Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

De Koningskwestie

25 januari 2022 Siebrand Krul

In de reeks ‘Afspraken met de bibliothecaris’ wordt de bezoeker van de site ondergedompeld in de collecties van CegeSoma, het Belgische studie- en documentatiecentrum voor oorlogsgeschiedenis. Bijzonder is de aflevering 'Leopold III, bron van aantrekkingskracht en onenigheid'. De zogeheten Koningskwestie rond zijn rol in WO II is in Nederland onbekend maar zorgt in België al decennia voor beroering.

De figuur van Leopold III heeft ontegensprekelijk heel wat deining veroorzaakt, met passies en haat, waarbij beide emoties soms samenvielen, overeenkomstig het gezegde dat uitersten elkaar vaak raken. En ook in dit geval kon de bibliotheek van het CegeSoma niet anders dan een belangrijke weerspiegeling bieden van het grote trauma dat de politieke identiteit van de Belgische bevolking heeft doorheen geschud, tenminste van 1940 tot 1950.

Tijdens de jaren ‘waarin de Belgen niet van elkaar hielden’ maar vooral vanaf het ogenblik dat de pen terug vrijelijk ter hand kon worden genomen terwijl de monarch publiekelijk een factor van verdeeldheid was geworden omwille van zijn gedrag in 1940/41 en zijn vermeende bijbedoelingen, beleven we de hoogtij van een literatuur die nu eens vol lof, dan weer polemisch is (waarbij de pro’s talrijker zijn dan de contra’s).

Dan was er de Koningskwestie, waarvan de uitkomst in hartje zomer van 1950 wel bekend is, en al dat geschrijf verminderde, zonder echter ooit helemaal stil te vallen: soms kwam de belangstelling zelfs van buiten de grenzen van het koninkrijk, zoals vanuit Frankrijk en in mindere mate vanuit Groot-Brittannië. Met het verstrijken van de decennia en onder invloed van de tand des tijds, kreeg de geschiedkundige benadering klaarblijkelijk de bovenhand op de gespannen verhoudingen uit het verleden.

Die spanningen waren echter nooit ver weg. Wanneer de moeite wordt genomen om ze grondig te analyseren blijken schijnbaar sobere wetenschappelijke bijdragen hier en daar moeite te hebben om de driften te bedwingen die aan deze of gene kant van de vroegere scheidslijn van de confrontatie nog niet helemaal waren gaan liggen.
Hoeft dat te verwonderen? Vanaf het begin hebben veeleer – maar niet uitsluitend – weldenkende geschiedkundigen het strijdperk betreden om de monarch te verdedigen. Zo zijn er bijvoorbeeld Georges-Henri DUMONT (Léopold III, roi des Belges-1944) of Jo GÉRARD (in het tijdschrift Vrai, in afwachting van de publicatie van zijn Léopold III, un roi trahi in 1963), en hun stijl kent een aantal soms getalenteerde navolgers zoals Christian KONINCKX of Jean VANWELKENHUYZEN.

Maar de groep publicisten en essayisten is veel omvangrijker dan deze van de aanhangers van muze Clio: de hermetische Henri GERMEAU (Défense d’un Roi : Sa Majesté Léopold III-1945) de eerder deftige Sir Roger KEYES (Echec au Roi-1986), de onstuimige Jean CLEEREMANS (Un royaume pour un amour. Léopold III, de l’exil à l’abdication-1989) de vage Robert CLOSE (Léopold III, les « non-dits »-2001). En we vergeten er nog een aantal, betere… en slechtere.

Aan de andere kant van de scheidingslijn, bij de ‘contra’s’, worden heel wat minder boeken geschreven en komt men vaak niet verder dan een brochure (zoals De Waarheid over Leopold III / La vérité sur Léopold III, gepubliceerd onder toezicht van het Onafhankelijkheidsfront en van Fernand Demany). Dit soort publicaties kent veel later ook nog navolgers, zoals Walter DE BOCK (in Extreem-rechts en de staat (1981), ziet hij de koning als ‘een boegbeeld van extreemrechts’) of Serge MOUREAUX (Léopold III : la tentation autoritaire-2002). We moeten ook nog wijzen op de zeer typische bijdragen van Alfred FABRE-LUCE, GISCARD D’ESTAING (Antoine, niet Valéry…) en vooral van Robert ARON die gebruik kon maken van de Carnets van graaf Capelle voor het schrijven van zijn Léopold III ou le choix impossible (1977).

Aan de kant van de ‘zuivere’ geschiedschrijving (maar bestaat dat wel?) mogen we absoluut niet nalaten de aandacht te vestigen op wat vandaag een ‘klassieker’ is, namelijk Léopold III et le gouvernement: les deux politiques belges de 1940, van de hand van Jean STENGERS in 1980, en op een beknopte maar zeer fijnmazige studie van Jules GERARD-LIBOIS en José GOTOVITCH (Léopold III, de l’an 40 à l’effacement-1983), en op Léopold III, een collectief werk dat in 2001 werd uitgegeven bij Complexe onder leiding Michel DUMOULIN, Mark VAN DEN WIJNGAERT en Vincent DUJARDIN. Hiervan werd ook een Nederlandstalige uitgave gemaakt die datzelfde jaar werd uitgegeven bij Manteau.
Tenslotte, niet te vergeten, het grote werkstuk van Jan VELAERS en Herman VAN GOETHEM met als titel Leopold III. De Koning. Het land. De Oorlog (1994), ongetwijfeld het meest volledige werk over de kwestie.

We zouden zo nog een hele tijd kunnen doorgaan. Het CegeSoma-Centrum heeft in zijn collecties honderden titels over deze problematiek, gaande van de meest brutale pamfletten tot de meest doorwrochte bachelorthesis, van de meest sombere literatuur tot de meest liefkozende schrijfsels. En natuurlijk, niet te vergeten, zijn er nog de geschriften gewijd aan Lilian Baels, alias ‘de prinses van Retie’.
Bron: CegeSoma | Luchtvaartsquare 29, 1070 Anderlecht | 02 556 92 11

De video is te zien op:
https://www.youtube.com/watch?v=-J7GR0U_sD0


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder