Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

IJzeren Gordijn in Fulton?

17 maart 2021 Siebrand Krul

De voormalige Britse oorlogsleider Winston Churchill ontvangt op 5 maart 1946, nu 75 jaar geleden, in aanwezigheid van de Amerikaanse president Truman een eredoctoraat van het Westminster College in Fulton in de staat Missouri. Hij spreekt over een IJzeren Gordijn dat Europa opdeelt. Is dat zijn vondst, of leent hij dat van uitgerekend Joseph Goebbels?

In zijn dankwoord waarschuwt Churchill voor de toenemende invloed van het communistische Rusland op het wereldtoneel. ‘Van Stettin in het Baltische gebied tot Triëst aan de Adriatische Zee is een “IJzeren Gordijn” neergedaald op het Europese continent. Achter deze lijn liggen alle hoofdsteden van de oude landen van Centraal- en Oost-Europa: Warschau, Berlijn, Praag, Wenen, Boedapest, Belgrado, Boekarest en Sofia. Al die befaamde steden en de volkeren daaromheen staan nu onder Sovjetinvloed…’.

Churchill en de Amerikaanse president Truman maken een rondrit door Fulton.

Om die Russische expansiedrift, die een ernstige bedreiging vormt voor de vrije, democratische Westerse wereld, te beteugelen, zo vertrouwt hij zijn gehoor toe, dienen het Britse Gemenebest en de Verenigde Staten nauw samen te werken en moeten de Verenigde Naties meer bevoegdheden krijgen, zoals bijvoorbeeld het vormen van een internationale, gewapende troepenmacht. En laat men vooral lering trekken uit het verleden. München 1938 mag zich niet herhalen. Met dictators valt niet te onderhandelen; die kennen maar één principe, het recht van de sterkste.

Goebbels spreekt, 1937.

Vrij algemeen wordt deze rede van Churchill gezien als het informele begin van de Koude Oorlog tussen West en Oost, tussen vrijheid en dictatuur, tussen kapitalisme en communisme. Wat evenwel minder mensen weten, is dat niet Churchill, maar nazi-propagandaminister Joseph Goebbels als eerste de fameuze metafoor ‘het IJzeren Gordijn’ publiekelijk heeft gemunt, in zijn dagboek en enkele krantenartikelen. Zo schreef hij in het nazi-blad Das Reich van 25 februari 1945 vrij vertaald het volgende: ‘Als het Duitse volk zijn wapens neerlegt zullen de Sovjets, met instemming van Roosevelt en Churchill, heel Oost- en Zuidoost-Europa bezetten samen met het grootste deel van het Duitse Rijk. Een IJzeren Gordijn zal dan over een gebied vallen dat gecontroleerd wordt door de Sovjet-Unie, waarachter naties zullen worden afgeslacht’. Heeft Churchill dus plagiaat gepleegd of heeft hij eigendenkend hetzelfde beeld voor ogen gehad als Goebbels?
Ben Speet

Openingsbeeld: Churchill tijdens zijn toespraak bij gelegenheid van de toekenning van een eredoctoraat, 5 maart 1946. (Foto George Skadding/LIFE/Getty Images)

Lees nog veel meer boeiende historische artikelen, in de nieuwe G/GESCHIEDENIS. Nu overal te koop voor slechts € 5,50!


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder