Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Het spoor verbeeld(t)

05 januari 2022 Siebrand Krul

De allereerste locomotief werd omstreeks 1820 opgestart in Engeland. België volgde in 1835 met de verbinding Brussel-Mechelen. Sporen van moderniteit, over de baanbrekende opmars van de trein, is een tentoonstelling met tijdsbeelden uit allerlei kunstdisciplines. Net als veel moderne technologie werd ook de trein met scepsis ontvangen. Om een idee te geven: omstreeks 1835 leefden veel mensen nog op de plaatselijke zonnetijd en moesten ze plotseling het Brusselse uur hanteren, het uur immers waarop treinen reden.

Hendrik Conscience schreef in 1837 het ‘Phantastisch dichtstuk’ getiteld Satanswagen of het stoomtuig, een lang gedicht over de spoorbaan als weg naar de hel. Ook de spotprenten van de Franse kunstenaar Honoré Daumier (1808-1879) benadrukken de gevaren van het toen razendsnelle vervoermiddel.
Maar de trein is niet te houden. De aanleg van het spoor verandert landschappen definitief, in de tentoonstelling geïllustreerd aan de hand van schilderijen. Mooi is te zien hoe sommige schilders de trein laten opgaan in de pastorale idylle terwijl anderen inzoomen op het industriële karakter van het landschap. Is Claude Monets Aankomst van de trein uit Normandië (1877) een sfeervolle impressie, William Powell Frith geeft met The Railway Station (1862) juist een realistisch tafereel van een hectisch station.

Gepantserde trein in actie, door Gino Severini (1883-1966), 1915. Olieverf op doek. (The Museum of Modern Art, New York. Gift of Richard S. Zeisler, 1986)

Je kunt deze tweespalt doortrekken naar de jaren dertig van de 20ste eeuw, wanneer de zogeheten futuristen het Manifest over het futurisme publiceren. De tekeningen van Antonio Sant’Elia zijn fascinerende composities zonder menselijkheid, heel anders dan de verzameling stationsposters en billboards uit dezelfde tijd, die reclame maken voor de trein als vervoermiddel om bijkans heel Europa op de bucketlijst te zetten.

Spoorwegemplacement, door Aubrey Bodine (1906-1970), 1945. Gelatine zilverdruk, vintage print. (Musée de la Photographie, Charleroi)

De expositie is verdeeld in tien thema’s, waaronder film en fotografie. Het beroemde L’Arrivée d’un train en gare de La Ciotat (1897) van de gebroeders Lumière is een schitterend tijdsbeeld van de late 19de eeuw, terwijl het fragment uit Berlijn, symfonie van een grootstad van Walter Ruttmann uit 1927 een prachtig gemaakte artistieke rolprent is. Het laat onverlet dat het filmaanbod er verder wat bekaaid afkomt. Dat de kijker een nagesynchroniseerde scene uit Hitchcocks North by Northwest krijgt voorgeschoteld is tekenend.
Sporen van moderniteit is niettemin een ruim opgezette en fraaie tentoonstelling met een grote diversiteit aan expressies. Misschien laat de opkomst van de trein wel het beste zien hoe artistieke beroemdheden kinderen van hun tijd waren. De getoonde kunst heeft aldus een grote gemeenschappelijke noemer, zodat het historische, culturele en socio-economische verhaal van de stoom-, diesel- en elektrische trein voor de passagier uitermate herkenbaar blijft.

Europalia. Sporen van moderniteit
Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België
Regentschapsstraat 3 Brussel
0032-25 08 32 11
www.fine-arts-museum.be
Kijk op de website naar bezoekmogelijkheden i.v.m. coronamaatregelen
T/m 13 februari

Openingsbeeld: 22 oktober 1895, de Granville-Parijs Express hangend voor het station Montparnasse. Anoniem, 1895. Albuminedruk gelamineerd op karton, vintage print. (Musée de la Photographie, Charleroi)

Lees over nog veel meer historische tentoonstellingen in de nieuwe G-GESCHIEDENIS. Nu overal te koop voor slechts € 5,50!


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder