Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Koude Oorlogerfgoed

26 mei 2021 Siebrand Krul

Ze staan er verwaarloosd bij of vallen nogal eens ten prooi aan sloop: bouwwerken die herinneren aan de Koude Oorlog. Meestal komt dat doordat een lokale gemeentelijke erfgoedafdeling of erfgoedorganisatie niet op de hoogte is van het bestaan van zulke objecten. Stichting Menno van Coehoorn wil in kaart brengen wat er nog over is. Erfgoedliefhebbers worden te hulp gevraagd om mee te zoeken.

Volgens de stichting voor behoud van historische verdedigingswerken worden schrikbarend veel cultuurhistorisch relevante overblijfselen van de Koude Oorlog zonder pardon gesloopt. Terwijl ons Koude Oorlog-erfgoed een uniek en zeer bijzonder verhaal vertelt. Nederland was aan het begin van de Tweede Wereldoorlog verrast hoe gemakkelijk Nazi-Duitsland het land bezette. In de eerste jaren van de Koude Oorlog realiseerde Nederland zich dat het zich moest voorbereiden op een mogelijke derde wereldoorlog.

Amerikaanse gevechtsvliegtuigen uit de periode van de Koude Oorlog. (Cobatfor via wikimedia)

De spanningen liepen gedurende de Koude Oorlog (1949–1989) hoog op, met als hoogtepunt de Cubacrisis (1962), waarin de wereld vreesde voor een allesvernietigende atoomoorlog. Hoe konden we ons hier zo goed als mogelijk op voorbereiden? In Nederland herinneren nog veel objecten hieraan: openbare schuilplaatsen, militaire kazernes en vliegvelden, militaire en civiele bunkers, noem maar op. Sommige bouwwerken uit deze tijd springen duidelijk in het oog, zoals de toren van het Korps Luchtwachtdienst in Oudemirdum vanwaaruit werd uitgekeken naar laagvliegende vijandelijke vliegtuigen. Andere objecten zitten wat meer verstopt.

Openbare schuilplaats in Noordertunnel Utrecht. (Foto Raphael Smid)

Hoe kan het dat deze sprekende objecten die een verhaal vertellen over de recente geschiedenis zo snel verdwijnen? ‘De reden is betrekkelijk simpel’, zo licht Rutger Noorlander toe, één van de Koude Oorlog-experts die betrokken is bij de inventarisatie: ‘Doordat nu veel objecten onzichtbaar en onbekend zijn, ontbreekt maatschappelijk draagvlak voor behoud. Onbekend maakt onbemind. Zo worden deze objecten simpelweg ‘over het hoofd gezien’ en zonder protest gesloopt of sterk aangetast.’
Zonde, vindt de stichting. ‘De objecten vertellen een bijzonder verhaal, het verhaal van de atoombom en een mogelijke Derde Wereldoorlog. De bouwwerken zijn sprekend voor hoe we ons probeerden voor te bereiden op het allerergste en hoe mensen ook thuis noodplekken probeerden te creëren’, vertelt Rutger Noorlander. ‘Veel objecten waren staatsgeheim en onzichtbaar. Dus bijna niemand weet eigenlijk wat er was en veel mensen kennen de waarde niet.’

Commandoruimte in Rijswijk. (Foto Raphael Smid)

Daarom heeft Stichting Menno van Coehoorn de Werkgroep Koude Oorlog opgericht, waarin Koude Oorlog-experts zich met elkaar inzetten om de overblijfselen van de Koude Oorlog te inventariseren en in kaart te brengen. Het doel is om binnen twee jaar een zo compleet mogelijke lijst te hebben van objecten van de Koude Oorlog in Nederland en Nederlandse Koude Oorlog-objecten in het buitenland. Gemeenten, erfgoedorganisaties, bedrijven en particulieren kunnen deze lijst gebruiken om de Koude Oorlog-objecten er in hun gemeente of regio te ontdekken en beschermen.

De luchtwachttoren op een zandkop nabij Oudemirdum, Gaasterland. (FUFOWKTM via wikimedia CC BY 2.5)

De leden van de Werkgroep Koude Oorlog zijn reeds goed ingevoerd in het onderwerp en Stichting Menno van Coehoorn heeft een netwerk van correspondenten in het land. Toch zijn er nog veel objecten die buiten de radar vallen, zoals bijvoorbeeld bedrijfsschuilplaatsen en privéschuilplaatsen uit de tijd van de Koude Oorlog. Kent u een Koude Oorlog-object in uw omgeving? Neem dan contact op met Stichting Menno van Coehoorn, via info@coehoorn.nl, zodat ook dit object kan worden opgenomen in de inventarisatie.
Bron: Stichting Menno van Coehoorn en Friesch Dagblad/De Erfgoedstem

Openingsbeeld: Calamiteitenhospitaal Universitair Medisch Centrum Utrecht. (Foto Raphael Smid)


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder