Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Wilde dagen op zee

11 oktober 2021 Siebrand Krul

In de 17de eeuw was de Republiek de grootste zeevarende natie: militaire slagkracht en vooral onmetelijke rijkdom door overzeese handel werden op zee gevonden. Geen wonder dat veel schilders hier onderwerpen zochten. Onder hen nemen Willem van de Velde de Oude (1611-1693) en zijn zoon Willem van de Velde de Jonge (1633-1707) een bijzondere plaats in. Het Amsterdamse Scheepvaartmuseum organiseert tot eind maart een overzichtstentoonstelling van de kunstenaars.

Willem van de Velde de Oude en Willem van de Velde de Jonge. Zij behoorden in hun tijd al tot de absolute top van de 17de-eeuwse zeeschilderkunst. De tentoonstelling Willem van de Velde & Zoon belicht het familiebedrijf van de Van de Veldes, hun oog voor detail en sfeer, hun enorme vakmanschap en het ‘oorlogscorrespondentschap’ van vader Willem.
De kunstwerken variëren van ruwe potloodschetsen tot minutieuze tekeningen op schilderijformaat en van dramatische scènes van stormen en zeeslagen, rustgevende scheepsportretten tot monumentale wandtapijten. Niet eerder bracht het Scheepvaartmuseum zóveel objecten van beide schilders uit de rijke eigen collectie en bruiklenen bijeen.

Nederlandse oorlogsvloot voor anker in het Skagerrak, 27 oktober 1658. Schilderij van Willem van de Velde de Oude. (Coll. HSM)

Cultureel ondernemerschap

De Van de Veldes beschikten naast een enorme dosis virtuoos talent, over inventiviteit én ondernemerschap. Dit bepaalde mede een belangrijk deel van hun succes. Beiden hadden een eigen specialisme: de vader blonk uit in uiterst gedetailleerde pentekeningen en de zoon in sfeervolle olieverfschilderijen. Hun ondernemingszin bezorgde de Van de Veldes een internationaal netwerk: ze werkten voor admiralen, prinsen en koningen. Toen de Nederlandse kunstmarkt in het ‘Rampjaar’ van 1672 instortte, gingen vader en zoon in op een oude uitnodiging van de Engelse koning Charles II om aan zijn hof te werken. De Van de Veldes kwamen in koninklijke dienst en kregen een atelier in het paleis van Greenwich bij Londen. Ook in Engeland werden ze buitengewoon succesvol.

Episode op de slag bij de Sont,ca 1660. Willem van de Velde de Oude. (Coll. Stedelijk Museum Alkmaar)

Nederland-Engeland

De tijd van de Van de Veldes stond in het teken van drie Engels-Nederlandse oorlogen die vooral op zee tussen omvangrijke oorlogsvloten werden uitgevochten. Deze zeeslagen leverden inspiratie op voor een stroom aan schilderijen en tekeningen. Beroemd zijn de minutieuze ‘penschilderijen’ van Willem van de Velde de Oude die al in de 17de eeuw niet mochten ontbreken in de collecties van verzamelaars. Een penschilderij is een tekening in inkt maar op doek of paneel en op het formaat van een schilderij. De tentoonstelling laat een aantal indrukwekkende voorbeelden zien waaronder De Zeeslag bij Livorno (Rijksmuseum) en De verovering van de Royal Prince tijdens de Vierdaagse Zeeslag, 1664 (Staatliche Kunsthalle Karlsruhe).

Detail uit Episode op de slag bij de Sont met links Willem van de Velde de Oude in zijn galjoot. (Coll. Stedelijk Museum Alkmaar)

Embedded journalist

Willem van de Velde de Oude was vaak zelf bij grote gevechten op zee aanwezig. Hij kreeg daartoe een klein zeilschip (‘galjoot’) tot zijn beschikking waarin hij door een schipper werd rondgevaren, tussen de enorme oorlogsschepen door. Op papier schetste hij de gevechtshandelingen en maakte daarbij ook aantekeningen om later in zijn atelier gedetailleerd uit te kunnen werken. Mooie voorbeelden zijn Nederlandse oorlogsvloot ten anker in het Skagerrak, 27 oktober 1658, en Krijgsraad op het vlaggenschip Eendracht op de Vlierede, 7 oktober 1658. Op Episode uit de zeeslag in de Sont (c. 1660) is de galjoot van Van de Velde links te zien, varend tussen de talloze schepen die in hevig gevecht zijn.

Schepen op de Rede,ca 1658. Willem van de Velde de Jonge. (Mauritshuis)

Spiegelglad en woeste baren

Willem van de Velde de Jonge leerde het tekenen en observeren van zijn vader. In tegenstelling tot zijn vader koos hij voor penseel en olieverf in plaats van pen en inkt. Zoon Willem beheerste het hele genre van de zeeschilderkunst. Van schepen die bij windstilte voor anker liggen of onder een lichte bries de haven uitvaren tot imposante wolkenluchten, dramatische golven en gebolde zeilen die op knappen staan. In de tentoonstelling zijn vele prachtige voorbeelden te zien van spiegelgladde waterpartijen op windstille dagen (Schepen op de Rede) tot woeste taferelen waarin de schepen zware stormen proberen te weerstaan (Three ships in a gale) of al zijn beschadigd en hun mast hebben verloren (Een schip in volle zee bij vliegende storm, bekend als ‘De windstoot’.

De Royal James brandt. Thomas Poyntz en Willem van de Velde de Oude, Londen 1685-1688.

Ongekende productiviteit

Ruim vijftig jaar heeft het schildersatelier van de Van de Veldes bestaan. Hun productiviteit in die periode was ongekend: zij maakten naar schatting meer dan 2.500 tekeningen en 800 schilderijen. Hun kunstwerken zijn tegenwoordig te vinden in de collecties van alle belangrijke kunst- en maritieme musea ter wereld. Het werk van de Van de Veldes symboliseert de bloeiperiode van de Nederlandse zeeschilderkunst. Tegelijkertijd inspireerden vader en zoon Willem van de Velde vele generaties van Nederlandse, Britse en Franse zeeschilders ná hen.
Naast de schilderijen en schetsen toont het museum ook twee zeldzame en monumentale wandtapijten die in Londen geweven zijn naar een ontwerp van Willem van de Velde de Oude. Deze wandtapijten maken onderdeel uit van een serie van zes die verschillende scènes uit de Slag bij Solebay laten zien die op 7 juni 1672 voor de Engelse oostkust plaatsvond. Het grootste tapijt, met een indrukwekkend formaat van bijna 6 bij 3,3 meter, toont de opstelling van beide vloten. Het tweede tapijt van 4,5 bij 3,3 meter laat het gevecht aan het einde van de middag zien, met een volkomen uitgebrand Engelse vlaggenschip Royal James, op dat moment het grootste schip in de Engelse vloot.

Het Scheepvaartmuseum Amsterdam
Willem van de Velde & zoon, t/m 27 maart 2022
www.hetscheepvaartmuseum.nl
www.hetscheepvaartmuseum.nl/vandevelde

Openingsbeeld: Het verzamelen van de Nederlandse vloot voor de Vierdaagse Zeeslag. Willem van de Velde de Jonge, 1670. (Moveo Art Collection)


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder