Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Margriet vliegt terug

14 december 2021 Siebrand Krul

Margriet de draak waakt sinds kort opnieuw over de stad Ieper vanop haar gerenoveerde belforttoren. Ze kreeg een grondige restauratie en blinkt van ver in haar gloednieuwe gouden kleed. In haar buik zit een boodschap voor toekomstige Ieperlingen: de ‘Tweet van Margriet’. De restauratie van het belfort verloopt goed en ook de windvaan, belfortdraak Margriet én adoptiefdochter van het Yper Museum, is mooi opgeblonken.

Daarbij is de torenspits hersteld, zijn de arkeltorentjes herbouwd, sommige belfortbeeldjes vervangen door kattenkopjes en de bouwstenen zijn via een speciaal procedé proper ‘gestoomd’. Het Yper Museum vroeg om een lokale ‘urban legend’ te checken: zit er al dan niet een boodschap in de buik van de draak? Restaurateur Derek Biront: ‘Spijtig jullie te moeten teleurstellen, maar neen, er zit niets in de buik van Margriet. We zijn met een kleine camera helemaal tot in de diepste krochten van het beest neergedaald en hebben niets gevonden.’

Margriet vliegt weer naar haar staak, geheel opgefrist.

Tweet van Margriet

Helaas, maar het Yper Museum vatte meteen het plan op om wél iets mee te sturen voor de toekomst. De ‘Tweet van Margriet’ is een tijdscapsule voor de Ieperlingen van de toekomst. Negentien Ieperlingen deden een voorstel. Een jury weerhield drie inzendingen. De Ieperse bevolking kreeg uiteindelijk het laatste woord. Maar liefst 962 mensen stemden via de website van de stad en het museum, via sociale media of tijdens de Open Werfdagen begin oktober. De tweet van lokaal heemkundige Ivan Vanherpe haalde het.
Op 4 oktober 2021 werd deze boodschap in de buik van Margriet gestopt. Dat gebeurde bij de restaurateur die Margriet grondig metalografisch onderzocht en restaureerde. Ook de adelaars van het belfort nam hij grondig onder handen.

Ivan Vanherpe met zijn winnende tweet.

Hoe oud is Margriet?

Derek Biront: ‘Margriet is uit koper gemaakt. Hoofdzakelijk uit rood koper, dat is de zuiverste vorm. Een reeks herstellingen zijn uitgevoerd in geel koper of messing. Ze is eigenlijk een lappendeken. We gaan er van uit dat de plekken waar er veel herstellingen waren de oudste stukken zijn, vermoedelijk uit de 17de eeuw. Op basis van de metaalsoort de leeftijd bepalen van de draak, is echter heel moeilijk. Bij organische materialen, zoals hout, kan je via koolstofdatering onderzoeken hoe oud een stuk is. Bij metalen werkt dat niet.

De tweet gaat in de buik van Margriet.

Metaal kan je amper dateren. Ik moet vooral goed kijken naar fysieke getuigenissen zoals inscripties van voormalige restaurateurs of onzuiverheden in het metaal om iets over Margriets geschiedenis te weten te komen. We vonden op de staart van Margriet bijvoorbeeld de datum 1877 terug. Deze werd er door M. Amand Dethoor op geplaatst toen hij de draak herstelde. Zo weten we zeker dat een deel van de draak de Eerste Wereldoorlog overleefde, zoals de toenmalige kranten vertellen.’

Margriet op de restauratietafel.

Historisch onderzoek

De restaurateur is ook op zoek gegaan naar referentiemateriaal bij andere windvanen. Maar er zijn geen honderden belfortdraken in Vlaanderen wat die zoektocht niet heel vruchtbaar maakte. Derek Biront: ‘Ook in archieven graven we naar de geschiedenis van zo’n metalen kunstwerk. Of we krijgen input van historici, zoals in Ieper van dr. Hannelore Franck die verbonden is aan het Yper Museum. Die historische informatie leggen we dan samen met de zichtbare ingrepen op de draak. En zo bouwen we een coherent verhaal op.’
In het atelier van Metafose werd Margriet zorgvuldig gedecapeerd. Het bladgoud is laag per laag en met veel geduld afgepeld met een afbijtmiddel. Dat goud is niet waardevol en is ook niet te recupereren. Decaperen maakt dat de restaurateur kan zien waar er structurele restauratie nodig is.

Gerestaureerde adelaar

Derek Biront: ‘Bij een restauratie veranderen we het kunstwerk in principe niet. We brengen ze terug naar haar oorspronkelijke staat. Behalve als er onzorgvuldige aanpassingen zijn gebeurd in het recente verleden. Margriet heeft relatief weinig herstellingen nodig en is niet in erbarmelijke staat naar beneden gekomen. De centrale ijzeren as of spil, waarmee de draak via de buik aan de torenspits is vastgemaakt, is echter compleet verroest en gescheurd. Het was tijd dat ze naar beneden kwam of ze donderde effectief van haar staak. Ik maak een nieuwe spil in brons. Ook de klauwen waren opengebarsten. Waar wij nieuwe solderingen met koper aanbrengen, graveren we ook het huidige jaartal. Zo kan men in de toekomst traceren wat we precies hebben gerestaureerd en wanneer. Grote nieuwe stukken metaal in Margriet vervangen en assembleren is niet nodig. De metalen adelaars van het belfort zijn in veel slechtere staat en daar hebben we wel grote stukken van de lijven nieuw moeten maken. Na twee lagen beschermende verf, beleggen we Margriet en de adelaars opnieuw volledig met bladgoud.’

Markering 1877 op de staart.

Onze-Lieve-Margriet-Hemelvaart

Margriet is intussen helemaal onderzocht, opgelapt, in een gouden kleed gestopt… en gevuld met een tweet van de huidige Ieperlingen, voor de Ieperlingen van de toekomst. Klaar om opnieuw ‘eelt van tijd’ te kweken om het met de woorden van twitteraar Ivan Vanherpe te zeggen.
Voor het Yper Museum was het een waar genoegen om haar exact één jaar te mogen huisvesten en te soigneren. Het museum bouwde een volledig participatieproject uit rond ‘de draak van Ieper’ met een kinderboek, tentoonstelling, etalagewedstrijd, wetenschappelijke artikelenreeks, de Draakademie met leerlingen van dé Academie, de liefdesverklaring van de Draak van Gent en als kers op de taart: de Tweet van Margriet.

Openingsbeeld: De klauwen van Margriet waren opengebarsten.

Alle beelden: Ieper Museum

Zie ook
www.ypermuseum.be/restauratie-margriet
www.ypermuseum.be/draak


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder