Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Terug uit Duitsland

24 november 2021 Siebrand Krul

Het archief van de abdij van Mesen was een van rijkste middeleeuwse kloosterarchieven van België. In 1914 werd de abdij door de oorlog verwoest. Niet ales ging verloren en een maand geleden werden in München enkele oorkonden aan België teruggegeven. Het Rijksarchief en het Stadsarchief Ieper wist inmiddels ongeveer een vijfde van het abdijarchief te recupereren.

Alle documenten worden in het Rijksarchief Brugge bewaard. Het merendeel is ondertussen gerestaureerd en raadpleegbaar voor onderzoek. Het Rijksarchief hoopt dat er in de toekomst nog meer archiefstukken uit Mesen hun weg naar België zullen terugvinden.
Aan de vooravond van de Eerste Wereldoorlog werden in de voormalige abdij van het West-Vlaamse Mesen honderden archiefdocumenten bewaard, waarvan de oudste uit de 11de eeuw dateerden.

Ze getuigden van het rijke middeleeuwse verleden van het kleine stadje als marktplaats en religieus centrum. In november 1914 sloeg het noodlot echter toe: de stad werd met de grond gelijk gemaakt door het Franse leger, in een poging om de Duitsers te verjagen. Het abdijarchief leek verloren te zijn gegaan. Hetzelfde lot was een jaar later het middeleeuwse stadsarchief van het nabijgelegen Ieper toebedeeld, dat bij de verwoesting van de lakenhallen in de vlammen opging.

Rechts de schilder van het openingsbeeld, Hitler.

Maar al in 1915 kwamen vanuit Duitsland de eerste berichten over archiefstukken, door soldaten uit het puin van de abdij opgevist en als souvenir mee naar huis genomen. Tijdens de eerste oorlogswinter was een compagnie soldaten uit Beieren in Mesen gelegerd. In de crypte van de voormalige abdijkerk werd een commandopost ingericht. Ook een jonge oorlogsvrijwilliger, genaamd Adolf Hitler, maakte deel uit van die compagnie. Hij maakte tijdens zijn verblijf in Mesen diverse tekeningen en schilderijen van de verwoeste abdij.

Zowel gewone Duitse soldaten als officieren bemachtigden deeltjes van de oorkondenschat van de abdij van Mesen. Na de oorlog kwamen ze terecht op zolders in Beieren, maar ook op heel wat andere plaatsen in Duitsland en de wereld. Duitse emigranten namen de oorkonden mee naar Nederland, Zweden en de Verenigde Staten. Zo komt het dat ook het Metropolitan Museum in New York tot voor kort een 12de-eeuws charter van de abdij van Mesen in zijn collectie bewaarde.

Op 20 oktober vond in het Hauptstaatsarchiv in München de plechtige overhandiging plaats van vier oorkonden uit 1181, 1184 en 1475. Eén was in handen gekomen van de Ludwig-Maximilians-universiteit in München. De andere waren in het bezit van de familie Breitenbach. Bij de renovatie van een landhuis werden de oorkonden teruggevonden. Voorvader baron Kress von Kressenstein, officier in het Duitse leger, beschrijft in zijn dagboek de vondst van de middeleeuwse charters, op 11 november 1914: ‘In een klein huis vond ik tussen het puin verschillende oude documenten met gotische en romaanse zegels. Ik groef ze op en nam ze mee als souvenirs. Hier moet het archief of de bibliotheek geweest zijn.’
Bron: Rijksarchief Brugge

Openingsbeeld: Schilderij van de door de Fransen kapotgeschoten abdij van Mesen, door Gefreiter Adolf Hitler (detail).


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder