Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Scottsboro-schandaal

14 april 2021 Siebrand Krul

De zaak tegen de Scottsboro Boys geldt als een schandvlek in de geschiedenis van de Amerikaanse rechtspraak. Nederland, heel Europa, leeft in de jaren dertig mee met negen kansloze zwarte pubers. Ada Wright is geboren en getogen in Chattanooga, Tennessee. In het voorjaar van 1932 verlaat Ada op haar veertigste voor het eerst haar geboortestaat. Om te strijden voor negen zwarte pubers.

In een half jaar tijd bezoekt ze zestien Europese landen, waaronder Nederland. Ze heeft een dringende reden. Ada wil ruchtbaarheid geven aan de schandelijke rechtszaak tegen de zogenoemde Scottsboro Boys. Het gaat om een schijnproces vindt zij – en met haar vele anderen – waarin negen zwarte jongens kansloos zijn tegenover louter blanke juryleden. Voor acht van de pubers wordt de elektrische stoel al in gereedheid gebracht.

Victoria Price (links) en Ruby Bates in 1931. (Getty Images)

Verkracht in de trein?

Een jaar eerder, in maart 1931, zijn Ada’s zonen Andy (negentien) en Leroy (twaalf) opgepakt. Ze hebben met twee vrienden de trein genomen naar Memphis, op zoek naar werk. Thuis is het armoe, zeker sinds het overlijden van hun vader. Moeder Ada poetst bij een Iers-Amerikaanse familie. Ze heeft meerdere monden te voeden.
De jaren dertig brengen een economische depressie. Het leger aan werklozen groeit onstuitbaar. Velen hoppen van klusje hier naar baantje daar. In de goederentrein waar Ada’s zonen een plekje vinden, liften veel lotgenoten mee. Twee blanke meiden incluis. De trein koerst die woensdag de 25ste maart vanuit Chattanooga met een flauwe bocht door de zuidelijke buurstaten naar Memphis. Onderweg krijgen Andy, Leroy, hun twee vrienden en vijf andere zwarte jongens ruzie met een groep blanke zwartrijders. Die sarren dat dit een white man’s train is. Hier in het oerconservatieve zuiden vreet de segregatie zich onverminderd gretig door de samenleving.

Haywood Patterson achter de tralies. Hij zou de gevangenis ontvluchten. (Getty Images)

Het wordt knokken. De zwarte jongens, in leeftijd variërend van twaalf tot en met negentien jaar, duwen hun belagers uit de open wagon. Amper bijgekomen van het incident, worden ze in de volgende halteplaats, Paint Rock in Alabama, door de sheriff gearresteerd op verdenking van geweldpleging.
Daar komt al snel een veel zwaardere aanklacht bij. De twee vrouwen, Victoria Price (21) en Ruby Bates (17), zijn naar eigen zeggen in de trein verkracht. Zwarte jongelui die blanke vrouwen aanranden? Daarop staat in Alabama de doodstraf.

Advocaat Samuel Leibowitz in de rechtszaal bij een trein op schaal. Nadat het Amerikaanse Supreme Court een nieuw proces had gelast in Powell v Alabama, werd de zaak in 1933 vanuit Scottsboro verplaatst naar de nabij stad Decatur. (Getty Images)

Naar de elektrische stoel

De negen jongens worden naar de gevangenis van het nabije Scottsboro gebracht. Daar verzamelt zich direct een menigte (You niggers gonna die). Sheriff Matt Wann kan met assistentie van de fluks opgetrommelde nationale garde een lynchpartij voorkomen. Dezelfde troepenmacht begeleidt de jongens later naar de rechtbank, waar acht van hen – verdeeld over vier zittingen met vier volledig blanke jury’s – tot de elektrische stoel worden veroordeeld. Ook de pas dertienjarige Eugene Williams moet mee naar death row. Alleen de jongste, Ada’s zoon Leroy, gaat vanwege tweespalt in de jury naar een reguliere cel. De hele procedure neemt zestien dagen in beslag. Ingehuurde lokale advocaten willen de blanke gemeenschap niet grieven. De geïntimideerde, amper geschoolde verdachten verklaren warrig.

In Washington wordt gedemonstreerd voor de vrijlating van de Scottsboro Boys. (Getty Images)

Intussen hebben grote Amerikaanse organisaties lucht gekregen van de overhaaste veroordeling. Het gaat om de zwarte burgerrechtenbeweging NAACP en de International Labor Defense (ILD), de juridische loot van de Amerikaanse Communistische Partij.
Beide proberen bij de ouders het recht te verwerven om de Scottsboro Boys in hoger beroep te mogen verdedigen. Ze schermen met gerenommeerde advocaten en beloven financiële steun. De ILD wint het vertrouwen en mobiliseert direct de achterban voor massale protestmarsen in Amerikaanse steden. De teleurgestelde NAACP blijft op de achtergrond actief.
Het eerste, relatieve, succes volgt bij het Supreme Court in Alabama. Dit hof bevestigt de doodvonnissen, maar schort ze op en eist voor de dertienjarige Eugene Williams herziening.

Ada Wright is terug van haar reis door Europa en spreekt in Harlem. (Alexander Street 13)

Ik vecht zolang ik leef

Dat is de stand van zaken als Ada Wright, kleindochter van een slavin, in april 1932 op de boot stapt. Onderweg, deinend op de oceaan, voelt ze zich vrijer dan ooit. Op aandrang van de ILD zal ze Europa voor de goede zaak gaan winnen. Bij Ada staat het lot van haar zonen en de zeven anderen voorop. ‘God helpt ons niet’, zegt ze later tegenover een Nederlandse krant. ‘We moeten allemaal samen vechten. Dat helpt. Of mijn jongens sterven of niet – dat ééne weet ik zeker: dat ik vechten zal, zoolang ik leef.’
Voor de ILD spelen grotere belangen. Met partners als de Internationale Rode Hulp wil de organisatie het kwalijke Amerikaanse systeem – eerder de uitbuiting van de arbeidersklasse dan de rassenscheiding – aan de kaak stellen. De Komintern, de vanuit Moskou aangestuurde internationale, betaalt én regisseert Ada’s reis.

Ada Wright sprak in de Nederlandse steden, maar trok ook de provincie in, onder meer naar Appelscha. Aankondiging in het Nieuwsblad van Friesland/ Hepkema’s Courant. (Delpher)

Ada Wright en haar begeleider, ILD-chef Louis Engdahl, arriveren op 7 mei 1932 in de haven van Hamburg voor een Europese tournee die veel opschudding zal veroorzaken. Op tal van plaatsen zijn kameraden massaal present om Ada te steunen. Het zorgt voor veel publiciteit. Sommige regeringen leggen haar een spreekverbod op. In Tsjechoslowakije belandt ze drie dagen achter de tralies vanwege communistische propaganda. Ierland weert haar, de Belgen zetten Ada het land uit.
De reis eindigt in mineur bij het wereldcongres van de Internationale Rode Hulp in Moskou. Op 21 november overlijdt daar begeleider Engdahl aan een longontsteking. Ada brengt de urn met asresten terug naar de VS, naar zijn familie.

Russische poster waarop de vrijlating van de Scottsboro Boys wordt bepleit en het Amerikaanse rechtssysteem wordt gehekeld. (Getty Images)

Welkom in Nederland

Eerder zijn de twee in Nederland warm welkom geheten. Ook hier gaan medestanders de straat op, spreekt moeder Wright menigtes toe in Amsterdam, Rotterdam en in de provincie. ‘Er zyn heel wat oogen, die zich met tranen vullen, heel wat vuisten, die zich ballen. Wat gaat er om in het hoofd van dit kleine negervrouwtje, dat strydt voor ’t leven van haar kinderen, en voor haar klassegenooten, en dat daarom in vele landen als “staatsgevaarlyk” is vervolgd en uitgebannen’, aldus De Tribune, voorloper van De Waarheid.

Clarence Norris: ‘De les voor zwarte mensen, voor mijn kinderen, voor iedereen, is dat je altijd moet vechten voor je rechten, zelfs al kost het je leven’. (Uit: The Last of the Scottsboro Boys/Foto omslag boek)

De Nederlandse afdeling van de Rode Hulp laat brochures drukken (‘Zeven jonge arbeiders naar de electrische stoel! Justitioneele Massamoord te Scottsboro. Mogen wij zwijgen?’). De VARA vertaalt Ada’s toespraak en zendt die op de radio uit. Dat laatste brengt een rel teweeg, omdat de sociaaldemocratische omroep enkele slogans van de Rode Hulp uit de rede schrapt. Voordracht ‘verkracht’, fulmineren de communisten.

Button van de ILD, de juridische loot van de Amerikaanse Communistische Partij. (Getty Images)

‘They all steel’

Als Ada in december 1932 in Chattanooga terugkeert, heeft het Amerikaanse Supreme Court al bepaald dat de rechtszaak over moet omdat de verdachten een adequate verdediging is ontzegd (Powell v Alabama). Tijdens nieuwe zittingen, niet in Scottsboro maar in het nabije Decatur, houden de blanke juryleden stug vast aan ‘schuldig’, hoewel Ruby Bates haar verklaring intrekt. De jonge vrouw getuigt in april 1933 dat zij noch Victoria Price is verkracht. Ze is eerder onder druk gezet door haar vriendin.

Als in 1937 vier van de jongens worden vrijgelaten en direct afreizen naar New York, worden ze bij Penn Station begroet door een menigte. (Getty Images)

Een arts die beide vrouwen indertijd heeft onderzocht, blijft herhalen dat hij geen aanwijzingen voor verkrachting heeft. De vasthoudende New Yorkse advocaat Samuel Leibowitz ontmaskert getuigen. Hoewel blank moet hij in Alabama regelmatig worden bewaakt. Leibowitz, wiens zwarte kandidaten voor de jury worden afgewezen (They all steel, klinkt het in de rechtszaal), stapt op zijn beurt naar het Supreme Court in Washington. Dat doet na Powell v Alabama voor de tweede keer een baanbrekende uitspraak.
In Norris v Alabama (1935) stelt het hooggerechtshof dat de verdachte in strijd met de Amerikaanse grondwet geen eerlijke behandeling heeft gekregen omdat zwarten zijn uitgesloten van de jury. Dit verdict maakt een einde aan het automatisme van de volledig blanke juryrechtspraak in het zuiden.

De twee jongsten na hun vrijlating in 1937: links Roy Wright, rechts Eugene Williams. (Getty Images)

Heil in het noorden

De Scottsboro Boys krijgen meerdere keren een executiedatum te horen aleer hun doodvonnissen in lange gevangenisstraffen worden omgezet. Op 24 juli 1937 laat Alabama alle aanklachten vallen tegen vier van de jongens, onder wie Ada’s jongste zoon Leroy. Eenmaal vrij zoeken zij hun heil in het noorden.
Dat doen ook de anderen als ze enkele jaren later vrijkomen of de benen nemen. Haywood Patterson ontvlucht de gevangenis, Clarence Norris schendt de voorwaarden voor parole door uit Alabama te vertrekken. Hij neemt de identiteit van zijn overleden broer aan. In 1973 informeert Norris vanuit New York bij de gouverneur van Alabama of hij nog op de opsporingslijst staat. Drie jaar later wordt zijn onschuld erkend. Norris, de langstlevende Scottsboro Boy – verschillende baantjes, drie keer getrouwd, (groot)vader – overlijdt in 1989 op 76-jarige leeftijd aan Alzheimer. Verschillende jongens komen nog regelmatig met justitie in aanraking. Zo wordt de ontvluchtte Patterson in 1950 gepakt als dader van een dodelijke steekpartij. Hij sterft in de gevangenis aan kanker.
Twan van den Brand

Openingsbeeld: De negen arrestanten in Scottsboro. De National Guard was opgetrommeld om ze voor een lynchpartij te behoeden. (Getty Images)

Lees het volledige artikel, plus nog veel meer boeiende historische artikelen, in de nieuwe G/GESCHIEDENIS. Nu overal te koop voor slechts € 5,50!


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder