Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Lot van Banda

06 juli 2021 Siebrand Krul

400 jaar geleden veroverde J.P. Coen de Banda-eilanden. De gewelddadige manier waarop dat ging is van meet af aan bekritiseerd, maar eeuwenlang overheerste toch trots op dit staaltje brutaal koloniaal gewin. Die houding is radicaal gekanteld. De herdenking belicht ook de zwarte kanten van de verovering van de eilandjes door de Hollanders.

Het Scheepvaartmuseum Amsterdam staat op verschillende manieren stil bij de herdenking. Een onderdeel daarvan is het onderzoek naar een manuscript over de geschiedenis van de Banda-eilanden uit de collectie van het museum, dat door onderzoekers lange tijd verloren is gewaand. Het manuscript, ook wel hikayat (verhaal, sage) genoemd, werd in 1922 door M.S. (Saleh) Neirabatij in het Maleis geschreven. Neirabatij was een invloedrijk persoon in het dorp Lonthoir op het eiland Lontar. Historische bronnen geschreven door lokale bewoners tijdens het Nederlandse koloniale bewind in Indonesië, zijn zeer zeldzaam.
De hikayat biedt een Bandanees perspectief op de (maritieme) geschiedenis van de Banda-eilanden. Voor zover bekend is dit de oudst geschreven bron van de mondelinge geschiedenis van de Banda-eilanden. Het wordt samen met de onderzoeksresultaten van tot en met 7 november 2021 in Het Scheepvaartmuseum gepresenteerd.
Er loopt eveneens de driedelige podcastserie Het Scheepvaartmuseum: Banda & Beyond, waarin experts en kunstenaars aan de hand van de hikayat in dialoog treden over de bewogen historie van de Banda-eilanden en de impact van deze geschiedenis vandaag de dag.

Verloren gewaand manuscript

De hikayat van M.S. Neirabatij is handgeschreven en met tekeningen van schepen geïllustreerd. De inhoud van de tekst was tot op heden alleen bekend door een gepubliceerde samenvatting van dr. Ph. S. Van Ronkel uit 1945. Hierin vermeldt hij dat het handschrift een beschrijving is van lokale mythologie en geschiedenis, de aankomst van islam op de Banda-eilanden en dat het tekeningen bevat van verschillende vaartuigen. Na 1945 werd het manuscript binnen de internationale academische gemeenschap verloren gewaand, dat wil zeggen, niet gevonden. De overeenkomst tussen de in het artikel van Van Ronkel beschreven hikayat en het handschrift in de collectie van Het Scheepvaartmuseum, werd in de jaren negentig door conservator Diederick Wildeman opgemerkt.

Onderzoek naar de hikayat

De afgelopen maanden onderzocht dr. Joëlla van Donkersgoed de hikayat in opdracht van Het Scheepvaartmuseum. Het toegankelijk maken van de inhoud van het document vormde het belangrijkste doel van het onderzoek. Van Donkersgoed transcribeerde de volledige tekst en verzorgde een samenvatting en inhoudelijke interpretatie in het Engels. De hikayat behandelt voornamelijk de rijke historie van de Banda-eilanden vóór de komst van de Europeanen. Anders dan in Europese bronnen is de islam een belangrijke leidraad en zijn de hoofdrollen weggelegd voor lokale leiders en helden, onder wie Cilu Bintang en haar broers. Zij bouwden een schip waarmee ze onder andere naar het Majapahit-rijk en Mekka afreisden, waarvandaan zij de islam naar Banda brachten. Uniek is het verhaal van Agastoe, een tot slaafgemaakte jongen die naar Nederland werd vervoerd en weer terug naar Banda werd gebracht om als tolk en bemiddelaar te fungeren.
De transcriptie en samenvatting van het manuscript zijn op de website van Het Scheepvaartmuseum link te raadplegen.

In de driedelige podcast wordt de bewogen historie van Banda en de impact ervan op de wereld van nu verkent. Aan de hand van het manuscript gaan historicus Wim Manuhutu en educator Glenda Pattipeilohy in gesprek met taalwetenschapper Aone van Engelenhoven, curator Romy Rondeltap, cultuurhistorici Nancy Jouwe, dichter Rudi Fofid, onderzoeker Joëlla van Donkersgoed en Stefanie van Gemert, hoofd educatie en inclusie van Het Scheepvaartmuseum. Welke verhalen over Banda komen in het manuscript naar voren? Wat maakt dit document zo bijzonder ten opzichte van (westerse) bronnen en hoe verhoudt de genocide van Banda zich tot het Nederland van vandaag? Elke aflevering wordt omlijst met muziek van Jane Rahajaän en sluit af met een spoken word voordracht van Keiese journalist, dichter en schrijver Rudi Fofid. De serie is te beluisteren op o.a. het Spotify-account van het museum.
Het onderzoek naar het manuscript werd gedaan door dr. Joëlla van Donkersgoed, die recentelijk haar promotieonderzoek naar het cultureel erfgoed op de Banda Eilanden heeft afgerond aan de Amerikaanse universiteit Rutgers. Haar onderzoek was gericht om een lokaal perspectief te geven op de historie en het erfgoed van deze eilanden.
Ook is in Het Scheepvaartmuseum de tentoonstelling I love Banda te zien: een project van documentair fotograaf Isabelle Boon, over de invloed van een koloniaal verleden op de Banda-archipel van vandaag. Vanuit het perspectief van zes jongeren ontvouwt zich een gelaagde vertelling over erfgoed, identiteit, gemeenschapszin en jong zijn. De tentoonstelling is tot en met 7 november 2021 in het museum te zien.

400 jaar Banda, t/m 7 november 2021
Het Scheepvaartmuseum
Kattenburgerplein 1, 1018 KK Amsterdam
https://www.hetscheepvaartmuseum.nl/

Openingsbeeld: Illustratie uit de hikayat van M.S. Neirabatji (Beyond Walls / Jeremy Flohr)


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder