Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Vrouw met ballen

05 januari 2022 Siebrand Krul

Louise Weiss (1893-1983) was haar hele leven lang een vooruitstrevende en standvastige getuige van de vele grote omwentelingen van de 20ste eeuw. Ze heeft een onuitwisbare stempel gedrukt op het Europa van vandaag. Als wilskrachtige intellectueel en onvermoeibare activiste was ze een pionier van het Europese ideaal. Ze was niet alleen politica, maar ook schrijfster, feminist en journalist.

Ze kwam uit een liberaal gezin van de gegoede burgerij uit de Elzas. In 1914 slaagde ze voor een prestigieus examen (agrégation), waarna ze als journaliste aan de slag ging. Vanaf de jaren twintig zette ze zich in voor de Europese vrede en eenheid. Ze voerde ook hartstochtelijk campagne voor vrouwenrechten. In de jaren dertig organiseerde ze suffragettebetogingen om vrouwen het stemrecht en gelijke politieke en burgerrechten te bezorgen.

Na de Tweede Wereldoorlog reisde ze de wereld rond om etnografische documentaires te maken. Ze verwierf faam als spreekster op conferenties en als schrijfster. Bovendien werkte ze zij aan zij met enkele van de grootste politici en denkers van haar tijd. In 1979 mocht ze na de eerste rechtstreekse algemene Europese verkiezingen zetelen in het Europees Parlement. Als oudste Parlementslid trad ze op als voorzitster van de eerste vergadering van het Europees Parlement en hield ze de openingstoespraak. Louise Weiss overleed in 1983. In 1999 werd het gebouw in Straatsburg dat plaats biedt aan de grote vergaderzaal van het Europees Parlement naar haar vernoemd.

De vroege jaren: oorlog en vrede

Louise Weiss werd geboren op 25 januari 1893 in Atrecht, in de Franse regio Pas-de-Calais. Ze was de oudste van zes kinderen van een Elzassisch gezin uit de gegoede burgerij dat vaderlandslievende, onkerkelijke, republikeinse waarden koesterde. Haar vader was een vooraanstaand mijningenieur. Haar moeder kwam ook uit de Elzas en stamde af van een Joodse familie met wortels in Centraal-Europa. Vanwege die voorgeschiedenis was Weiss zich al van jongs af bewust van de historische gevaren en de moeilijke banden tussen Frankrijk en Duitsland.

Ze bracht haar jeugd door in Parijs, waar ze een strenge opvoeding kreeg aan de beste scholen van het land. Ondanks de weerstand van haar vader legde Weiss een succesvol academisch parcours af: op haar 21ste had ze een diploma behaald aan de universiteit van Oxford en een prestigieuze opleiding afgerond aan de letterenfaculteit (agrégation de lettres). Louise had nu de nodige diploma’s op zak om als leerkracht te werken, maar haar toekomst lag niet in het klaslokaal. Toen ze in 1914 afstudeerde, veranderde het leven voorgoed; niet alleen voor Louise Weiss, maar voor heel Europa.

Het bloedbad op de slagvelden van de Eerste Wereldoorlog en het leed van een opgeofferde generatie lieten een onuitwisbare indruk op Weiss na. Ze liet een winstgevende carrièrekans in het onderwijs aan zich voorbijgaan en richtte in de plaats daarvan een klein militair ziekenhuis op, waar gewonde soldaten werden verpleegd. Later riep ze ook een opvangcentrum voor oorlogsslachtoffers in het leven in Noord-Frankrijk.
Toch ging Weiss al snel op zoek naar andere manieren om haar talenten te gebruiken. Ze voelde zich aangetrokken tot debatten en de uitwisseling van ideeën en ging daarom aan de slag als journaliste. Haar eerste artikelen werden gepubliceerd in Parijse kranten.

Journaliste voor Europa

Als gevolg van de gruwelen van de Grote Oorlog en de inspanningen die ze daarna deed om haar medeburgers een betere toekomst te bezorgen, groeide bij Louise Weiss de wens om de Europeanen dichter bij elkaar te brengen en te zorgen voor een beter begrip tussen de Europese landen. In 1918 werd ze medeoprichtster van het weekblad L’Europe nouvelle, dat tot doel had kwaliteitsnieuws te brengen over de internationale politiek en de belangrijke economische kwesties, om zo de Europese vredestichters te helpen.

In 1919 was ze als journaliste aanwezig op de ondertekeningsplechtigheid van het Verdrag van Versailles. Ze deed regelmatig verslag uit Centraal- en Oost-Europa over de nationale ambities van de landen die zich opwerkten uit het puin van het Oostenrijks-Hongaarse Rijk. Ze reisde ook naar Rusland, waar ze een verslag schreef voor het Rode Kruis over de regio’s waar hongersnood heerste, nadat ze ooggetuige was geweest van de gevolgen van de Sovjetrevolutie. Weiss bleef haar inspanningen als sociaal activiste altijd voortzetten: na haar terugkeer in Frankrijk organiseerde ze campagnes om ondervoede Russische en Oekraïense kinderen te helpen.

Dankzij haar werk als hoofdredactrice van L’Europe nouvelle, van 1920 tot 1934, stond ze op de eerste rij bij vele sleutelmomenten in de ontwikkeling van Europa tijdens de 20ste eeuw. Ze werkte samen met veel van de grootste schrijvers van haar tijd, van Paul Valéry tot Léon Blum, en ze vroeg hun vaak om bijdragen over het buitenlands beleid te schrijven voor haar krant.
Ze reisde regelmatig naar Genève, waar ze verslag uitbracht over de ontwikkelingen op het gebied van de Volkenbond. Ze maakte ook kennis met Jean Monnet, die later bekend werd als een van de grondleggers van Europa. Als voorstandster van een eerlijke vrede met Duitsland hielp ze het idee van Europese integratie algemeen verstaanbaar te maken. Ze steunde het Verdrag van Locarno, waarmee een gemeenschappelijk Europees veiligheidsstelsel in het leven werd geroepen. Daarnaast verdedigde ze het ambitieuze project van de Franse minister van Buitenlandse Zaken, Aristide Briand, om een Europese federale unie op te richten.

Louise Weiss ontpopte zich langzaamaan tot een belangrijke speler in de mannenwereld van de diplomatieke journalistiek. In Parijs ontmoette ze vooraanstaande intellectuelen, diplomaten en politici. Haar reputatie was zo sterk gegroeid dat ze in 1925 benoemd werd tot ridder in het Franse Legioen van Eer. Maar minder dan tien jaar later gaf ze de journalistiek op, nadat Hitler in Duitsland aan de macht was gekomen, waardoor ze ervan overtuigd was geraakt dat elke poging tot Europese toenadering gedoemd was te mislukken. Ze nam haar toevlucht tot andere middelen om te streven naar vrede in Europa.

Voorvechtster van de vrede

In 1930 richtte Louise Weiss de Nouvelle École de la Paix op in Parijs. Deze ‘school van de vrede’ was een privé-instelling voor hoger onderwijs, die conferenties en debatten organiseerde in de befaamde Franse universiteit Sorbonne. Op die gelegenheden werden onderwerpen besproken zoals de internationale actualiteit en de grote politieke, economische, sociale en culturele vragen van het moment. Weiss wilde een ‘vredesleer’ ontwikkelen en een nieuwe expertise bevorderen om conflicten te voorkomen.
Terwijl L’Europe nouvelle vooral gericht was op de leidende elite, probeerde zij haar vredesboodschap ook over te brengen op het brede publiek: studenten, belangrijke zakenlui, onderwijzers, ambtenaren enzovoort. Elke week werden er conferenties gehouden door politieke leiders, diplomaten, journalisten, professoren, economen en schrijvers. De onderwerpen omvatten kwesties zoals de wereldwijde economische crisis, de grenzen in Europa, de opmars van dictaturen en de Europese eenheid. Weiss zorgde dat de school sterke banden onderhield met de Volkenbond, vooral door middel van stages, onderzoeksbeurzen en studiereizen naar Genève.

In de loop van de jaren dertig werd het steeds moeilijker voor de Nouvelle École de la Paix om haar activiteiten te organiseren. Louise Weiss schatte de dreiging van het nazisme al snel juist in. Haar hoop en inzet werden grondig gedwarsboomd door de minister van Propaganda van het Derde Rijk, Joseph Goebbels. Tijdens een toespraak voor de Volkenbond beschreef hij het politieke gedachtegoed van Hitler als de basis van de nieuwe orde in Europa. Hij beweerde dat de Duitse nationaalsocialisten de vrede tussen naties wilden bevorderen.
Voor Weiss was het nazi-fanatisme ondraaglijk. Ze zag zich al snel genoodzaakt om haar onderwijsinspanningen op te geven en haar pijlen op andere zaken te richten. In 1932 overleed Frans minister van Buitenlandse Zaken Aristide Briand. Dat betekende de doodsteek voor het laatste sprankje hoop voor vrede en verzoening tussen Frankrijk en Duitsland dat L’Europe nouvelle koesterde. De eenmaking van Europa moest wachten.

Feministe

In 1934 richtte Louise Weiss zich op een nieuwe strijd: de emancipatie van de vrouw. Ze stichtte de vereniging La Femme nouvelle, waarmee ze vocht voor het vrouwenstemrecht, naar het voorbeeld van de Britse en Amerikaanse suffragettes. Daarnaast richtte ze een propagandacentrum op voor gelijke politieke en burgerrechten voor Franse mannen en vrouwen.
Hoewel ze niet verkozen kon worden, maakte Weiss een krachtig statement door zich symbolisch kandidaat te stellen voor diverse verkiezingen. Na een eerste poging om zich verkiesbaar te stellen bij lokale verkiezingen, sloot ze zich in 1936 aan bij andere suffragettes in Parijs om symbolische verkiezingscampagnes te houden voor de Franse Nationale Vergadering. Op straat werden speciale briefkaarten uitgedeeld met daarop Louise Weiss en haar uitgebreide cv. Ze organiseerde ook een tournee door heel Frankrijk en zette evenementen en betogingen op touw ten gunste van de emancipatie van de vrouw.
Maar opnieuw werd ze teleurgesteld door de vooruitgang in Europa. De Françaises moesten wachten tot na de Tweede Wereldoorlog om het stemrecht te verwerven en zich verkiesbaar te mogen stellen volgens dezelfde voorwaarden als Franse mannen.

Weiss besefte al snel dat haar inzet elders in Europa nodig was. In 1938 zag ze in dat een nieuw conflict onvermijdelijk was en zette ze mee haar schouders onder het Centraal Vluchtelingencomité. Dat comité was opgericht door het ministerie van Buitenlandse zaken om de toestroom van Joodse families die vluchtten voor het nazisme in goede banen te leiden. Later hielp ze de Vereniging van Franse Vrouwen met een Onderscheiding in het Legioen van Eer een overheidsdienst te leiden voor ‘passieve verdediging tegen luchtaanvallen’.
Er brak een nieuwe oorlog uit en dus zette Weiss haar niet-aflatende inspanningen om anderen te helpen voort. Ze bood zich vrijwillig aan voor een missie naar de Verenigde Staten om medicijnen en essentiële voedingsmiddelen in te zamelen voor het Franse Rode Kruis. Bij haar terugkeer in Frankrijk kon ze niet vermijden dat de Gestapo haar bibliotheek en persoonlijke archieven in beslag nam, maar ze wist wel te ontkomen aan de Jodenvervolging en kon bovendien voorkomen dat verschillende vrienden van haar gevangen werden genomen.

Schrijfster en cineaste

Na de verwoestende oorlog ging Louise Weiss voorbij de grenzen van Europa op zoek naar nieuwe manieren om haar talenten in te zetten. Ze koesterde de ambitie om beelden te gebruiken als middel om haar ideeën uit te drukken. Vanuit die gedachte reisde ze de wereld rond en bracht ze verre landen en beschavingen onder de aandacht.
In diezelfde periode groeide Weiss’ enthousiasme voor de werkzaamheden van het Franse Instituut voor Polemologie, een organisatie die zich over de grondoorzaken van gewapende conflicten boog. Ondertussen bleef ze romans, biografieën, theaterstukken, essays en reisverhalen schrijven. Daarnaast publiceerde ze haar memoires in zes volumes, onder de titel Mémoires d’une Européenne. Daarvoor ontving ze in 1978 de Robert Schuman-prijs voor Europese eenheid.

Ze bracht verschillende jaren door als etnografe in Azië, Afrika, het Midden-Oosten en het Indische subcontinent. Tegen de achtergrond van de Koude Oorlog was ze getuige van geopolitieke, religieuze, sociale en culturele aardverschuivingen die de derde wereld ingrijpend veranderden. Ze produceerde tientallen documentaires en korte films, die ze voorstelde op grote conferentietournees in heel Europa.
In Straatsburg richtte ze ook een stichting met haar naam op, waarmee ze een prijs uitreikte aan mensen die ijverden voor de vrede en de toenadering van volkeren. Sinds 2005 reikt de Vereniging van Europese Journalisten jaarlijks de Louise Weiss-prijs uit aan journalisten die zich richten op Europese aangelegenheden.

Het Europees Parlement

Dankzij haar lange loopbaan als Europees activiste en feministe was Louise Weiss de gedroomde kandidaat bij de eerste rechtstreekse algemene verkiezingen voor het Europees Parlement in 1979. Weiss was een van de topkandidaten op de kieslijst ‘Verdediging van de belangen van Frankrijk in Europa’. Voormalig premier Jacques Chirac noemde haar ‘onze first lady’. Tijdens de verkiezingscampagne weigerde ze het op te nemen tegen Simone Veil, die de lijst van de Unie voor de Franse Democratie van president Valéry Giscard d’Estaing aanvoerde.

Op 17 juli 1979 zat Louise Weiss, als oudste Parlementslid, in Straatsburg de eerste vergadering van het nieuwe Europees Parlement voor. Weiss genoot met volle teugen van dit historische moment. Tijdens haar toespraak richtte ze zich rechtstreeks tot de pas verkozen politici. Als activiste in hart en nieren waarschuwde ze hoe gevaarlijk het zou zijn een ‘kliek van oudgedienden’ toe te laten de politieke daadkracht te verlammen. Daarnaast wees ze op de uitdagingen voor de toekomst, zoals identiteit, het geboortecijfer en de mensenrechten. Ze benadrukte dat het van levensbelang was dat de Europeanen zich niet enkel zouden verenigen vanwege hun gedeelde economische belangen, maar ook vanwege hun gedeelde cultuur. De volgende dag gaf ze de fakkel door aan Simone Veil, die was gekozen als voorzitter van het Europees Parlement.

In haar toespraken tijdens de plenaire vergaderingen van het Europees Parlement bleef Louise Weiss een hele reeks andere kwesties aankaarten, zoals de inmenging van de Sovjet-Unie in Afghanistan, de honger in de wereld, schendingen van de mensenrechten, het zeerecht en de plaats van Straatsburg in het hart van Europa. Dankzij haar functie in de Commissie jeugd, cultuur, onderwijs, informatie en sport kon ze zelfs een nieuw project opstarten: de oprichting van een museum, gewijd aan de geschiedenis van de Europese eenmaking.
Louise Weiss bleef tot op hoge leeftijd actief in de politiek en overleed in 1983 in de loop van haar ambtstermijn. Ze werd negentig jaar oud.

Louise Weiss in Straatsburg

In 1999 bracht het Europees Parlement hulde aan Louise Weiss: het gebouw in Straatsburg dat plaats biedt aan de plenaire vergaderzaal en de kantoren van de Parlementsleden kreeg haar naam. Vandaag siert een bronzen buste van Louise Weiss de ingang van het gebouw.
Dit nieuwe gebouw werd ingewijd door de voorzitter van het Europees Parlement, Nicole Fontaine, in aanwezigheid van Frans president Jacques Chirac.
Bijna vijftig jaar nadat het Europees Parlement was opgericht in de hoofdstad van de Elzas, kreeg het eindelijk zijn eigen vergaderzaal – de grootste in Europa. Het Louise Weiss-gebouw is volledig met glas bekleed als verwijzing naar een open en transparante democratie. Het onafgewerkte uiterlijk van het dak verwijst naar het Europese project dat nog niet voltooid is.

De stad Straatsburg eerde Louise Weiss in 1989 met de inwijding van het ‘Square Louise Weiss’, een van de vele openbare plekken in Frankrijk die naar haar zijn vernoemd. De universiteit van Straatsburg organiseert de jaarlijkse Louise Weiss-schrijfwedstrijd voor zijn studenten, en de nationale en universiteitsbibliotheken in de stad herbergen een verzameling door Weiss gedoneerde persoonlijke boeken. In het museum van de naburige gemeente Saverne loopt een permanente tentoonstelling over het leven van Louise Weiss. Op het dorpsplein prijkt een standbeeld van haar.

Europees tot in haar vezels

Het leven van Louise Weiss is er een van daden. Bijna zeventig jaar lang staat ze in de frontlinie van de politieke strijd in Europa. Als journaliste, pro-Europees en vreedzaam activiste, feministe, documentairemaakster, spreekster op conferenties, schrijfster en lid van het Europees Parlement, is ze een bevoorrechte getuige van de 20ste eeuw en het ontstaan van Europa zoals we het vandaag kennen.
Na de eerste rechtstreekse algemene verkiezingen voor het Europees Parlement in 1979 was het een vrouw die de eerste vergadering van het nieuwe Parlement voorzat. Laten we terugblikken op het leven van deze uitzonderlijke vrouw: Louise Weiss. ‘Het komt mij op dit ogenblik voor alsof ik alleen deze eeuw heb doorleefd en de wereld doorkruist om u te benaderen uit liefde voor Europa.’Louise Weiss, juli 1979
Bron: Europeana


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder