Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Sexy stewardessen

06 januari 2021 Siebrand Krul

Het beroep van stewardess kreeg in de jaren dertig vorm als 'vrouwenwerk', werk dat niet alleen voornamelijk door vrouwen wordt uitgevoerd, maar ook wordt gedefinieerd als het belichamen van blanke vrouwelijkheidsidealen uit de middenklasse. Managers van luchtvaartmaatschappijen en stewardessen definieerden samen het nieuwe gebied van de passagiersdienst aan boord rond het sociale ideaal van de 'gastvrouw'.

De belangrijkste taak van een stewardess was om huiselijke vaardigheden te tonen om passagiers te dienen, net zoals van blanke vrouwen uit de middenklasse werd verwacht dat ze gasten in hun eigen huis behandelden. Het kristalliserende idee van de vroege luchtvaartmaatschappijen van de stewardess eiste echter ook dat de gastvrouw eveneens begeerlijk was. Vanaf het begin was het stewardesswerk daarom beperkt tot blanke, jonge, alleenstaande, slanke en aantrekkelijke vrouwen.

Pacific Southwest Airlines-medewerksters in minirokjes en go-go-laarzen.

In een artikel in de New York Times uit 1936 werden de vereisten beschreven: de meisjes die in aanmerking komen voor gastvrouwen moeten niet te groot zijn; gewicht vijftig tot zestig kilo; leeftijd 20 tot 26 jaar. Tel daarbij op het rigide lichamelijke onderzoek dat ze elk vier keer per jaar moesten ondergaan, en de passagier is verzekerd van een perfect gezonde jonge blanke deerne.

Stewardessen van Pacific Southwest Airlines, jaren zeventig.

Het Amerika van na de Tweede Wereldoorlog veranderde drastisch, miljoenen Amerikanen begonnen met vliegtuigen te reizen en het beroep van stewardess kwam binnen het bereik van steeds meer vrouwen. Nu hoefden jonge werkende vrouwen de bedpannen niet meer te verschonen of brieven en notulen te schrijven; ze konden de wereld rondreizen, belangrijke mensen ontmoeten en een opwindend leven leiden. De functie van stewardess was goed betaald, prestigieus en avontuurlijk – en het werd al snel de meest begeerde baan voor vrouwen in het land.

Stewardessen in opleiding voor American Airlines in Texas, 1958.

Voor elke vacature meldden zich tientallen gekwalificeerde jonge vrouwen aan, zodat luchtvaartmaatschappijen alleen al met hun foto’s de creme de la creme konden selecteren. De eisen werden opgeschroefd: om stewardess te worden, moest een sollicitant jong, mooi, ongehuwd, goed verzorgd, slank, charmant, intelligent, goed opgeleid, blank, heteroseksueel en liefhebbend zijn. Met andere woorden, de naoorlogse stewardess belichaamde de reguliere Amerikaanse vrouw in geperfectioneerde gedaante. Ze werd een rolmodel voor Amerikaanse meisjes en een ambassadeur van vrouwelijkheid en de Amerikaanse manier van leven.

Een groep jonge Franse en Duitse vrouwen die hun houding bespreken tijdens een sessie van de stewardessschool van Trans World Airlines in Kansas City, Missouri, 1961.

Het uiterlijk werd beschouwd als een van de belangrijkste factoren om stewardess te worden. Luchtvaartmaatschappijen hadden minder en minder schroom om de vrouwelijke seksualiteit van hun personeel te tonen; daarom waren de uniformen van vrouwelijke stewardessen vaak nauwsluitend, compleet met witte handschoenen en hoge hakken.

Een drietal stewardessen van het Scandinavian Airlines System (SAS) bezoeken New York in 1958.

In de Verenigde Staten moesten ze ongehuwd zijn en werden ze ontslagen als ze besloten te trouwen. Een stewardess kon niet zwanger zijn. Een stewardess kon niet ouder worden dan begin dertig.

Voor de vlucht eventjes de verantwoordelijkheden bij United Airlines doornemen, 1951.

Het waren gouden jaren voor grote ontwerphuizen. Steeds opnieuw werden gewaagder pakjes gemaakt, andere gimmicks bedacht om het de reiziger maar naar de zin te maken. De mannelijke reiziger, wel te verstaan. Aan vrouwelijke passagiers dacht niemand. In 1968 gaf Jean Louis de stewardessen van United Airlines een eenvoudige, modieuze A-lijn jurk met een brede streep aan de voorkant en rond de kraag, en combineerde deze met een grote, blokvormige pet van het kefi-type.

Stewardess Cheryl Fioravante van National Airlines, optredend in de advertentiecampagne ‘Fly Me’ uit 1971, in Miami. De National Association of Women (NOW) probeerde de campagne te stoppen en beweerde dat deze vulgair was.

Het beeld van de stewardess bereikte de grenzen van seksualisering en werd een collectieve culturele fantasie die luchtvaartmaatschappijen schaamteloos promootten via hun advertenties. De donkere kant van was dat vrouwen die deze prestigieuze positie kregen, vaak werden blootgesteld aan seksuele intimidatie door dronken passagiers, die de stewardessen tijdens hun werk zouden kunnen knijpen, aaien en suggestieve voorstellen doen, volgens Kathleen Barry’s Femininity in Flight: A History of Flight Bedienden.

Portret van een stewardess van American Airlines die in 1967 in uniform poseert in een vliegtuig, onderdeel van een advertentiecampagne voor de luchtvaartmaatschappij.

De dubbele rol als moederlijke bedienden en objecten van seksuele fantasie, ging wringen en steeds luider werden de stemmen om dit deel van de luchtvaartindustrie te veranderen. De eerste klagers bij de Amerikaanse Equal Employment Opportunity Commission waren vrouwelijke stewardessen die zich teweer stelden tegen leeftijdsdiscriminatie, gewichtsvereisten en huwelijksverboden.

PSA-stewardess, jaren zeventig. Het suggestieve werd almaar driester.

Oorspronkelijk werden vrouwelijke stewardessen ontslagen als ze de leeftijd van 32 of 35 jaar bereikten, en, afhankelijk van de luchtvaartmaatschappij, werden ze ontslagen als ze de gewichtsvoorschriften overschreden, of huwden. Een niet heel raar verschijnsel in die tijd: Nederlandse vrouwelijke ambtenaren trof dat lot eveneens. In 1968 verklaarde het EEOC dat leeftijdsbeperkingen voor het dienstverband van stewardessen illegale seksediscriminatie waren onder titel VII van de Civil Rights Act van 1964.

PSA-stewardessen, jaren zeventig.

De beperking om alleen vrouwen aan te nemen werd in 1971 bij alle luchtvaartmaatschappijen opgeheven. In de jaren tachtig werd in de hele Amerikaanse luchtvaartsector de regel van het huwelijk afgeschaft. De laatste dergelijke brede categorische discriminatie, de gewichtsbeperkingen, werd in de jaren negentig door rechtszaken en onderhandelingen versoepeld. Zo bleef er toch een sprankje fantasie en dromerigheid rond het beroep van stewardess hangen.

Een stewardess in 1958.
Stewardess die passagiers in 1958 helpt het vliegtuig te verlaten.
American Airlines-stewardessen uit een advertentiecampagne uit 1967.
Stewardess van United Airlines met jassen, jaren veertig.
Stewardessen die voor Southwest Airlines of Texas werken, dragen hotpants en leren laarzen in 1972. Het motto van de luchtvaartmaatschappij was ‘seks verkoopt stoelen’ en drankjes die aan boord werden geserveerd, hadden suggestieve namen als ‘Passion Punch’ en ‘Love Potion’.
PSA-stewardessen, jaren zeventig.
Overkill van de uitdossing: de hoedjes trekken meer aandacht dan de korte rokjes. Vraag is of de passagiers daar opgewonden van raakten. Foto’s van uniformen die de stewardessen van de National Airways Corporation (NAC) tussen 1959 en 1975 droegen. NAC werd vervolgens samengevoegd met Air New Zealand.
Vroeger begonnen ‘stewardessen’ te werken vanaf hun achttiende, voordat ze naar de universiteit gingen of trouwen.
Ruth Carol Taylor werd in 1958 de eerste zwarte stewardess, nadat ze een klacht had ingediend tegen Trans World Airline (TWA) wegens rassendiscriminatie. De regionale luchtvaartmaatschappij Mohawk Airlines nam haar uiteindelijk in dienst.
Marketing voor luchtvaartmaatschappijen concentreerde zich vroeger op de voornamelijk mannelijke klantenkring en stelde stewardessen voor als entertainment voor passagiers.
Elke dag dragen we oranje: een voormalige PSA-stewardess vertelt dat ze Hula Orange-lippenstift moeten dragen en inspecties ondergaan om ervoor te zorgen dat ze hun benen scheren.
Advertenties voor banen als stewardess in deze periode riepen op tot ‘meisjes die glimlachen en het menen.
Stewardessen moesten op de weegschaal en konden worden ontslagen als ze twee pond boven de verwachtingen van de luchtvaartmaatschappij waren.
Stewardessen beschouwen als sekssymbolen begon in de jaren dertig, maar veel vrouwen bleven bijna wanhopig dit beroep zoeken omdat ze daardoor de kans kregen om te reizen.
Stewardessen staan in de rij voor een vliegtuig.
Het aanraken, knuffelen, flirten door mannelijke passagiers werd beschouwd als deel van het werk van stewardessen. Het lijkt alsof er op werd geoefend.
Lange benen waren een must: kwalificaties om stewardess te worden waren onder meer een jonge, mooie, dunne en alleenstaande vrouw te zijn.
Pas in de jaren zeventig begonnen luchtvaartmaatschappijen hun behandeling van stewardessen te veranderen, wat duidelijk tot uiting komt in de meer professionele kleding die ze tegenwoordig dragen.
Vanaf het einde van de jaren zestig werden stewardessen frontvrouwen van de opkomende feministische beweging.

Fotobronnen: SDASM Archives / Getty Images / Keystone / The Life Picture Collection / San Diego Air & Space Museum Archives / The Jet Sex: Airline Stewardesses and the Making of an American Icon door Victoria Vantoch / Femininity in Flight: A History of Flight Attendants door Kathleen Barry).
Rare Historical Photos

Openingsbeeld: Advertentie van Pacific Southwest Airlines, jaren zeventig.


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder