Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Riskant idealisme

16 juni 2021 Siebrand Krul

Tijdens de gruwelijke burgeroorlog die Spanje tussen 1936-1939 verscheurde, vochten naar schatting zevenhonderd Nederlanders aan de kant van de Republikeinse regering in haar verzet tegen de militaire opstand onder leiding van generalísimo Francisco Franco. Maar niet alleen ideologische redenen speelden een rol om naar Spanje af te reizen, zo laten de auteurs in dit boeiende en goedgeschreven boek zien.

Door in de zogenoemde Internationale Brigades hun leven op het spel te zetten, wilden Nederlandse vrijwilligers voorkomen dat Spanje als derde grote Europese land, na Italië en Duitsland, onder een fascistisch bewind zou komen te staan. Zoals vaak bij oorlogsvrijwilligers het geval, waren veel gegadigden op zoek naar een ander leven. Weg van een mislukt huwelijk, weg van de jaren van crisis en werkloosheid of van het gevoel in de marge van de Nederlandse maatschappij te verkeren. Ze hadden hooggespannen verwachtingen van hun inzet op het slagveld, maar hun aandeel bleef ondanks hun onmiskenbare moed beperkt. Voor de republikeinse regering waren de buitenlandse vrijwilligers vooral van nut als propaganda-instrument.

Links de Nederlandse cineast Joris Ivens, naast hem Ernest Hemingway, begin 1937 op bezoek bij het hoofdkwartier van de Internationale Brigades. Rechts commandant Arnold Friedrich Vieth von Golβeneau (‘Ludwig Renn’). (Deutsches Bundesarchiv)

De Nederlandse regering beschouwde de Spanjestrijders vooral als slachtoffers van communistische ronselarij en pakte de wervingsactiviteiten hard aan. Met de nederlaag in zicht trok de Spaanse regering in september 1938 de Internationale Brigades terug van het strijdtoneel. De meeste vrijwilligers keerden gedesillusioneerd naar huis. Daar wachtte hen een kille ontvangst en – erger – verlies van de Nederlandse nationaliteit. Hun registratie bij de Vreemdelingenpolitie maakte het tijdens de Duitse bezetting voor de nazi’s eenvoudig de jacht te openen op deze ‘communistische terroristen’. Tijdens de jaren 40-45 stierven evenveel Spanjestrijders in de illegaliteit als er sneuvelden aan het front in Spanje. Hun rol in de strijd tegen de Duitse overheerser leek na de bevrijding alsnog waardering te brengen. Maar de angst voor het communisme in de Koude Oorlog deed het beeld al snel opnieuw kantelen. Pas aan het einde van de jaren zestig volgde eindelijk eerherstel. De Spaanse Burgeroorlog wordt vandaag de dag gezien als een opmaat voor de Tweede Wereldoorlog. De Spanjestrijders zijn daarmee, zo stellen Lodewijk Petram en Samuël Kruizinga in hun epiloog, verzetsstrijders avant la lettre.
René Kok

Lodewijk Petram en Samuël Kruizinga
De oorlog tegemoet. Nederlanders en de strijd om Spanje, 1936-1939
Atlas Contact, Amsterdam 2020. 352 blz., € 24,99 ISBN 978 90 450 3255 9

Lees nog veel meer boekbesprekingen in de nieuwe G-GESCHIEDENIS. Nu overal te koop voor slechts 5,50 euro!


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder