Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Herstelbetalingen Versailles

18 februari 2021 Siebrand Krul

In de meeste publicaties over de herstelbetalingen die Duitsland na de Eerste Wereldoorlog werden opgelegd wordt gesteld dat het gaat om enorme bedragen en hoeveelheden goederen. Om dit te onderstrepen werd ten tijde van de WO I-herdenkingen, enkele jaren geleden, aangehaald dat nog maar enkele jaren daarvoor de laatste betalingen waren gedaan. Maar de vraag is of deze stelling juist is en vervolgens rijst de vraag hoe veel Duitsland daadwerkelijk heeft terugbetaald.

In de tekst van het Verdrag van Versailles wordt geen bedrag genoemd. Pas in 1922 komt een daartoe ingestelde Commissie (de Reparation Commission) tot de vaststelling van een bedrag van 132 miljard goudmark. Is dat veel? Dat is afhankelijk van de vraag met welke referentiegrootheid het wordt vergeleken. Omgerekend in de waarde anno 2019 krijgen we het volgende overzicht.

Op basis van de goudprijs 1.800 miljard dollar
Op basis van productprijzen 450 miljard dollar
Op basis van BBP 10.000 miljard dollar

Het is duidelijk dat de vraag of 132 miljard goudmark veel of weinig is, niet goed beantwoord kan worden. Veel interessanter is de vraag hoeveel er daadwerkelijk is terugbetaald.
Het bedrag van de 132 miljard werd in 1922 verdeeld in 3 delen: A, B en C bonds. A en B zijn hard (totaal 50) en de C bonds (82) zijn zacht (achtergestelde schuldpapieren geparkeerd bij de Reparation Commission).
Deze verdeling is in een geheim aanhangsel opgenomen en destijds niet openbaar gemaakt. Dat is wel begrijpelijk uit politieke overwegingen, alle partijen konden blijven wijzen op 132 miljard: voor Frankrijk en Engeland een minimale genoegdoening en voor Duitsland een schandalig hoog bedrag.
In 1922 was derhalve de schuld gereduceerd tot vijftig mljard.

Verloop betalingen

Duitsland blijft al snel in gebreke, mede door de hyperinflatie. Frankrijk bezet dan in 1923 het Ruhrgebied. De bedoeling is om in ieder geval de steenkool naar Frankrijk te halen. Die bezetting draait uit op een mislukking. De Fransen misdragen zich en krijgen niet wat ze willen. Onder druk van de internationale gemeenschap wordt er gezocht naar een oplossing: het Dawes plan (september 1924).
De hoofdpunten van het Dawesplan waren:

-Geallieerde troepen moesten het Ruhrgebied verlaten.
-Herstelbetaling zou aanvangen met een bedrag van een miljard in het 1ste jaar en daarna oplopen tot 2,5 miljard per jaar in het 4e jaar.
-De Duitse Centrale Bank zou worden gereorganiseerd onder geallieerd toezicht.
-Buitenlandse leningen aan Duitsland (voornamelijk uit de VS) zouden mogelijk worden.
-Duitsland zou de herstelbetalingen financieren uit de opbrengsten van een aantal nieuwe belastingen.

Maar na enkele jaren stagneren de betalingen weer. Dat geeft aanleiding tot het Young plan (1929).
Duitsland was niet het enige land dat internationale schulden had. De financiering van WO 1 had een kluwen van wederzijdse schulden opgeleverd. De grote financier van de oorlog was uiteindelijk de VS. Mede door die onderlinge verwevenheid betekende het dat als een land zijn schuld niet kon betalen, andere landen ook opeens niet meer konden betalen.

De hoofdpunten van het Young plan waren:

-vaststelling van jaarlijkse termijnen en vaststelling van een totaal bedrag.
-Duitsland kreeg zelf de verantwoordelijkheid voor de transfer.

Gevolg van het Young-plan was een reductie naar 34 miljard schuld. Mede als gevolg van het Youngplan werd de BIS (Bank for International Settlements) in Basel opgericht. Het Young plan werd niet volgens de letter uitgevoerd. De Beurskrach van 1929 gooide roet in het eten. In feite is er na 1931 door geen enkel land meer afgelost. Dat leidt tot het Hoover moratorium in juni 1931. Alle schulden worden bevroren. In juni 1932 wordt dan in Lausanne een internationale conferentie gehouden. In feite wordt daar besloten tot afstel van alle betalingen.
Conclusie is dat Duitsland ingeveer 11% (veertien miljard) van de schuld in cash heeft betaald. De schatting van cash en natura bedraagt circa 22 miljard. De cash-betalingen werden voornamelijk met Amerikaanse leningen gefinancierd.
Er is voortdurend enige verwarring over de betalingen in de pers. Zo was er destijds het volgende bericht te lezen: ‘Zondag 3 oktober 2010 was een historische datum. Toen werd namelijk de laatste betaling ad 69,9 miljoen euro door de Bondsrepubliek aan haar voormalige vijanden overgemaakt en kwam er ook een eind aan het financiële deel van het Verdrag van Versailles.’
Het bericht is niet onwaar, maar het betreft hier een finale aflossing van een lening die ooit is aangegaan om de herstelbetaling uit te voeren en niet een betaling rechtstreeks in het kader van de herstelbetaling. Die betalingen zijn gestopt in 1932.
Bernhard van der Ven
Bronnen:
Aris Gaaff, ‘Financiering van de Eerste Wereldoorlog’, uitgever Aspekt
Anton Kruft, ‘Het verdriet van Versailles’, uitgever Aspekt

Beeld: De Duitse Zeppelin LZ 126 werd in 1923/24 in Friedrichshafen gebouwd en kwam als gevolg van de bepalingen omtrent de herstelbetalingen in Amerikaanse handen. Als ‘ZR-3 USS Los Angeles’ deed het dienst in de US Marine en geldt als succesvolste ‘Amerikaanse’ zeppelin. In Duitsland werd het wel ‘Reparationsluftschiff’ genoemd. Hier ankert de USS Los Angeles aan het bunkerschip USS Patoka.


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder