Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

De Hobbitstee

24 november 2021 Siebrand Krul

Het doet denken aan dat onverzettelijke Gallische dorpje van Asterix. In Drenthe wisten de Hobbitstee-bewoners echter niet ‘de Romeinen’, maar het leger te weerstaan, dat een oefenterrein wilde uitbreiden. Nu, ruim vijftig jaar later, bestaat deze woonwerkgemeenschap nog steeds. De ontwikkelingen die De Hobbitstee doormaakte, weerspiegelen de veranderingen in de maatschappij.

Het was de tijd van Provo, hippies, Kabouters en De Kleine Aarde bij mijn bezoek op het platteland bij Wapserveen, veertig jaar geleden, met op de achtergrond gebulder van kanonnen. Er kwamen landmeters het terrein op om metingen te doen. Ze wilden niet zeggen met welk doel. Een van de bewoners: ‘Het zal Defensie wel zijn.’ Immers: de buren, dat was een militair oefenterrein, met kazerne, zoals nog steeds.
Het begon twaalf jaar eerder in een varkensstal. Er werden optrekjes bijgebouwd, waar acht volwassenen en vier kinderen woonden, waaronder ‘Frits’ en zijn vrouw. Oprichter Otto Munster, inmiddels vertrokken, had vervolgens Memo (Mens- en Milieuvriendelijk Ondernemen) opgericht. Frits had moeite gekregen met defensieopdrachten van zijn werkgever PTT in Rijswijk en vertrok er.

Het Vredeskamp bij de Hobbitstee in 1984. (De Hobbitstee)

Hij vertelde: ‘Wij willen hier een harmonie van voelen en denken. Dat is in de maatschappij uiteengerukt. Het leven met allerlei verschillende mensen hier verrijkt je, werkt als een spiegel.’ Maar ook waren er geschilpunten. Hij en Riek bestreden dat het spirituele, elitaire de overhand kreeg: ‘Er was een tijd dat we een christen- of Baghwan-gemeenschap moesten worden.’ Aanhangers riep hij op hun oranje kleren weg te gooien en hun mala (houten ketting met afbeelding van de Baghwan) op de rug te doen: ‘Dan loop je niet meer achter iemand aan; dan loop je zelf.’ In het eigen blad, De Waterman, stonden artikelen als: ‘Zingend reizen door je lichaam en de kosmos’ en in de omgeving hingen anti-oefenterreinaffiches. Aan Frits gevraagd of het dan toch geen utopie was: ‘De werkelijkheid is, dat dit misschien wel plat gaat.…’.

Frits, een kar trekkend in het grotendeels kale landschap. (Onbekende bron)

Biologisch-dynamische moestuin

Op een gegeven moment ging de etensbel. Eenmaal aan tafel gezeten in de varkensstal met ronde (‘organische’) vormen, pakte men elkaars handen vast, zodat een gesloten kring ontstond. Riek: ‘Dit vormt een punt van rust en samenvoelen, in plaats van dagelijkse meditatie.’ We aten groentesoep met stevig brood. Frits: ‘Gemeenschappelijk hebben we afgesproken dat we geen vlees eten; we streven naar zuiver eten. Sommigen hebben nog zuivelproducten nodig. Die halen we bij de boer. Groenten verbouwen we zelf; graanproducten en beleg kopen we.‘ En nadat hij verteld heeft dat ze in het voorjaar brandnetels eten, zegt hij: ‘Huizen maakt men tegenwoordig heel goed, maar het lichaam wordt verwaarloosd. Door materieel sober te leven, zoal wij doen, krijg je er veel rijkdom voor in de plaats…’.

Tekening bij een artikel in ‘De Waterman’, het blad van de gemeenschap, over gezond bouwen.

De dokter werd door De Hobbitstee in natura (met groenten) betaald. Er werden geiten gehouden, de akkertjes lagen gereed om te oogsten en de open haard in gemeenschappelijke ruimte was inventief verbonden met cv-elementen en vloerverwarming in de sanitaire ruimten. De bewoners huisden in een oude schuur, een woonwagen en een nieuw boerderijtje was speels opgebouwd met natuurlijke materialen, oud glas-in-lood en onbewerkt hout.
Na het eten praatte ik met de dertigjarige Sarah voor de kaarsenmakerij (met zelfgemaakte apparaten om ze te vervaardigen) op een bankje in de stervormige biologisch-dynamische moestuin, waar ingespeeld werd op de stand van maan, sterren en zon. Onder het kapucijners plukken vertelde ze, dat ze jarenlang hier op bezoek kwam en er nu ook met haar kinderen woonde, die op de Vrije School in Emmen zaten. Het gesprek ging over kibboetsen, Auroville, de Baghwan, ze deed aan spirituele geneeskunde en gebruikte vaak woorden als ‘energie’ en ‘krachten’.

Esther bezig in de bakkerij.

De Hobbitstee was toen, begin jaren tachtig, geen totaal gesloten enclave. Gezamenlijk met omringende boeren werden oogstmachines ingehuurd. Eens per maand kwamen groepjes van zo’n acht mensen vijf dagen meeleven en werken, Frits gaf lezingen en werkte bij als tuinman. Iedereen deed waar hij goed in was, verrichtte wekelijks een dag huishoudelijk werk en kreeg maandelijks 75 gulden zakgeld. Er was geen formele leider: ‘….de ouderen geven wel levenswijsheid door, maar dat is een natuurlijk iets.’

De bakkerij en de yoga-studio.

Oesterzwammenkwekerij

De Hobbitstee bestaat nog steeds, anoniem, even van de hoofdweg af, op 40.000 vierkante meter grond, tussen akkers in, met her en der werkplaatsjes, houtwallen, een camper, tipi, zweethut, tiny house, gastenverblijf ‘De Herberg’ en tunnelkassen. Opvallend is het nieuwe Scandinavisch aandoende woongebouw voor twee gezinnen, met grote serre. Een bordje verwijst naar de pluktuin, waar mensen ’s zomers bloemen kunnen komen plukken. Daarnaast ligt een moestuin met gevarieerde plantenbedden, omrand met gemalen schelpen om slakken te weren. Op de gevel van gastenverblijf De Herberg hangt een groot wit zeil met foto’s en uitleg over de Hobbitstee: ‘… een plek waar al 45 jaar duurzaam doelen worden verwezenlijkt, door te doen. Eigen groente verbouwen, hergebruik van afval en water, op ecologische wijze bouwen en lokaal ondernemen.’

Niek voor zijn kachel in het nieuwe onderkomen.

De bakkerij staat naast de Zendo yoga-studio. Op een vrijdagmorgen staat Esther er volkorendeeg te kneden. Ze vertelt: ‘Deze vroegere kaarsenmakerij is sinds 2015 de bakkerij. Het brood wordt eens per week geleverd aan twee bakkerswinkels en buurtbewoners komen het hier kopen. Ze werkt tevens als kok in een zorgboerderij. Weer buiten gekomen loop ik Gossen Rijkeboer (41) tegen het lijf. Hij vertelt: ‘Ik ben hier met twee vrienden begonnen met een oesterzwammenkwekerij. We kweekten ze op koffiedik. Ik heb daarmee veel kennis opgedaan qua klimaatbeheersing en automatisering. Dat pas ik nu toe met kiemgroenten; ik kan op een hele kleine oppervlakte microgroente kweken.’ We lopen een blauw gebouwtje binnen. Bij een stellingkast met ventilator en op verschillende niveaus bakken ontsproten kiemen: ‘Deze zijn van zonnebloempitten en die daar van raapstelen, broccoli en rode kool.’ Hij spuit met een vernevelaar: ‘Supergezond. Alle voedingsstoffen die een volwassen plant nodig heeft, zitten hier al in.’

Het omslag van ‘De Waterman’, december 1975.

Niet elkaars dominee of zendeling worden

In ruim vijftig jaar is er het een en ander veranderd bij De Hobbitstee. Het weerspiegelt de ontwikkeling bij andere leef-, werk- en woongroepen; alles is wat zakelijker en individueler gericht: ‘Ja, die maatschappelijke ontwikkelingen kom je hier ook tegen, zegt Huzur (72). Hij woont al 38 jaar in de Hobbitstee, runde samen met zijn overleden vrouw de kaarsenmakerij en vertelt: ‘Frits en Riekje zijn inmiddels overleden, ze woonden in mijn huidige huisje. Na hun vertrek hebben ze een woongroep voor ouderen, de Havelstee, in Havelte opgericht.’ Over de strijd tegen het oefenterrein van Defensie, waar hij sterk bij betrokken was: ‘We hebben de minister overtuigd van de onzin van een oefenterrein hier tussen dorpen in. We werden gesteund door de boeren.’ Die blokkeerden met hun tractoren de hekken van de kazerne.

Het nieuwe, duurzaam gebouwde onderkomen.

In 1996 werden de plannen afgeblazen. Huzur: ‘Nu wonen hier negen volwassen en negen kinderen. Destijds waren er gezamenlijke maaltijden, dagopeningen en -sluitingen en bezoekende belangstellenden gingen mee met het ritme van de groep. ’s Avonds werden voorlichtingsgesprekken gehouden en discussies om er een boeddhistische vorm aan te geven of een soefi-gemeenschap te vormen. Ik ben ingewijd in het soefisme en je had de zendingsdrang van de Baghwan-beweging, maar we hebben altijd geknokt voor een pluriforme samenleving, waarbij je niet elkaars dominee of zendeling gaat worden om elkaar irritant te overtuigen en anderen weg te drukken.’ Frits zei destijds dat er geen formele leider was. Huzur: ‘Ja we beslissen op basis van consensus; je hebt praters, zwijgers en charismatische mensen, maar als je er samen op let, kun je dat doorbreken. Gelukkig hebben we hier wat anarchisten; ik heb een hekel aan leiders, die hebben er in de 20ste eeuw een ontzettende zooi van gemaakt.’ Het onderlinge contact vindt nu vooral via Whatsapp plaats ‘en eens per maand hebben we een bijeenkomst om praktische zaken te bespreken. We wonen verspreid over het terrein; zo nodig komen we op afroep bijeen.’

Een wit zeil met tekst en uitleg over De Hobbitstee aan de gevel van gastenverblijf De Herberg.

Minder lokale contacten

De moestuin levert niet meer aan winkels doordat natuurvoedingswinkels grootschaliger zijn geworden. Hij is nu alleen voor eigen gebruik. Huzur: ‘De dokter wordt niet meer met groente betaald, die afstand is groter geworden. Vroeger deelden we kennis en landbouwmaterialen met biologisch dynamische boeren hier, dat doen we nu nog met een biologische boomkwekerij.’
Ex-kraker, reiziger en glazenier Paul Pince van der Aa komt uit Den Haag. Hij was lid van een motorclub, maar noemt wonen hier sinds vier jaar de beste keuze van zijn leven: ‘Vroeger werd al het geld gedeeld. Nu voorziet ieder in zijn eigen levensbehoefte, de onderhoudstaken hebben we verdeeld. We krijgen gemeenschapsgeld binnen door verhuur van ruimten en gelijkgestemden huren de zweethut, houden een retraite of een vrouwenkring. Vrijwilligers van over de hele wereld hielpen bij de bouw van het nieuwe onderkomen. Ikzelf heb een schuur herbouwd en klus buiten de Hobbitstee bij om geld te verdienen. Later wil ik hier weer iets met glas doen.’

Paul voor de camper waarin hij eerder een tijdlang woonde.

Samen bezoeken we de werkplaats van Niek. Hij maakt stenen massakachels (hoog-rendement). Er liggen mallen en gegoten stenen blokken. In het nieuwe woongebouw, waar hij samen met Esther en kinderen woont (net als Ted, Janneke en hun kinderen), toont hij even later een kachel die hij heeft gemaakt en vertelt dat de kinderen naar de Vrije School in Meppel gaan: ‘Waar ze creatief, met de natuur bezig zijn en meer meekrijgen dan alleen rekenen’.
Lex Veldhoen

Openingsbeeld: De pluktuin van de woon/werkgemeenschap.

Foto’s Lex veldhoen, behalve waar anders vermeld.

Lees nog veel meer boeiende historische verhalen in de nieuwe G-GESCHIEDENIS. Nu overal te koop voor slechts € 5,50!


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder