Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Imposante namaak Maasmechelen

14 september 2021 Siebrand Krul

Langs de Rijksweg in Maasmechelen staat het Heilig Hartcollege, een eclectisch gebouw uit 1914 met een opmerkelijke architectuur. De voorgevel is een kopie van het Amsterdamse Rijksmuseum, binnen slingert een dubbele spiraaltrap zich spectaculair naar boven en achteraan ligt een monumentale koepelkapel – in feite de grootste kerk van de Maasgemeente.

Wie langs de oude Rijksweg 357, het traject van een oude Napoleontische weg, in Maasmechelen passeert, kan er niet naast kijken: plots zie je een monumentale gevelpartij die verdacht veel lijkt op die van het Amsterdamse Rijksmuseum. Ligt hier misschien een dependance van het Hollandse museum? Neen hoor, dit is de voorbouw van het Heilig-Hartcollege, een katholieke school die thans deel uit maakt van campus De Helix. Architect van dit eclectische bouwwerk was Victor Verlinden, bouwmeester van het bisdom Luik, dat de opdrachtgever was.

Oude foto van de voorgevel van het Heilig Hartcollege, Maasmechelen. (Campus de Helix)

De toenmalige bisschop Martin-Hubert Rutten (1841-1927), hoewel bisschop van Luik, was een flamingant. Hij was de eerste Nederlandstalige bisschop van het Maasbisdom. Rutten was er veel aan gelegen om het onderwijs in Limburg, dat deel uitmaakte van zijn diocees, te vernederlandsen en hij liet dan ook verschillende nieuwe scholen bouwen. Als bisschop stichtte hij dertien scholen in Limburg, waaronder het Heilig Hartcollege van Maasmechelen.
De school startte als normaalschool (lerarenopleiding), maar bisschop Rutten voorzag tegelijk een college (humaniora) en een vakschool (beroeps), waarvan de opleidingen aansloten bij de noden van de in aanbouw zijnde steenkoolmijnen in Limburg in de vroege jaren van de 20ste eeuw.

Rijksmuseum, Amsterdam.

De locatie aan de rijksweg lag voor de hand: makkelijk bereikbaar én in het oog springend. Voor de constructie van de school werd een oude molen gesloopt, de staakmolen van Wirtz uit 1759. Bij het aanleggen van de fundamenten in 1912 deed men enkele opmerkelijke archeologische vondsten: een Merovingisch grafveld met tal van funeraire giften.

Bisschop Martin-Hubert Rutten.

Museumgevel
Tijdens eerste bouwfase van 1912 tot 1916 werd de monumentale gevelpartij langs de rijksweg opgetrokken. Architect Victor Verlinden zag het groots: de gevel is 120 meter breed en heeft de allure van een paleis. De Luikse architect liet zich duidelijk inspireren door zijn Nederlandse collega Pierre Cuypers en dan vooral door diens imposante Rijksmuseum van Amsterdam (1885).

Molen van Wirtz, gesloopt in 1909. (Campus de Helix)

Verlinden kopieerde het algemene opzet van Cuypers: een centrale ingang met dubbele vierkante torens en twee zijvleugels met uitspringende hoekblokken. Terwijl de topgevel boven de ingang van het Rijksmuseum bekroond is met een beeld van Minerva, godin der kunsten, prijkt in Maasmechelen een Christusbeeld van het Heilig Hart. De bouwlagen zijn ongemeen hoog: de lokalen van het gelijkvloers bereiken een hoogte van zomaar eventjes 5,50 meter.

Het Rijksmuseum in Amsterdam. (Ben Bender)

Trappen
De technische school werd gebouwd tussen 1922 en 1924. Deze fase omvat een ruime, rechthoekige hal met een glazen dak, geschraagd door een stalen gebinte waarin de stijl van de Art Nouveau doorleeft. Ook hier was Verlinden de architect. Blikvanger is de dubbele zwevende spiraaltrap in spanbeton, die de balkons met elkaar verbindt. In de terrazzovloer is het wapenschild van bisschop Rutten aangebracht in mozaïek met zijn spreuk ‘Non recuso laborem’ (ik weiger het werk niet).

Oude foto van de trappenhal. (Campus de Helix)

De markante spiraaltrap van het Heilig Hartcollege in Maasmechelen lijkt uniek, maar tot onze verbazing vinden we een bijna identieke trap aan de andere kant van het land in het Sint-Amandscollege in Kortrijk, nu Guldensporencollege, de oude school van Hugo Claus. De klassenhal in Kortrijk werd opgetrokken in 1913 naar een ontwerp van Jules Félix Carette en werd al in oktober van datzelfde jaar in gebruik genomen. Heeft Verlinden deze trap gezien en kopieerde hij het Kortrijkse model, zoals hij zich ook liet begeesteren door het Rijksmuseum? Of gaan beide terug op een derde, nog oudere trap? De gelijkenis is alleszins treffend.

De dubbele zwevende spiraaltrap in Maasmechelen.

Koepel
De derde bouwfase dateert van 1934 tot 1936 en resulteerde in een bijzonder ruime kapel, eigenlijk meer een kerk, want naar verluidt de grootste kerk van Maasmechelen en omstreken. Opnieuw tekende Victor Verlinden de plannen. Bij het allereerste project was nog een neogotische kapel voorzien, maar in de jaren dertig was deze stijl intussen achterhaald en dus koos Verlinden voor een andere stijl: na de neogotiek van de voorbouw en de Art Nouveau-invloeden van de trappenhal opteerde hij voor een mengeling van neoromaans en neobyzantijns met lichte Art Deco-elementen. Niet toevallig moeten we hier en daar denken aan de Basiliek van Koekelberg.

Het tweelingbroertje van de trap, maar dan in het Sint-Amandscollege van Kortrijk. (Frederiek Berthier)

Het grondplan van de kerk is een vierkant van 24 bij 24 meter. De achthoekige koepel wordt gedragen door vier massieve pijlers die met machtige rondbogen met elkaar verbonden zijn. Het geheel oogt imposant. Het ruime interieur wordt verlicht door grote glasramen met kleurrijke voorstellingen, waaronder twee roosvensters. In de kapel konden probleemloos enkele honderden leerlingen tegelijk de mis volgen. Vandaag wordt ze nog gebruikt voor schoolevenementen en plechtigheden. En ook trouwlustige Maasmechelaars kunnen er terecht om hun huwelijk een zekere allure te geven.

De kapel, langs de achterzijde gezien.

De schat der Merovingers
Bij de verschillende constructieperiodes van het college werden archeologische vondsten gedaan die wijzen op eeuwenoude bewoning van deze site. De oudste vondsten gaan terug tot de Steentijd (neolithicum vanaf 5300 v.Chr.) en omvatten onder meer vuistbijlen en pijlpunten. Andere zijn Gallo-Romeins (1ste tot 5de eeuw n.Chr.), niet verwonderlijk, want achter de school liep een vroegere Romeinse heirbaan. Het gaat om potten, schalen en ander aardewerk en verschillende munten uit het keizerrijk.

Oude foto van de kapel: het altaar. (Campus de Helix)

Maar de meest tot de verbeelding sprekende ontdekkingen kwamen aan het oppervlak bij de afbraak van de oude molen van Wirtz. Toen de molenheuvel werd geslecht, vond men een grafveld dat dateerde uit de Merovingische tijd. De graven bevatten naast een twintigtal versierde potten of urnen een bronzen sieraad: een fibula of mantelspeld. Jarenlang werden de vondsten bewaard in de school zelf, waar de leerlingen een blik konden werpen op deze schat die werd omschreven als ‘het graf van de Merovingische krijger’.

Zicht op de koepel en één van de roosvensters.

Wie waren de Merovingers?
Misschien even ons schoolgeheugen opfrissen: de Merovingers waren een dynastie van Frankische koningen die na het wegvallen van de Romeinen over een deel van Europa regeerden (Frankrijk, Nederland, België en Duitsland). De bekendste koning was Clovis of Chlodovech, die zich rond 500 tot het christendom bekeerde. De dynastie heerste van de 5de tot de 8ste eeuw, toen ze werd opgevolgd door de Karolingers, vooral bekend vanwege Karel de Grote.

Een Merovingische urn.

Na verloop van tijd raakten de archeologische stukken verspreid. Een groot deel kwam terecht in het Gallo-Romeins Museum van Tongeren, waar de items werden geregistreerd en onderzocht. Verpakt in achttien dozen werd de collectie door het Gallo-Romeins Museum teruggegeven aan de rechtmatige eigenaar, zijnde de scholengemeenschap van campus De Helix. Sindsdien ligt ‘de schat der Merovingers’ terug op de plek waar ze ooit werd opgegraven.
Bron: Canvas Curiosa – Koen De Vos/Louk Voncken
Met dank aan Jonas Slegers en Elke Coenen (Campus De Helix).

Openingsbeeld: Voorgevel van het college, geïnspireerd door het Rijksmuseum.


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder