Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

De eerste zelfmoordpiloot

16 februari 2022 Siebrand Krul

‘Ineens kwam er van uit de kleere lucht een geweldig geronk. Pallieter en Marieke zagen beiden naar boven en, God! Heel hoog in de hevig-blauwe lucht hong een wit eendekker-vliegtuig, dat met groot gesnor en geronk, effen als op water, door de lucht schoof… Gracielijk als een reiger, zonder schok of stoot, veerde het kalm door de lucht, met zijn vleugelen en zijn staart schrilwit op ’t warme blauw.’

‘De lucht was vol stalen geronk, en al de menschen in het dal liepen van hun werk en uit hun huis, en zagen naar omhoog. “Nen engel heet er ni aan”, zei Pallieter stil.’ Dit fragment uit Pallieter (1916) van Felix Timmermans beschrijft de vlucht van een eendekker boven Lier. Timmermans put voor deze beschrijving uit zijn herinneringen aan een memorabele dag in 1911 toen een vliegmeeting werd gehouden in de Netestad. Luchtvaartpionier John Verrept vloog toen met zijn ‘monoplane’ rond de Sint-Gommarustoren. In de annalen van de luchtvaart zal hij vooral herinnerd worden als de allereerste zelfmoordpiloot uit de geschiedenis.

De eendekker van John Verrept. (Archief Lier/www.kempenserfgoed.be)

De Lierse vlieger

John Verrept, geboren in 1887, was de stiefzoon van een rijke Lierse ondernemer. De jongeman had veel belangstelling voor het nieuwe fenomeen van de luchtvaart. De eerste gemotoriseerde vlucht ooit door de gebroeders Wright dateerde pas van 1903. In 1911 slaagde Verrept erin een vlieglicentie te halen, erkend door de Aéro-Club de France en zijn Belgische tegenhanger. Hij was de 38ste gebrevetteerde piloot van België land en een goede vriend en kompaan van de bekende Antwerpse vliegenier Jan Olieslagers. Beide piloten namen vaak samen deel aan internationale vliegmeetings in heel Europa.

John Verrept op de Molbeemden te Lier. (Archief Lier/www.kempenserfgoed.be)

Verrept bezat zelf een vliegtuig: een eendekker of monoplane van het merk Morane-Borel. Met dit toestel had hij dat jaar deelgenomen aan de luchtrally Parijs-Madrid. De Lierenaar was niet de winnaar – dat was de Fransman Jules Védrines – maar zijn deelname moet toch indruk gemaakt hebben, want hij werd piloot van de vliegschool Borel.
John Verrept poogde meermaals nieuwe records te vestigen, vaak in competitie met Olieslagers. Ondermeer het record op de langste ononderbroken vlucht binnen een afgebakend parcours. In de zomer van 1911 vestigde Verrept op de aerodroom van Kiewit bij Hasselt een record van 338 kilometer, maar reeds enkele dagen later verpulverde Olieslagers dit door een afstand van 625 kilometer te vliegen. Een andere recordpoging van Verrept betrof het hoogterecord mét passagiers: hij bereikte een hoogte van 1.075 meter, maar barre weersomstandigheden verhinderden een hogere vlucht.

Prominenten bij het vliegtuig. Op de achtergrond de Sint-Gommaruskerk. (Archief Lier/www.kempenserfgoed.be)

Toertje rond de stadstoren

Zoals gezegd nam hij ook deel aan de vliegmeeting die ter zijner ere werd georganiseerd op 30 en 31 juli 1911 in Lier. Op de terreinen aan de Molbeemden legden timmerlieden planken over grachten en sloten om een veilige vertrek- en landingsstrook te creëren. De vliegmeeting stond onder de bescherming van de Aero-Club van Antwerpen en een ‘ere-komiteit’, bestaande uit burgemeester Van Cauwenbergh en de senatoren Bergmann en Cools, woonde het evenement bij.
Naast John Verrept namen deel: Fernand Lescarts (tweedekker) en Georges Mestach (eendekker). Bij wijze van stunt maakt Verrept een toertje rondom de toren van de Sint-Gommaruskerk, wat bij het talrijke publiek op veel enthousiasme werd onthaald.

Oude postkaart over John Verrept. (Archief Lier/www.kempenserfgoed.be)

Een treffend schouwspel

In de Gazet van Antwerpen van 31 juli 1911 lezen we: ‘Vanaf 2 ure kwam het volk naar de vliegplein afgezakt, zoodanig dat de tribunen weldra bezet waren… Onze Liersche vlieger, John Verrept… klom in zijn eendekker, en zwenkte prachtig boven de Nethe. Weldra vloog hij over de stad op eene hoogte van 150 à 200 meter. Het was een treffend schouwspel: het volk juichte den moedigen vlieger dapper toe, en op den beiaard speelde men het vaderlandsch lied… Bij zijne nederdaling werd hij geluk gewenscht door de leden van de commissie en door de overheden der stad.’

Aerodroom van Châteaufort.

Zelfmoordpiloot?

John Verrept kwam op dramatische wijze aan zijn einde toen zijn vliegtuig neerstortte op 17 april 1912 tijdens een vliegdemonstratie op de aerodroom van Châteaufort vlakbij Versailles. Na een vlucht van drie kwartier leek hij aanstalten te maken om de landing in te zetten toen het toestel plots verticaal naar beneden stortte mét draaiende motor. Door de enorme vaart brak één van de vleugels af. Tegen hoge snelheid sloeg de eendekker te pletter vanop een hoogte van 200 à 300 meter.
Verrept zou nog geademd hebben toen men zijn lichaam vond tussen de wrakstukken, maar bij aankomst in het ziekenhuis van Versailles overleed hij. Hij was net 25 jaar jong.
Al gauw doken geruchten op omtrent het al dan niet moedwillige karakter van deze crash. Getuigen zouden verklaard hebben dat Verrept de armen hoog in de lucht zou hebben opgestoken tijdens zijn fatale val en schijnbaar geen enkele poging ondernam om zijn vliegtuig recht te trekken.

Gecrashte monoplane (gelijkaardige type als die van Verrept).

Van de ijselijke hoogte

Gazet van Mechelen citeert de Liberté: ‘Verrept besteeg het krijgsvliegtuig dat hij dagelijks tot vliegen aanwendde en rees meer dan 500 meter hoog. Drie kwartiers bleef hij aldus in de lucht zweven en vervolgens daalde hij twee-honderd meter lager, stak de armen uit en stuikte van de ijselijke hoogte met den kop van zijn tuig op den bodem.’
Officiële toezichters op het vliegveld van Châteaufort waren in de gelegenheid de verhakkelde resten van de monoplane van Verrept onmiddellijk na de fatale crash te inspecteren. Zij konden geen defecten vaststellen. De inspecteurs waren wel verwonderd over de vreemde manier waarop Verrept zijn landing had ingezet. Normaal moest de motor dan uitgeschakeld worden en landde men al zwevend, terwijl Verrept de motor liet draaien. Dat alles deed vermoeden dat de val misschien een bewust manoeuvre was geweest, m.a.w. dat John Verrept zelfmoord had gepleegd.

Zelfportret van Felix Timmermans.

Liefdesverdriet?

Het motief voor die daad zou te vinden zijn in een liefdesaffaire. John Verrept zou een relatie hebben gehad met ene mevrouw Mathis, een getrouwde vrouw die in een echtscheidingsprocedure verwikkeld zat. Was de relatie stukgelopen? Weigerde mevrouw Mathis om te scheiden van haar wettige echtgenoot en had ze de verliefde Verrept afgewezen? Hij zou alleszins gedreigd hebben met zelfdoding als ze hem ooit zou verlaten en zich ook in die bewoordingen hebben uitgelaten tegenover haar.
Het spectaculaire nieuws over de zelfmoord-crash in Versailles ging de wereld rond. In diverse krantenberichten lezen we in geëmotioneerde bewoordingen hoe de geschokte vrouw getuige was van de dood van haar minnaar. Gazet van Mechelen: ‘Zijne aanstaande barstte bij het zicht van het lijk in tranen los, omhelsde het en riep uit: “Mijn arme John, ik kon nooit gelooven dat gij zoo iets zoudt gedaan hebben, en dat door mijn schuld dan nog.”’
Vooruit: ‘Toen zijne minnares het ongeluk vernam zegde zij: “Arme John! Hij zegde dat hij zich voor mij zou dooden! Hij heeft woord gehouden.”’
Flight-Aviaton News, een Engels tijdschrift, schrijft onder de titel ‘The mystery of Verrept’s death: This incident has been widely referred to as the ‘First suicide by aeroplane’.
In het Duitse Flugsport lezen we: ‘Es geht das Gerücht, daß Verrept infolge eines Streits mit seiner Freundin, Selbstmord verübt hat.’
L’Época, een Spaanse krant, titelt ‘Suicidio en aeroplano.’ The New York Times bevestigt dit met ‘Suicide in aeroplane.’

John Verrept in 1912.

If suspicions are justified

Tot in Australië toe dringt het nieuws door. The Barrier Miner stelt het zo: ‘Belief gains ground that Verrepts fall was a case of suicide. If suspicions are justified, this would be the first recorded case of suicide by means of an aeroplane.’ The Armidale Express, een andere Australische krant, heeft zo zijn twijfels: ‘M. John Verrept, a Belgian airman, met his death at Chateaufort, near Versailles, recently. Whether he was killed as the result of an accident or committed suicide, as some news papers allege, seems to be uncertain.’Later lezen we in andere berichten dat de geruchten over de zelfmoord uit liefdesverdriet mogelijk verzonnen waren door een fantasierijke verslaggever. Misschien had Verrept door het hoogteverschil gewoon het bewustzijn verloren en was hij zo neergestort. Dus toch een ongeluk? Het zou niet het eerste zijn.
Fatale incidenten waren in die beginjaren van de luchtvaart schering en inslag. In 1910 was Daniël Kinet het eerste dodelijke slachtoffer van Belgische nationaliteit. Binnen de drie jaar zouden nog vijf andere Belgen het leven laten in een vliegtuigongeluk, onder wie de onfortuinlijke Lierenaar John Verrept.
Of het zelfdoding was of niet, Verrept blijft verder leven als de vlieger in Timmermans’ Pallieter. ‘Met een geweldige snelheid ging het vliegtuig hooger en verder. Hij zag verbaasd rond over de wereld, die onder hem lag, waar alles ineenkromp en versmolt. ’t Was alsof hij zitten bleef en de aarde rap draaiend in de diepte viel…’
Canvas curiosa/Koen De Vos

Openingsbeeld: John Verrept in zijn monoplane. (Archief Lier/www.kempenserfgoed.be)


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder