Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Oekraïne’s lot

15 maart 2022 Siebrand Krul

Oekraïners proberen zich al meer dan een eeuw los te maken van Rusland, maar dat weigert het consequent los te laten. Begin 20ste eeuw werd het huidige Oekraïne verdeeld tussen het Russische en het Oostenrijks-Hongaarse rijk. Het Russische deel stond in Moskou officieel bekend als ‘Klein Rusland’, en werd onderworpen aan een reeks repressieve maatregelen om dat zo te houden. Toen Oekraïners in 1906 begonnen te ageren voor meer autonomie, reageerde tsaar Nicolaas II door Oekraïense activisten te arresteren.

In de nasleep van de Eerste Wereldoorlog en de Russische Revolutie probeerden Oekraïense nationalisten het opnieuw: ze kondigden hun onafhankelijkheid aan en brachten een leger op de been om het te beschermen. In de burger-, etnische en klassenoorlogen die daarop volgden, verloor het nieuwe Oekraïense leger aan beide kanten. In het westen verloren ze van de Polen, die grote delen van de regio’s Wolhynië en Galicië annexeerden. In het oosten verloren ze van de bolsjewieken, die het grootste deel van Oekraïne dwongen om zich bij de Sovjet-Unie aan te sluiten. Op papier was Oekraïne nu een autonome republiek, maar het werd nog steeds centraal bestuurd vanuit Moskou. Typerend: de naam Oekraïne betekent ‘grensland’. In de jaren dertig werd het onderworpen aan zowel stalinistische terreur als de Holodomor, een door de mens veroorzaakte hongersnood met miljoenen doden tot gevolg.

Oekraïne in 1648.

De volgende kans voor Oekraïne om zich los te maken van Rusland kwam tijdens de Tweede Wereldoorlog. Na de Duitse invasie in 1941 sloten enkele Oekraïense nationalistische groeperingen zich aan bij de nazi’s in de verkeerde hoop dat dit hen zou helpen onafhankelijkheid te bereiken. Dat verschijnsel kwam in Europa meer voor, maar het verschil hier was dat sommige van deze groepen actief hielpen bij de Holocaust, voordat ze hun aandacht richtten op de etnische zuivering van de Poolse minderheden in het westelijke grensgebied. Dat gaf de Sovjets de gelegenheid om alle Oekraïense partizanen af te schilderen als fascisten, ongeacht hun ware politiek. Hoe noemt Poetin tegenwoordig de regering in Kiyef?: ‘nazi-tuig’. Partizanen bleven zich vervolgens een decennium verzetten tegen de Sovjetoverheersing.

Oekraïense oorlogsveteranen.

Toen het stof halverwege de jaren vijftig eindelijk neerdaalde, was er veel veranderd. Stalin had de grenzen verlegd, waardoor Polen gedwongen werd een groot deel van zijn grondgebied af te staan aan Oekraïne, maar dit was niet zozeer een geschenk aan Oekraïne als wel een landroof voor de Sovjet-Unie als geheel. Om een deel van de etnische spanningen weg te nemen, had er een massale bevolkingsuitwisseling plaatsgevonden tussen Polen en Oekraïne – maar niet in het voordeel van Oekraïne, maar een brute manier om Sovjetcontrole op te leggen. In de jaren die volgden, werden Russischtaligen aangemoedigd om naar Oekraïne te migreren om een grotere integratie in het Sovjetproject te bevorderen. Het zijn deze Russisch sprekende minderheden die de kern vormen van de huidige crisis.

Oekraïense deelnemers aan een handelsconferentie in 1924.

Oekraïne slaagde er niet in om onafhankelijk te worden tot de ineenstorting van het communisme en de ontbinding van de Sovjet-Unie in het begin van de jaren negentig. Opnieuw bood een moment van chaos de gelegenheid. In augustus 1991, terwijl de Sovjets werden afgeleid door een poging tot militaire staatsgreep en hun eigen dreigende ineenstorting, kondigde Oekraïne eenzijdig zijn onafhankelijkheid aan. Dit werd drie maanden later snel bekrachtigd in een referendum. Ruslands leider Jeltsjin bekrachtigde dit, in een kennelijke staat van alcoholische beïnvloeding.
De Russisch-Oekraïense betrekkingen zijn sindsdien nooit meer hetzelfde geweest. Russische nationalisten, waaronder president Vladimir Poetin, hebben zich altijd verraden gevoeld door Oekraïne, dat zij nog steeds beschouwen als ‘Klein Rusland’. Poetin heeft vaak beweerd dat Russen en Oekraïners ‘één volk’ zijn, en beschuldigde Oekraïense leiders ervan niet meer dan buitenlandse marionetten te zijn.

In 2009 werd het standbeeld van Stanislav Kosior in Kiyev van zijn sokkel getrokken. Kosior was een Oekraïens-Russische politicus, die voor de bolsjewistische zaak opklom tot het politbureau. Hij wordt medeverantwoordelijk gehouden voor de enorme hongersnoden in de Oekraïne (Holodomor) in de periode 1932 en 1933.

Net zoals Oekraïne in de jaren negentig profiteerde van de Russische onrust, heeft Poetin ook geprobeerd te profiteren van de Oekraïense onrust. In 2014, toen de pro-Russische leider Viktor Janoekovitsj werd afgezet tijdens protesten over het besluit van de regering om de ondertekening van een overeenkomst die Oekraïne dichter bij de EU zou hebben gebracht, op te schorten, reageerde Poetin door de Krim binnen te marcheren en de Krim te annexeren. Rusland wakkerde ook het anti-Oekraïense sentiment aan in twee van de meest oostelijke provincies van Oekraïne, Loehansk en Donetsk, en verleende daar militaire steun aan Russische separatisten. Sindsdien is er in deze regio’s gevochten.
De huidige crisis is veel erger dan die van 2014. Ondanks Poetins pretentie dat zijn grootschalige militaire aanval op Oekraïne slechts een ‘vredesmissie’ is, bedoeld om Russisch sprekende minderheden in Luhansk en Donetsk te beschermen tegen Oekraïense ‘agressie’, de realiteit is heel anders: het maakt deel uit van een langetermijnplan om de Russische controle te herstellen over het grondgebied dat het na het einde van de Koude Oorlog verloren heeft.

Russische troepen bezetten Galicië in de winter van 1914/15.

Wat er vandaag in Oekraïne gebeurt, schept een gevaarlijk precedent. De Baltische staten maakten ook ooit deel uit van Groot-Rusland, waar ook grote Russische minderheden wonen. Als dezelfde soort agressie wordt herhaald tegen deze landen – die, in tegenstelling tot Oekraïne, lid zijn van de NAVO – kunnen de gevolgen voor heel Europa volkomen verwoestend zijn.
Bron: History Extra/BBC History

Openingsbeeld: Pasen in Oost-Galicië, soldaten in de Eerste Wereldoorlog krijgen eten en drinken van de bevolking.


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder