Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Zoeken naar aardbevingen

06 januari 2021 Siebrand Krul

Is het mogelijk om nog nieuwe gegevens over aardbevingen en andere natuurrampen te vinden in de archieven van de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC)? Ja, dat kan en met automatische handschriftherkenning kan dat ook nog eens stukken sneller dan met traditioneel onderzoek.

Historische onderzoeksgegevens over aardbevingen worden gebruikt om patronen in bevingen te ontdekken. Dit kan helpen bij het voorspellen en het nemen van voorzorgmaatregelen bij dit soort natuurrampen. Voor een land als Indonesië is dat een uitkomst; het heeft bijna jaarlijks te maken met vulkaanuitbarstingen, tropische stormen en aardbevingen.

Natuurrampen in VOC-archieven

Er is heel veel historisch materiaal met informatie over natuurrampen. Zo maakten VOC- beambten ’in de Oost’ melding van natuurrampen in hun brieven en rapporten. Onderzoekers zoeken dan ook al lang in VOC-archieven naar aanwijzingen voor rampen. Geoloog Arthur Wichmann (1851-1927) en historicus Peter Boomgaard (1946-2017) verzamelden een adembenemende hoeveelheid gegevens over historische aardbevingen, stormen en epidemieën in het VOC-gebied. Maar er ligt nog een enorme hoeveelheid ongepubliceerde VOC-stukken die zij niet hebben onderzocht. Daar zijn veel onbekende gegevens over natuurrampen uit te halen. Met behulp van automatische transcriptietechniek (handschriftherkenning) gaat dat ook nog eens een stuk sneller en makkelijker dan met handmatig onderzoek.

De verwoestingen, in 1906 door een aardbeving op de San Andreasbreuk in San Francisco aangericht. De panoramablik is samengesteld uit meer foto’s, gemaakt door legeroffials. Links de restanten van Old Saint Mary’s Church.

De ongepubliceerde VOC-archieven zijn als scans te raadplegen op de website van het Nationaal Archief. Het online doorzoeken van die afbeeldingen is wel tijdrovend, ook omdat kennis van oud schrift nodig is om te kunnen lezen wat er op de scans staat. Vandaar dat het Nationaal Archief nu met behulp van het project IJsberg:
https://www.nationaalarchief.nl/beleven/nieuws/automatische-handschriftherkenning-en-historisch-onderzoek
deze archieven heeft getranscribeerd. Het is de bedoeling dat de transcripties in de loop van dit jaar via een projectwebsite beschikbaar komen. Ze zijn nu al wel te raadplegen via de website Zenodo: https://zenodo.org/record/4159268
Met hulp van deze transcripties is het mogelijk om met enkele digitale stappen snel tot een vergelijkbaar onderzoeksresultaat als dat van Wichmann en Boomgaard te komen.

Ingestorte bouwwerken na de aardbeving op Bali van 1917. (Tropenmuseum)

Zoeken naar aardbevingen

Het projectteam maakte een inventarisatie, met behulp van de ‘text mining tool’ Astrogrep in de VOC-transcripties. Dat leverde binnen korte tijd zo’n 172 verwijzingen naar aardbevingen op, beginnend in 1674 en eindigend in 1786. Het gaat om ongeveer 120 unieke aard- en zeebevingen, aangezien een klein deel verwijst naar een en dezelfde beving. Een groot deel van de bevingen is niet beschreven door Wichmann en Boomgaard. Toch ontbreken in deze lijst een paar belangrijke gebeurtenissen die zij wel hebben opgenomen. Zoals de zeebeving bij Ambon in 1674. Hiervoor zijn verschillende verklaringen te geven. Zo zijn nog niet alle VOC-stukken getranscribeerd. Daarnaast is het VOC-archief erg incompleet; veel stukken zijn verdwenen. Verder blijken er maar weinig bronnen te zijn met informatie over rampen in de binnenlanden van bijvoorbeeld Java en Sumatra. En last but not least, deze nieuwe lijst bevat veel relatief ‘onschuldige’ bevingen met weinig schade tot gevolg. Wellicht waren die niet belangwekkend genoeg om opgenomen te worden in verslagen en kronieken. De bijgevoegde lijst: https://zenodo.org/record/4268141
geeft dus geen compleet overzicht van alle aardbevingen in de periode 1674-1786. Het is vooral een aanvulling op de lijsten van Wichmann en Boomgaard.

De Messina-aardbeving en tsunami kostte in 1908 meer dan 200.000 mensen in Calabrië en op Sicilië het leven.

Nieuw perspectief

Dankzij het transcriptieplatform Transkribus en het IJsbergproject van het Nationaal Archief blijkt onderzoek in lastig te ontsluiten materiaal inmiddels goed te doen. Met zulke bruikbare transcripties is het een stuk makkelijker en sneller om text mining toe te passen op grote stukken tekst, zoals die in de VOC-archieven. Het leverde een lijst op met nieuwe historische gegevens. Dit biedt nieuw perspectief voor historisch onderzoek. In dit geval is gezocht naar aardbevingen, maar de VOC-transcripties bevatten nog veel meer informatie, bijvoorbeeld over tsunami’s, stormen en epidemieën. Kortom, er valt nog genoeg ontdekken!
Bron: Nationaal Archief

Openingsbeeld: Aardbevingsschade in een Chinese wijk op Ambon, 1898. (Tropenmuseum)


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder