Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Schildjestrammelant

11 oktober 2021 Siebrand Krul

Iedereen kent ze wel: de blauw-witte schildjes die op de gevels van monumenten pronken. De reden voor hun bestaan is minder bekend: het zichtbaar maken van cultureel erfgoed tijdens een gewapend conflict. In een ministeriële brief aan de Tweede Kamer, naar aanleiding van het adviesrapport ‘Een wapen in vredestijd’ van de Nederlandse Unesco Commissie, laat de minister weten dat ze stopt met het actief bijhouden van de registratie van de schildjes. Maar dat gaat zomaar niet.

Het aanbrengen van blauw-witte schildjes op gevels van een selectie van rijksmonumenten, archieven en musea is een analoog systeem dat naar aanleiding van het Haags Verdrag in 1954 in Nederland is ingevoerd. Het schildjessysteem zou ervoor zorgen dat gebouwen met een beschermde status, cultuurgoederen en collecties zichtbaar zijn tijdens een gewapend conflict. Vooral in de jaren zestig en zeventig zijn op grote schaal blauw-witte schildjes geplaatst op Nederlands erfgoed. Voor een buitenstaander is overigens lastig zich een voorstelling te maken van een oorlogstoestand waarbij vechtende troepen in de verte een schildje ontwaren en er dan met hun tanks en jachtvliegtuigen met een grote boog en ontzag omheen trekken.
‘De erfgoedzorg is de laatste jaren echter in vele opzichten verbreed en gemoderniseerd. Er heeft een verschuiving plaatsgevonden van analoge systemen naar digitale systemen’, schrijft de minister. Ze concludeert dat met de huidige manier van oorlogvoering het aanbrengen van de schildjes niet meer van deze tijd is. Bovendien is de registratie van de schildjes volgens het Haags Verdrag niet verplicht. Wat er hangt, mag blijven hangen, maar de betreffende bouwwerken hebben geen andere status dan monumenten zonder het plaatje.

Schildje op een kerk in Roemenië.

De minister verdedigt haar beslissing door te wijzen op het rapport ‘Een wapen in vredestijd’ van de Nederlandse Unesco Commissie, maar dat is tegen het zere been van deze commissie. Ze is het oneens met deze beslissing. De minister (Van Engelshoven) zou het rapport verkeerd geïnterpreteerd hebben. De algemeen secretaris van de Nederlandse Unesco Commissie, Marielies Schelhaas: ‘De minister schrijft dat ze het eens is met de analyse dat de effectiviteit van een fysiek schildje op de gevel van een gebouw, ter discussie staat. Met name in moderne oorlogssituaties. Maar met de beslissing om dan maar het hele systeem af te schaffen gaat ze ook voorbij aan andere crisissituaties, zoals rampscenario’s, waarin een fysieke markering nog steeds van grote waarde kan zijn. Naast een fysiek schildje zijn digitale manieren nodig om belangwekkend erfgoed te markeren. De commissie adviseert de minister om ook dergelijke middelen in te zetten, niet om het hele beschermingssysteem af te schaffen, zonder alternatief te bieden.’

Het klopt dat het register van cultureel erfgoed met een blauw-wit schildje niet op orde is. Belangrijke monumenten ontbreken, verhuizingen van collecties zijn niet geregistreerd en de reden waarom het schildje is toegekend is niet altijd duidelijk. Een herijking en het op orde brengen van registers van roerend cultureel erfgoed is dus noodzakelijk. In crisissituaties is accurate informatie essentieel, zowel bij rampen als bij gewapend conflict. Het leger en hulpdiensten zoals de brandweer moeten kunnen vertrouwen op de informatie die zij vanuit het ministerie van OCW ontvangen. De lijsten bevatten informatie over erfgoed dat onvervangbaar is of van grote maatschappelijke betekenis. Op grond daarvan zullen hulpdiensten keuzes maken over wat wel en niet prioriteit krijgt in een noodsituatie, naast de veiligheid van mens en dier op de eerste plaatst. Het is simpelweg onmogelijk om al het erfgoed en collecties van betekenis of met een monumentale status te kunnen beschermen in een grootschalige noodsituatie. Juist daarom is een accuraat register zo belangrijk.’
Bron: De Erfgoedstem

Openingsbeeld: Schildje aan de muur van het Sint-Elisabethgasthuis in Herentals, België.


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder