Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Benedictus’ voorlezer

05 januari 2022 Siebrand Krul

In de meeste kloosterordes was het dagelijkse leven gemeenschappelijk. Monniken en nonnen sliepen, baden, werkten, aten en lazen samen met hun broers of zussen. Hun gedachten moesten te allen tijde op God en de leerstellingen van het katholieke geloof gericht zijn - zelfs tijdens de maaltijden. De Benedictijnse Regel bevat strikte richtlijnen over hoe maaltijden georganiseerd moesten worden en welk gedrag (niet) getolereerd werd.

De maaltijden werden tweemaal per dag geserveerd in de refter, waar de communiteit aan lange tafels zat, en praten was absoluut verboden, zelfs voor de abt of abdis. Communicatie, zoals het aanvragen van eten of bestek, verliep via handgebaren. Het enige lid dat mocht spreken, was de persoon die was aangesteld om tijdens de maaltijden van die week hardop voor te lezen. Het hoofd van de gemeenschap, meestal de abt of abdis, mocht soms de tekst kort verduidelijken of de congregatie instrueren over bepaalde zaken.

De Regel van Benedictus schrijft voor dat goede zorg moet worden besteed aan de persoon die als lezer is aangesteld. Ze kregen vooraf een beker verdunde wijn, zodat ze hun taken niet op een lege maag hoefden uit te voeren. Daarna mochten ze eten met de monniken die in de keuken stonden. In de refter was vaak een speciale plaats gereserveerd voor de voorlezer en wat hij zoal nodig had, zoals boeken, een lessenaar of soms een stenen preekstoel.
De Regel benadrukt dat de voorlezer moet kunnen onderwijzen; dat wil zeggen dat hun lezen en zingen begrijpelijk moeten zijn voor anderen. Ze werden niet gekozen op grond van rang of anciënniteit, maar door bekwaamheid, en hun dienst begon na de mis op zondag, als ze Gods zegen vragen voor de vervulling van hun plichten door driemaal de eerste woorden van Psalm 51 te zingen: ‘Heer, open mijn lippen en mijn mond zal uw lof verkondigen’.

Wat werd er tijdens de maaltijden voorgelezen? In tegenstelling tot andere delen van de dag waar lezen verplicht of aangemoedigd werd, zoals tijdens de mis, de ambten en zelfstudie, schreef Benedictus niet het soort literatuur voor dat geschikt was voor deze gelegenheid. Vanaf de 12de eeuw ontstonden vaste tekstenverzamelingen die overeenkwamen met liturgische data, en waren bijbelteksten (en de middeleeuwse commentaren daarop) belangrijk. Levens van heiligen, of hagiografieën, werden ook bijzonder geschikt geacht, omdat ze voorbeelden gaven over hoe te leven. Vooral het leven van de kerkvaders was populair. Ze werden samengesteld door John Cassian, een belangrijk figuur in het vroegchristelijke monnikendom.

Bij het betreden van een klooster werd het belangrijkste doel in het leven ‘de Here God lief te hebben met het hele hart, de hele ziel en de hele kracht’, volgens de Regel van Benedictus. God dienen betekende bidden en werken, maar ook de deugden van het christendom belichamen. Het was van fundamenteel belang de Bijbel en andere gezaghebbende teksten te bestuderen, ze woord voor woord uit het hoofd te leren en de lessen toe te passen voor eigen ontwikkeling. Zelfs tijdens de maaltijden – een gelegenheid om zich fysiek te voeden na urenlang bidden, lezen, schrijven of andere vormen van arbeid – werd ook gezorgd voor geestelijke voeding.
Bron: Europeana/ Mark Vermeer (Openbare Bibliotheek Brugge)

Openingsbeeld: Detail uit de cisterciënzer Bijbel uit de bibliotheek van de abdij Ten Duinen. Te zien is het vers dat nieuwe voorlezers geacht worden te zingen.(Openbare Bibliotheek Brugge)


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder