Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Moord op de Banda-eilanden

05 mei 2021 Siebrand Krul

Precies 400 jaar geleden, op 8 mei 1621, gaf VOC-gouverneur-generaal Jan Pieterszoon Coen op het eiland Banda Neira de opdracht tot de executie van 44 orang kaya/notabelen. De bloedige climax van deze VOC-expeditie had tot doel het monopolie op nootmuskaat veilig te stellen. Het militaire optreden eindigde in een massaslachting en de ontvolking van de Banda-eilanden. Op Banda Neira wordt deze ingrijpende historische gebeurtenis ieder jaar herdacht.

Op 8 mei 2021 lanceert het Westfries Museum in Hoorn ‘Pala – Nutmeg tales of Banda’: een vernieuwende online presentatie over de rijke geschiedenis en cultuur van de Banda-eilanden. Pala (het Indonesische woord voor nootmuskaat) vult het beeld over Banda en de gebeurtenissen in 1621 aan met nieuwe en kritische perspectieven. De meerstemmige expositie biedt ruimte voor het Bandanese verhaal en voor de gezichtspunten van de Molukse gemeenschap in Nederland . Vanaf 8 mei digitaal te zien: www.pala.wfm.nl.

Jan Pietersz Coen. Hij is een aansprekend voorbeeld van hoe een historische figuur transformeert van nationale held tot schurk.

Andere verhalen

‘Het verbaast me telkens weer hoe rijk de geschiedenis is, op hoeveel verschillende manieren je naar één en dezelfde gebeurtenis kunt kijken. Zeker waar het onze koloniale geschiedenis betreft, is onze blik lange tijd nogal eenzijdig geweest,’ stelt Ad Geerdink, directeur van het Westfries Museum. ‘Terwijl je zoveel meer inzicht en begrip krijgt wanneer je die geschiedenis vanuit meerdere perspectieven belicht. Als je óók het gezichtspunt van de mensen erbij betrekt die onderworpen werden aan dat koloniale systeem. Dat zorgt er tevens voor dat meer mensen zich herkennen in de weergave van het verleden. Als musea moeten we nieuwe vormen vinden voor het vertellen van dat inclusieve verhaal.’ Het is voor een historisch museum in Hoorn, de stad van Coen, een voortdurende en steeds fragieler dans op een dun koord: bijeengehouden door aan de ene kant het eertijds het roemrijke verleden van de stoere VOC, aan de andere kant de tegenwoordig de activistische kritiek op alles wat naar huidige maatstaven in dat verleden over de schreef was.

Fragment van een VOC-kaart uit 1753, met opmerking in het Frans: ‘Het is op deze Eilanden dat de Nootmuskaat groeit.’

Nootmuskaat als rode draad

Pala – Nutmeg tales of Banda is zo’n nieuwe vorm. De caleidoscopische online presentatie over de Banda-eilanden is opgebouwd uit zes hoofdthema’s waar de muskaatnoot als rode draad doorheen loopt. De thema’s worden uitgewerkt in vertellingen, vlogs, film, interviews, podcasts en longreads. In een speciale galerie is ruimte voor fotografie, een graphic novel en voor kunstenaars die reflecteren op de thema’s van Pala. De verhalen zijn even veelzijdig: van een bezoek aan de Hortus van Leiden waar conservator Rogier van Vugt zijn kennis over de muskaatboom met je deelt, tot de indrukwekkende bijdrage van schrijver Reggy Baay over de slavernij in de Oost. En van Boi Ratan, een animatie van de Bandanese legende over het ontstaan van de eilanden, tot de fotoserie die Isabelle Boon maakte van het koloniale erfgoed dat nog altijd herinnert aan de Nederlandse aanwezigheid op de eilanden. Ook de productie ‘Fregat en paradijsvogels’ van Building the Baileo brengt de tweezijdigheid van de gedeelde geschiedenis duidelijk in beeld.

Gezicht op Bandan Neira na de verovering in 1665.

Het Molukse perspectief

Ad Geerdink: ‘Onze stad Hoorn heeft door de geschiedenis, en met name door de persoon van Jan Pietersz Coen, een bijzondere band met de Banda-eilanden. We vinden het als museum over de ‘gouden’ 17de eeuw belangrijk het verhaal van de gebeurtenissen in 1621 te vertellen op een manier die past bij deze tijd. Dat houdt voor mij in dat het een verhaal moet zijn vanuit het perspectief van de Bandanezen zelf – met ruimte voor de echo van de gebeurtenissen binnen de Molukse gemeenschap in Nederland. Daar heeft het museum zelf onvoldoende zicht op. Daarom zijn we blij dat we een beroep mochten doen op deskundigen uit de academische wereld en de Molukse gemeenschap die samen een redactieraad hebben gevormd. Dankzij hun inbreng en bijdragen kan Pala met recht een breed gedragen en actuele weergave van de kennis over de Banda-eilanden genoemd worden. Pala biedt hiervoor een uitgebreid kader, mede bezien vanuit het perspectief van de Molukken, Banda en Indonesië.’

Fort Nassau op Banda Neira in 1646.

De echo van een massamoord

Wim Manuhutu, historicus en lid van de redactieraad van Pala, stelt dat het 400 jaar na dato belangrijk is om stil te staan bij de gebeurtenissen op de Banda-eilanden. ‘Het is een van de grootste slachtingen geweest van de VOC in Azië die gezorgd heeft voor de Bandaneze diaspora, maar Banda is ook de eerste samenleving die wordt heropgebouwd als plantage-samenleving met tot slaafgemaakte arbeiders. Men denkt bij slavernij aan Amerika en het Caribische gebied, maar op de Banda-eilanden bestond dit al. Het verhaal reikt daarom verder dan de geschiedenis van Banda, de Indonesische archipel of Hoorn: het is een belangrijk moment in de Nederlandse geschiedenis én deel van de wereldgeschiedenis.’
Pala – Nutmeg tales of Banda is niet louter een verhaal uit het verleden, benadrukt Manuhutu. ‘Kijk maar naar de discussie rond het standbeeld van Jan Pietersz Coen die telkens weer oplaait. Als museum heb je een rol te vervullen in zo’n maatschappelijk debat: je kunt informatie bieden en laten zien wat de verschillende invalshoeken en verhalen zijn.’

De expositie Pala – Nutmeg tales of Banda gaat op 8 mei 2021 om 11.00 uur online: www.pala.wfm.nl.
Kijk voor meer informatie op www.wfm.nl/exposities.

Openingsbeeld: Fort Belgica is een fort van de Vereenigde Oostindische Compagnie op het eiland Bandaneira, een van de Banda-eilanden in Indonesië, gebouwd in 1611 in opdracht van gouverneur-generaal Pieter Both. Op het eiland lag al fort Nassau. Het was echter noodzakelijk om een groter fort te bouwen om het monopolie op nootmuskaat te handhaven. Het fort in de vorm van een vijfhoek met bastions ligt op een heuvel, 200 meter ten noorden van de restanten van fort Nassau. (Wiki|Commons)


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder