Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Drie broers, 427 parochies

16 februari 2022 Siebrand Krul

Wie in kerkarchieven duikt, komt terecht in het hart van een lokale gemeenschap. Verenigingsleven, foto’s, toespraken, sporen van of over muziekgezelschappen, amateurtheater, sportclubs, het parochiezaaltje, het schoolleven. Niets kan het dorpsleven of het sociale weefsel van een stadswijk tussen 1800 en pakweg 1980 in een meer kleurrijke vorm weergeven. Ontdek het titanenwerk van de broers Van Bockstaele.

‘Het laatste waar men aan denkt, zijn de geschriften’. Het is een uitspraak van Geert Van Bockstaele, de man die eind jaren 1990 een ambitieus plan opvatte dat hem uiteindelijk tot in alle hoeken van Oost-Vlaanderen zou leiden. Als historicus op zoek naar bronnen werd hij immers geconfronteerd met de vaak slechte bewaartoestand van hedendaagse kerkarchieven uit zijn regio. Wanneer de archieven materieel wél goed in orde waren, bleef hun inhoud echter vaak nog een mysterie. Geëngageerd en ondernemend als hij is, besloot Geert hieraan iets te doen.

Wat begon met de inventarisatie van één kerkarchief, liep al snel een beetje uit de hand. Zijn actie resulteert vandaag, ruim twintig jaar later, in een volledige prospectie en in de meeste gevallen ook inventarisatie van de 427 kerkarchieven uit het bisdom Gent. De éénmanszaak van Van Bockstaele leidde bovendien tot een structurele samenwerking tussen het Rijksarchief en het bisdom. Maar het mooiste van dit verhaal? In de loop der jaren groeide het ‘bedrijfje’ uit tot een echte familieonderneming toen de noeste onderzoeker versterking kreeg van zijn broers Marc en Julien.
Het drietal legde jarenlang ettelijke kilometers af, ontruimde honderden kasten, zolders, kelders en locaties die je alleen maar als ‘zeer divers’ kan bestempelen, op hun speurtocht naar bedreigd archief. Door de sluiting van steeds meer kerken en de fusie van parochies, was dit vaak letterlijk een race tegen de klok. Het documentaire erfgoed van heel wat parochiegemeenschappen – dat snel wordt vergeten te midden van de visueel meer tot de verbeelding sprekende kerkschatten – wisten ze zo van de vergetelheid of soms zelfs de papiercontainer te redden. Het merendeel van deze archieven berust vandaag in het Rijksarchief Gent, waar ze ook raadpleegbaar zijn voor het publiek.

‘Oost-Vlaamse kerkarchieven: 3 broers, 427 parochies, 20 jaar later’ is de tentoonstelling waarmee het Rijksarchief Gent en het bisdom Gent hulde willen brengen aan het titanenwerk van Geert, Marc en Julien Van Bockstaele. Immers, daarmee spelen zij voor eens en voor altijd in de ‘Champions League’ der vrijwilligers. Tegelijk is het een ideale gelegenheid om de diversiteit en de rijkdom van 19de- en 20ste-eeuws kerkarchief in de kijker te zetten. Deze ‘oude papieren’ vertellen ons niet alleen over de lotgevallen van de imposante kerkgebouwen, die de skyline van elk dorp of stadsgedeelte kleur geven. Ze beperken zich evenmin tot de eindeloze, maar bijzonder waardevolle opsomming van doop-, huwelijks- of begrafenisgegevens.

Wie in de kerkarchieven duikt, komt vooral ook terecht in het hart van een lokale gemeenschap. Activiteiten, verenigingsleven, foto- of beeldmateriaal, toespraken, sporen van of over muziekgezelschappen, amateurtheater, sportclubs, het parochiezaaltje, de plaatselijke scholen en hun buitenschoolse activiteiten, niets kan het dorpsleven of het sociale weefsel van een stadswijk tussen 1800 en pakweg 1980 in een meer kleurrijke vorm weergeven. Met andere woorden: alle inspanningen om deze archieven in kaart te brengen, te recupereren en te inventariseren waren het meer dan waard.
De ‘gebroeders Van Bockstaele’ hebben ondertussen, in primeur, de tentoonstelling kunnen bezichtigen die tijdens de voorbereiding voor hen een goed bewaard geheim was gebleven. Wil je die zelf ook komen ontdekken? Wees welkom, en laat zeker een berichtje na in het gastenboek. Maar haast je: eind februari is het afgelopen.

Rijksarchief Gent/bisdom Gent
Voor gratis toegang: rijksarchief.gent@arch.be – +32 (0)9 265 76 70


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder