Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

De Brennerpas

06 juli 2021 Siebrand Krul

Naast de Gotthard- is de Brennerpas de bekendste weg over de Alpen. De verbinding bestaat als sinds de Steentijd, maar recentelijk stokt de verkeersstroom nogal eens. Stromen West-Europeanen passeerden de pas in een verlangen naar dolce vita. Voor hen was de Brenner de poort tot een onbezorgd leventje. Maar voor de verkeersstroom in omgekeerde richting betekende de pas juist de vlucht uit de armoede en een kans op werk

De verkeersader die deze naoorlogse volksverhuizingen verwerkt is de Brennerpas. De verbinding tussen Noord- en Zuid-Europa, tussen zon en regen, is de laagst gelegen pas in de Centrale Alpen. Hier, tussen Oostenrijk en Italië, tussen Noord- en Zuid-Tirol, is dit bergmassief het hele jaar door passeerbaar, alleen op deze plek, op een hoogte van 1.374 meter.
Terwijl de een noordwaarts trekt om geld te verdienen en naar z’n achtergebleven familie te kunnen sturen, koerst de ander met een auto vol koffers en een achterbank vol kinderen af op een zomervakantie aan de Middellandse Zee. Tien tot twaalf uur zit het grut met opgetrokken beentjes in de Volkswagen-kever, omdat papa ook de vloer volgestouwd heeft met bagage, inclusief blauw-rode luchtbedden. Dan pruttelt de auto bij Innsbruck moeizaam tegen de berghellingen op, bocht na bocht, tot voor Bolzano zich eindelijk een lieflijk groen dal ontvouwt.

Als gevolg van de Eerste Wereldoorlog werd Zuid-Tirol van Oostenrijk afgenomen en bij Italië gevoegd. Daardoor werd in oktober 1921 deze grenssteen geplaatst.

Alle dromers, zonaanbidders en gelukszoekers kunnen sinds het begin van de jaren zeventig de Brenner-Autobahn nemen, die vanaf Innsbruck als A13 naar de grens voert en vanaf de grens als A22 naar Modena. De snelweg werd al in de jaren zestig aangelegd.
Wat feitjes: de lengte van de snelweg bedraagt 349 kilometer. De hoogste brug op het traject is de Europabrug over het Wippdal, met een hoogte van 190 meter. Het hoogste stijgingspercentage is zes procent, aan Oostenrijkse kant. De bouwkosten bedroegen aan Italiaanse kant 243.721.821.000 lire. Beide landen hebben een eigen exploitatiemaatschappij. In 1963 begon de bouw van het eerste Oostenrijkse tracé bij Innsbruck-Schönberg. Italië volgde op 21 december met het vijftig kilometer lange traject tussen Bolzano en Trento. Het laatste stukje, tussen Chiusa en Bolzano, werd op 11 april 1974 opengesteld.

De Brennerpas gezien vanuit het noorden.

De bewoners in de omgeving van de Brennerpas hadden gehoopt dat de nieuwe snelweg rust zou brengen. maar nog altijd wijkt veel verkeer bij files uit naar de deels parallel verlopende, oude rijksweg (B182 en SS12). Die weg door het Eisacktal ligt er sinds het midden van de 19de eeuw, bovenop een weg die de Habsburgse Maria Theresia in 1777 had laten aanleggen.
Eeuwenlang is de pas al getuige van de moeite die de ongedurige mens zich getroost om de Alpen, die geduchte barrière van ijs en steen, te overwinnen. De bepakte en bezakte mens, de mercantiele én de militaire mens.

Douanepost aan de Brenner in 1965.

Oudheidkundigen gaan ervan uit dat de pas al sinds de Steentijd gebruikt wordt. Eerste verkeertechnische ingrepen kwamen ook nu weer van de Romeinen, die hier het steilste deel van de barnsteenroute effenden. Langs de route zorgden gepensioneerde legionairs voor de veiligheid en`overnachtingen van de reizigers. Hierdoor groeide de Brennerpas in de 2de eeuw n. Chr. uit tot de belangrijkste Alpenovergang en overvleugelde de Via Claudia Augusta die over de Reschenpas leidde.
Als er een middeleeuwse Google Maps geweest was, zou de route vanwege de grote verkeersdrukte vaak in rood aangegeven staan. Duitse koningen trokken naar Rome, om als keizer terug te keren. De noord-zuidhandel bloeide. De Augsburgse Fuggers maakten gretig gebruik van de pas. Maarten Luther en Karel V waren beroemde passanten, evenals Goethe, die op 8 september 1786 tijdens zijn Italiaanse reis in de herberg bij de pas overnachtte. Hij beschrijft zijn wederwaardigheden in de bergen als volgt: ‘Nu werd het donkerder en donkerder, afzonderlijke vormen vervaagden, steenmassa’s werden al groter en imposanter, totdat, toen alles mij als een groot, geheimzinnig beeld voor ogen bewoog, ik ineens weer de hoge sneeuwtoppen in de maneschijn gewaar werd en nu wacht ik erop dat de ochtendzon opgaat boven deze rotskloof, waarin ik op de grens tussen het zuiden en het noorden ingeklemd ben.’

Regionale sentimenten over onrecht in het verleden zijn een constante in de geschiedenis. De reiziger over de Brennerpas richting Italië krijgt zeker die in Zuid-Tirol te zien. Thomas von der Dunk schreef er een boek over.

Op dat moment was het toerisme in Italië allang geen onbekend verschijnsel meer, maar de reisbeschrijvingen van Goethe gaven het land voor de Duitsers een nieuwe kwaliteit: Italië als zongestreeld object van Fernweh.
Waarom de plaats Brenner tot in de 13de eeuw ‘Mittelwald’ heette, is onduidelijk. Sommigen verwijzen naar een daar woonachtige kolenbrander, die ‘Prenner de Mittenwalde’ geheten zou hebben. Oorkonden spreken dan later van een plaats, boven de ‘Prenner’ gelegen.
Janina Lingenberg

Lees ook de andere helft van dit artikel, plus nog veel meer boeiende historische artikelen, in de nieuwe G/GESCHIEDENIS. Nu overal te koop voor slechts € 5,50!

Openingsbeeld: Station en postkantoor aan de Brennerpas, 1868.


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder