Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Ontworpen voor avontuur

18 februari 2021 Siebrand Krul

Chinese jonken zijn zeker niet wat Google Translate van de Engelse benaming maakt: troep. Deze iconische schepen zijn lange tijd bepalende symbolen geweest van Chinese aanwezigheid op zee: in oorlogsvoering, reizen en handel. Het zijn ook lang niet altijd kleine behendige kustvaarders: sommige jonken, zoals de oorlogsbodems, telden een duizendkoppige bemanning, zeshonderd matrozen en vierhonderd soldaten.

De magnifieke jonken die in het reisverslag van Ibn Battuta (1304-1377) worden beschreven, roepen een heldhaftig beeld op dat past bij de Chinese marine. Het verslag gaat vooral over oorlogsschepen, maar ze dienden ook voor andere doeleinden, zoals handel, visserij, huisvesting, recreatie en… het verkennen van de wereld. Het is bekend dat Chinese jonken al in de Middeleeuwen vertrokken naar Indonesische en Indiase gebieden.

De afmetingen en de uitrusting van de jonken lijken de meeste indruk te hebben gemaakt op Battuta, aangezien hij verder zegt dat ‘elk vaartuig … als een onafhankelijke stad is’. Eeuwen later verbaasden de jonken reizigers uit het Westen nog steeds, zoals blijkt uit de geschriften van John Barrow (1764-1848). De linguïst-geograaf nam in zijn ‘Travels in China’ (1804) een beschrijving op van een ‘klunzig uitziend vaarding’ die de bemanning van een Brits schip verbaasde door zo snel en soepel te zeilen.

Ibn Battuta, The travel stories of Ibn Battuta, vertaald uit het Arabisch.

Hoewel de jonk in een breed scala van uitvoeringen te vinden is, afhankelijk van de tijd en omstandigheden, klopt het dat het ontwerp geschikt is om op te schalen tot enorme proporties. Een van de belangrijkste kenmerken van de jonk is het enorme roer dat functioneert als een zwaard.

De romp van de jonk is opgedeeld in verticale en horizontale compartimenten. Dit geldt als een belangrijke innovatie in scheepsontwerp en droeg aanzienlijk bij aan de sterkte van het schip.

De ultieme blikvanger van elke jonk, en daaraan herken je het vaartuig van verre, zijn de zeilen, bevestigd aan maximaal vijf masten. De zeilen hebben de vorm van een vierkant en zijn meestal gemaakt van linnen of matten, met zeillatten zoals we die nog steeds kennen, van bamboe.

Een oprolsysteem zorgt ervoor dat de zeilen in een oogwenk kunnen worden gestreken of gehesen, waardoor de jonk behendig is, veel behendiger dan Westerse schepen van vergelijkbare omvang. Bovendien is een jonk zeewaardig en voorzien van een sterke boeg, makkelijk te navigeren en hanteerbaar in de ruigste zeeën.

Het machtige potentieel van de jonk werd duidelijk aangetoond door de Keying: een van de beroemdste schepen in zijn soort. Omstreeks 1850 was het de eerste jonk die Kaap de Goede Hoop bereikte en verder ging richting de Verenigde Staten en Groot-Brittannië.

De kapiteins Charles Alfred Kellett en So Yin Sang Hsi slaagden erin de driemaster, met een gewicht van meer dan 800 ton, door een orkaan te loodsen. Toch waren ze niet voorbereid op de storm van bezoekers die het majestueuze schip wilden bekijken bij aankomst in New York. Voor de Amerikanen was dit een unieke kans om zich onder te dompelen in de Chinese cultuur. Meer dan 7.000 mensen per dag bezochten de weelderige Grand Saloon van Keying in Chinese stijl en zijn vele kunstschatten.

Na ruim een half jaar later Amerika te hebben verlaten, verzeilde de Keying in een storm die het roer onklaar maakte, een van de zeilen scheurde en een bemanningslid overboord liet slaan. Dat maakte zijn faam allen maar groter en de volgende bestemming trok nog meer publiek. ‘Een stap over het gangboord en je bent in de Chinese wereld; je hebt de Theems verlaten voor de omgeving van Canton ‘, juichte ‘The Times’.

In de ‘Illustrated London News’ (1848) werden het vakmanschap van de Chinese scheepsbouwers en de heroïsche avonturen van de Keying in niet mis te verstane bewoordingen toegejuicht: ‘Ze bewees zichzelf een uitstekend zeeschip te zijn; en haar vermogen om een storm te doorstaan gelijk, zo niet overtreffen, die van schepen van Britse bouw.’ In Londen kreeg Keying een fraaie herdenkingsmedaille.

Ondanks de glorieuze ontvangst kende de Keying een smadelijk einde: in 1853 werd het schip verkocht en de haven van Londen uitgesleept om een paar jaar later te worden achtergelaten voor oude vuil. De glorieuze herinnering wordt echter nog steeds gekoesterd in China, waar een model van de Keying op schaal 1:12 te zien is in het Hong Kong Maritiem Museum.

Sommige scheepsliefhebbers beschouwen de verhoudingen, afmetingen en vorm van de Hong Kongse Keying als fout en daarmee historisch een verkeerd beeld gevend. Toch wordt door specialisten gedacht dat het een meer accurate weergave is van het origineel dan de overdreven gebogen hedendaagse afbeeldingen. In dit licht bezien laten de schilderijen en tekeningen van de illustere jonk zien dat de Chinese cultuur, weerspiegeld door westerse ogen, een complex verhaal is.
Sofie Taes (KU Leuven / Fotoconsortium) / Europeana. Uit: Pagode: Europeana China blog. Het blog vestigt de aandacht op Chinees erfgoed in Europa.


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder