gekozen voor Groenendaal in het Zoniënwoud, waar voldoende ruimte is voor de aanleg van een nieuwe prestigieuze paardenrenbaan, die kan wedijveren met de grote hippodroom van Auteuil bij Parijs.

De tribune met rechts de koninklijke loge van Groenendaal.

Koninklijke loge
Op 22 juli 1889 vinden de eerste wedstrijden plaats onder grote publieke belangstelling. Om het publiek makkelijk te ontvangen komt er zelfs een spoorverbinding en een speciaal treinstationnetje Groenendaal-Hippodroom. Leopold II laat een aparte koninklijke tribune oprichten vanwaar hij de koersen kan volgen. Het terras is echter ‘verkeerd’ georiënteerd: in de namiddag schijnt de zon recht in de ogen van de koninklijke gasten.

Reconstructie van de eerste Koninklijke Loge. (Foto Mark Pieters)

Na de Eerste Wereldoorlog wordt het terrein tijdelijk gebruikt als opslagplaats voor oorlogsmunitie die daar verzameld wordt om nadien te worden ontmijnd. Een open ruimte, ver verwijderd van bewoning en bereikbaar per spoor: Groenendaal is perfect geschikt hiervoor.

De koninklijke loge: op het terras bemerk je Leopold II en gasten. Aan de slagschaduwen zie je dat ze recht in het zonlicht staan.

De veiligheidsmaatregelen ten spijt ontstaat op 6 mei 1919 een brand, wellicht veroorzaakt door rokende soldaten, met een enorme explosie tot gevolg. Een groot deel van de opgeslagen munitie komt tot ontploffing en de gebouwen van de hippodroom raken zwaar beschadigd. Er vallen 42 doden en vele gewonden. Enkele maanden later, op 21 november 1919, gebeurt een tweede ontploffing met opnieuw veel schade. En ook deze keer vallen er slachtoffers, gelukkig heel wat minder.

De koninklijke loge en tribunes na de verwoestende ontploffingen van 1919.

Na de oorlog
Deze rampen hebben gevolgen voor het patrimonium van de hippodroom. De koninklijke loge is een ruïne en wordt afgebroken. Tijdelijk wordt een nieuwe neoklassieke loge gebouwd die in 1924 wordt vervangen door een groter exemplaar in een meer luxueuze beaux-arts-stijl. Door de opkomst van de Lotto en falend management in de jaren negentig is de hippodroom teloorgegaan en in 2001 moet de renbaan sluiten. Het grootste deel van de infrastructuur wordt afgebroken en stilaan neemt de natuur de open vlakte terug in.

Reconstructie van de tweede Koninklijke Loge. (Foto Mark Pieters)

Het enige relict van de hippodroom dat bewaard is gebleven, is de koninklijke loge. In 2014 ten tijde van de opnames van Publiek Geheim was de loge nog een bouwval in slechte staat, maar intussen is ze volledig gerenoveerd en nu is het charmante paviljoen in gebruik als feestzaal of eventruimte.

De derde koninklijke loge in beaux-arts-stijl.

Ecoduct
Het terrein van de vroegere hippodroom, in totaal zo’n vijftig hectare, valt onder het beheer van het Agentschap voor Natuur & Bos van de Vlaamse Gemeenschap. Het maakt deel uit van het Zoniënwoud en is als dusdanig natuurgebied. Probleem met het Zoniënwoud is dat men eertijds het woud heeft doorsneden met een brede autosnelweg: de ring van Brussel loopt immers dwars door de bossen. Om dieren de kans te geven zich van de ene kant naar de andere te begeven heeft men een ecoduct aaangelegd dat de verbinding maakt tussen het oostelijke en westelijke deel van het woud. Langs de westelijke kant geeft het ecoduct uit op de vlakte van de vroegere hippodroom.

Moderne tribune met loge.

Deze zestig meter brede brug over de ring is beplant met struiken, grassen en bomen die in het Zoniënwoud voorkomen en sluit op een natuurlijke manier aan met het omliggende landschap. Er is een speciale ‘vochtige corridor’ voor amfibieën. Een strook met hoge aanplantingen dient als orïentatie voor vleermuizen. Een speciaal ecoraster aan beide kanten van de ring leidt de dieren naar het ecoduct.

Ecoduct van Groenendaal. (Agentschap Natuur & Bos)

Sporenonderzoek en beelden van wildcamera’s tonen aan dat de dieren de weg naar het ecoduct hebben gevonden: reeën, vossen en marters maken er gebruik van. Samen met een andere ecoduct over de spoorlijn Brussel-Luxemburg is dit de tweede brug in het Zoniënwoud, exclusief bedoeld voor de fauna.
Mieke Ghys – Canvas curiosa/Koen De Vos

Openingsbeeld: De tweede koninklijke loge: een neoklassiek paviljoen.


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder