Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Gravin Lola, courtisane

18 februari 2021 Siebrand Krul

Tweehonderd jaar geleden, op 17 februari 1821, werd Eliza Rosanna Gilbert geboren in Grange, Ierland. Werkelijk niets wees er op dat zij het onder de artiestennaam Lola Montez zou schoppen tot vermaard ‘Spaans’ danseres, gravin van Landsfeld en minnares van koning Ludwig I van Beieren. In het revolutiejaar 1848 moest ze vluchten, halverwege een bewogen leven.

Eliza Rosanna Gilbert stamde uit een Anglo-Iers gezin, haar grootvader was sheriff van Cork en parlementslid voor Kilmallock in County Limerick, Ierland. Lola kwam ter wereld in het dorp Grange in het noorden van County Sligo, waarbij ze hardnekkige geruchten weerlegde dat haar moeder op het moment van de bruiloft van haar zwanger was. Het jonge gezin verhuisde begin 1823 naar Liverpool en korte tijd later naar India.
Eliiza’s levensverhaal hangt van feiten en verzinsels aan elkaar. Jarenlang werd aangenomen dat ze in Limerick werd geboren, zoals ze zelf beweerde, mogelijk op 23 juni 1818; dit is het jaar dat op haar grafsteen werd gegraveerd. Toen haar doopcertificaat eind jaren negentig aan het licht kwam, bleek het 17 februari 1821 te zijn en in Grange, County Sligo, in Connacht, Ierland.

Lola, geschilderd door Joseph Heigel.

Kort na aankomst in India stierf haar vader, waarop haar moeder een relatie aanging met luitenant Patrick Craigie. Eliza bleek voor hem onhandelbaar en hij stuurde haar terug naar zijn vader in Montrose, Schotland. Daar bleek het ‘vreemde, eigenzinnige kleine Indiase meisje’ al even onhandelbaar. Ze verhuisde nog enkele keren, kreeg ondertussen wel telkens goede opleidingen.
In 1837 liep de zestienjarige Eliza weg met luitenant Thomas James, en ze trouwden. Het paar scheidde vijf jaar later, in Calcutta, India, en ze werd een professionele danseres onder een artiestennaam. Toen ze in juni 1843 haar debuut in Londen had als ‘Lola Montez, de Spaanse danseres’, werd ze erkend als ‘Mrs. James’. De huwelijkse staat zat haar carriere in de weg en ze vertrok naar het continent, waar ze succes had in Parijs en Warschau. Ze ging gunsten van rijke mannen accepteren, en werd door velen beschouwd als een courtisane. Dat was geen onbekend beroep in de 19de eeuw: Mata Hari had dezelfde professie.

Lola Montez, gouache van Carl Buchner, 1847

Het leven als courtisane

In 1844 maakte Eliza, nu bekend als Lola Montez, een nogal teleurstellend Parijs podiumdebuut als danseres in Fromental Halévy’s opera Le lazzarone. Ze ontmoette en had een affaire met Franz Liszt, die haar introduceerde in de kring van George Sand. Nadat ze in verschillende Europese hoofdsteden had opgetreden, vestigde ze zich in Parijs, en kreeg toegang tot de literaire salons, waar ze kennis maakte met Alexandre Dumas. In Parijs zou ze Alexandre Dujarier ontmoeten, een vooraanstaand courantier. Door hun romance blies Montez haar carrière als danseres nieuw leven in. Dujarier ontviel haar vanwege een duel naar aanleiding van een dronkemansruzie.
In 1846 kwam ze aan in München, waar ze werd ontdekt door en de minnares werd van koning Ludwig I van Beieren. Het gerucht ging dat Ludwig haar, toen ze elkaar voor het eerst ontmoetten, in het openbaar vroeg of haar borsten echt waren. Haar antwoord op de vraag was om genoeg van haar kledingstukken af te scheuren om te bewijzen dat ze dat waren. Ze begon al snel haar invloed op de koning te gebruiken. Haar arrogante manier van doen en driftbuien maakte haar buitengewoon impopulair bij het Beierse volk, zeker toen werd onthuld dat ze genaturaliseerd wilde worden om een adellijke titel te verwerven. Het schandaal dijde uit toen de koning, volledig onder haar betovering, haar inderdaad tot gravin von Landsfeld verhief, plus een fikse lijfrente toekende.

Schilderij door Conrad Kiesel: Lola als een nogal hooghartige schoonheid. Ze was zeker eigenzinnig.

Meer dan een jaar oefende ze grote politieke macht uit, tegen de invloed van de katholieke Kerk, voor meer liberalisme en tegen de jezuïten. Protesten van de Beierse regering tegen de naturalisatie leidden tot het onthutsende ontslag van de minister van staat Karl von Abel. In 1848 liep het uit de hand toen studentenprotesten aanleiding waren om, op Lola’s aandringen, de universiteit te sluiten. Ze was niet meer in München te handhaven. Uiteindelijk moest de un iversiteit weer open en was de koning gedwongen om af te treden. Lola vluchtte.
In Zwitserland wachtte ze tevergeefs op Ludwig, vertrok vervolgens naar Frankrijk en uiteindelijk eind 1848 naar Londen. Daar ontmoette en trouwde George Trafford Heald, een jonge legerkornet (cavalerieofficier). ) met een recente erfenis. Maar haar vorige man was er ook nog, dus dit feest ging niet door. Er dreigden processen en Lola moest opnieuw vertrekken, nu naar Frankrijk en Spanje. Toen verdronk George Heald en stak Lola maar weer eens van was, in 1851 naar de VS om haar imago op te krikken, wat wonderwel lukte.

Koning Ludwig I van Beieren. De verwikkelingen rond Lola en de revolutie van 1848 kostten hem de troon. Zijn zoon was Ludwig II (van Neuschwanstein).

Amerikaanse carrière

Van 1851 tot 1853 trad Lola op als danseres en actrice in het oosten van de Verenigde Staten, waaronder een toneelstuk genaamd Lola Montez in Beieren. In mei 1853 arriveerde in San Francisco, waar haar optredens een sensatie veroorzaakten. Ze trouwde in juli met Patrick Hull, een plaatselijke journalist. verhuisde in augustus naar Grass Valley, Californië. Haar huwelijk mislukte al snel; een arts die werd genoemd als co-respondent in de echtscheidingszaak die tegen haar was aangespannen, werd kort daarna vermoord. Lola verbleef bijna twee jaar in Grass Valley in haar huisje, later California Historical Landmark No. 292.
In juni 1855 vertrok Lola naar Australië om daar goudzoekers te vermaken tijdens de goudkoorts van de jaren 1850. Historicus Michael Cannon beweert dat ‘in september 1855 ze haar erotische Spider Dance uitvoerde in het Theatre Royal in Melbourne, waarbij ze haar rokken zo hoog ophief dat het publiek kon zien dat ze helemaal geen ondergoed droeg. De volgende dag donderde de “Argus” dat haar optreden was “heftig strijdig was met alle opvattingen van openbare zedelijkheid.” Respectabele gezinnen kwamen niet meer naar het theater, dat zware verliezen begon te vertonen.’ Die onzedelijkheid had haar al in Beieren achtervolgd, samengevat in een spraakmakend schilderij, waarbij ze over een beekje stapt, terwijl het water een spiegelende blik op haar vrouwelijkheid werpt.

Lola Montez gefotografeerd door Antoine Samuel Adam-Salomon, 1860, een jaar voor haar dood.

Ze verwierf nog meer bekendheid in Ballarat toen ze, na het lezen van een slechte recensie van haar optreden in The Ballarat Times, de redacteur, Henry Seekamp, aanviel met een zweep. Hoewel het gerucht gaat dat de ‘Lola Montes Polka’ (gecomponeerd door Albert Denning) geïnspireerd is door deze gebeurtenis, werd het lied in 1855 gepubliceerd en het incident met Seekamp vond maanden later plaats, in februari 1856. In Castlemaine werd ze ‘in vervoering gebracht’ na haar Spider Dance voor 400 mijnwerkers (inclusief leden van de gemeenteraad die hun vergadering hadden verdaagd om de voorstelling bij te wonen), maar wekte de woede van het publiek na hen te hebben beledigd. Ze vertrok op 22 mei 1856 naar San Francisco. Ook dat ging niet zonder incidenten: haar manager sloeg overboord en verdween.

Einde

Een comeback als artiest in de VS mislukte, waarop ze aan een lezingenreeks begon, in de VS en in Groot-Brittannië. Ze bracht haar laatste dagen door met reddingswerk onder vrouwen. In november 1859 meldde de Philadelphia Press dat Lola Montez: ‘ze leidt een heel rustig leven in de stad, en heeft niet veel te maken met de mensen. Sommige van haar oude vrienden, de bohémiens, komen af en toe even langs om een praatje met haar te maken, en hoewel ze prachtig vertelt over haar huidige gevoelens en manier van leven, haalt ze meestal tussen haakjes haar tabakszakje tevoorschijn. en maakt een paar sigaretten voor zichzelf en haar vriend, en begint dan met enthousiasme te vertellen over oude tijden. Maar ze vertelt niemand wat ze gaat doen. In 1860 vertoonde Lola effecten van syfilis en begon haar lichaam weg te kwijnen. Ze stierf op 39-jarige leeftijd op 17 januari 1861 en werd begraven op Green-Wood Cemetery in Brooklyn, New York.

Openingsbeeld: Lola Montez, in 1847 geschilderd door Joseph Karl Stieler voor koning Ludwig I voor zijn Gemäldegalerie (detail).


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder