Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Cupido aan de wand

14 september 2021 Siebrand Krul

De pas voltooide restauratie van een schilderij van Johannes Vermeer in Dresden levert met het teruggevonden motief van de god van de liefde een heel nieuwe compositie op. De Gemäldegalerie Alte Meister in Dresden gaf deze week de eerste foto’s prijs van het geheel gerestaureerde schilderij Brieflezend meisje bij het venster (1657-1659) door Johannes Vermeer. Het schoongemaakte werk vertoont de frisheid en de kleuren die het oorspronkelijk moet hebben gehad

Ook verschijnt een gedeelte van de voorstelling dat eeuwenlang verborgen is geweest voor het eerst weer in zijn volle omvang. De wand achter de lezende vrouw was vroeger een leeg vlak; nu is er een schilderij te zien van Cupido als een fors en naakt, gevleugeld kind met een boog in zijn hand. Het schilderij-in-het-schilderij is waarschijnlijk gebaseerd op een werk van een andere 17de-eeuwse kunstenaar dat Vermeer in zijn bezit had. De Delftse schilder nam het op in drie van zijn andere genrestukken. Ook in het schilderij dat in 1642 door de keurvorst Saksen werd gekocht en zich nu al bijna 280 jaar in Dresden bevindt, was het al lang geen verrassing meer het motief aan te treffen. Al in 1979 was het waargenomen op röntgenfoto’s van het schilderij.
Bij de nu afgesloten restauratie, die in 2019 begon, werd de verflaag verwijderd die eroverheen was aangebracht en nam Cupido stapsgewijs de plaats in van het groen-grijze vlak op de wand rechtsboven het hoofd van de jonge vrouw. Het uiteindelijke resultaat is spectaculair en levert in zekere zin een heel nieuw schilderij op.

Links: Vóór de restauratie van Johannes Vermeer, Brieflezend meisje bij het venster, circa 1657 Rechts: Halverwege de restauratie. (Foto Wolfgang Kreische / SKD / Klut/ Compilatie door NRC)

Het Brieflezende meisje toont een compositie zoals die wel vaker voorkomt in het kleine oeuvre van Johannes Vermeer (1632-1675): een jonge vrouw in zij-aanzicht, staand bij een openslaand venster. In dit geval heeft Vermeer rechts een groen gordijn geschilderd dat is opengeschoven om ons een blik op het tafereel te gunnen. Op de voorgrond staat een tafel met een dik kleed, deels opgepropt waardoor het fruit van een scheefstaande schaal af dreigt te rollen.
Na het verwijderen van verschillende lagen geelbruin verdonkerde vernis is alles in het schilderij weer zo scherp belijnd, subtiel belicht en gevarieerd gekleurd als de schilder het ooit bedoelde. Vooral ook is de compositie fundamenteel veranderd door het nieuwe onderdeel op de achterwand: de okergele Cupido die zich proportioneel kan meten met het meisje. Dergelijke beeldelementen vormen vaak een toelichting of commentaar op de voorstelling; in dit geval zal de aanwezigheid van de jonge liefdesgod duiden op een amoureuze inhoud van de brief die de vrouw leest.

Het team bij het doek.

Vroeger werd wel verondersteld dat Vermeer zelf inzag dat de symboliek er op deze manier wel heel dik bovenop lag. In die visie zou hij zelf de Cupido weer hebben weggeschilderd. Maar de restauratoren troffen onder de overschildering een oude vernislaag met daarop vuilresten aan. Dat duidt erop dat de overschildering pas decennia later is aangebracht en vormde de rechtvaardiging haar weer weg te halen.
De ‘nieuwe’ Vermeer is nu weer te zien in een tentoonstelling in Dresden van Hollandse 17de-eeuwse genreschilderijen, waaronder nog negen andere werken van de meester zelf.
Bron: NRC/Bram de Klerck

Openingsbeeld: De Gemäldegalerie Dresden.


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder