Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Glasminiaturen

10 augustus 2021 Siebrand Krul

De Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis van Brussel hebben een mooie collectie glasramen, bestaande uit meer dan 350 werken vanaf de 13de tot de 20ste eeuw. Onbekend bij het grote publiek. Daar kan veranderen want na vijf jaar is het project ‘Fenestra - 800 jaar beglazingsgeschiedenis’ afgerond. De collectie is geanalyseerd, geconserveerd en vormt een belangrijke bron voor de studie van vlakglas in de voormalige Nederlanden.

Een selectie van medaillons uit deze collectie is tentoongesteld in het Museum Kunst & Geschiedenis. Deze kleine panelen van kleurloos glas zijn meestal rond, vandaar de naam ‘medaillon’ of ‘rondel’. Ze zijn verfraaid met een geschilderde decoratie.

Glasraam met wapen. Zuidelijke Nederlanden, 1645.
Paneel met een medaillon. Uit een voormalig hospitaal van Sint-Elisabeth van Lier, midden 16de eeuw.

Alhoewel dit glaswerk vandaag nagenoeg onbekend is, was het daarentegen vanaf de 15de eeuw bijzonder succesvol in gans Europa. Het kleine formaat hiervan was ideaal om in een beglazing of in een glas-in-loodraam te plaatsen. De getoonde medaillons dateren uit de 16de en 17de eeuw, een periode waarin de glaskunst van de Nederlanden en het Prinsbisdom Luik in volle ontwikkeling was.

Herkenbald snijdt zijn neef de keel door. Brussel (?), begin 16de eeuw.

De tentoonstelling volgt eerst de technologische en artistieke ontwikkeling van beschilderd glas. In het tweede deel van de tentoonstelling staan de voorgestelde thema’s op de medaillons centraal. Deze zijn vaak subtiel beschilderd met religieuze taferelen die patroonheiligen en Bijbelse taferelen weergeven of profane voorstellingen, die inspelen op de nieuwe smaak van een op dat moment in opgang zijnde welvarend cliënteel.

Tobias haalt een vis uit het water. Nederlanden, 1490-1500.

De medaillons vormen soms een serie waarin verschillende episodes van hetzelfde verhaal worden weergegeven. Ze zijn vaak geïnspireerd op kopieën van schilderijen van beroemde schilders, waarvan vaak tekeningen circuleren. De opkomst van de gravure en de uitvinding van de drukkunst maken nieuwe modellen beschikbaar voor de glasschilders.

De bekering van de heilige Hubertus van Luik. Nederlanden, 16de eeuw.
‘Tussen twee stoelen zitten’. Nederlanden, 16de eeuw.

Ten slotte brengt de tentoonstelling de probleemstelling van de productiecentra naar voren. In de loop van de 16de en 17de eeuw wordt de productie van medaillons een bloeiende industrie in de Nederlanden. Maar de toeschrijving aan het één of andere productiecentrum of atelier blijft moeilijk. Aan de hand van de iconografie, de gebruikte techniek en de stijl, maar ook de herkomst van de stukken, kunnen we proberen het werk van de glasschilders van Antwerpen, Brugge, Gent, Mechelen, Brussel, Leuven, Luik en andere plaatsen te onderscheiden.

Koppel op een schommel. Nederlanden, begin 16de eeuw.
Dirk Vellert, De Triomf van de Tijd. Antwerpen, 1517.

De collectie van de KMKG is een referentie op het gebied van glasramen in België. De werken zijn te raadplegen in de online catalogus van het museum (www.carmentis.be). De medaillons zullen eveneens het onderwerp zijn van een volgend boekdeel van het Corpus Vitreanum, dat alle historische glasramen in Europa en in Amerikaanse en Canadese musea registreert. Het zal ook onderzocht worden door Mathilde Patin in haar proefschrift over het zilvergeel tussen de 15de en 17de eeuw.

Openingsbeeld: Dirk Vellert (toegeschreven aan), Scène uit het verhaal van de verloren zoon (detail).
Beeldbron van alle illustraties: KIK-IRPA


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder