Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Homo-sapiens meets Neanderthal?

06 januari 2021 Siebrand Krul

Recente opgravingen in een Portugese grot brachten vondsten van de Homo-sapiens aan het licht die zowat 5000 jaar ouder zijn dan gelijk welke laat-paleolithische site in het uiterste westen van Eurazië. De resultaten verschenen eind september 2020 in het Amerikaanse tijdschrift Proceedings of the National Academy of Sciences.

Het prehistorische mysterie rond de transitie van de Neanderthaler naar de vroegmoderne mens en zijn verspreiding wordt stilaan ontrafeld. Er zijn aanwijzingen dat de twee groepen elkaar duizenden jaren overlapten met interactie tussen beide. Duidelijk is inmiddels dat de aanwezigheid van de moderne mens in Europa een flink stuk verder teruggaat in de tijd dan tot voor kort aangenomen. Nadat in 2011 een nieuwe analyse van twee tanden uit Zuid-Italië, ontdekt in 1964, die komst met ca. 5000 jaar vervroegde, is dit nu ook het geval op het Iberische schiereiland. Een internationaal team uit Europa en de VS vond stenen werktuigen die door de Homo-sapiens of vroegmoderne mens werden vervaardigd in de Lapa do Picareiro-grot in centraal Portugal, een gebied waar ook Neanderthalers hebben geleefd.

Artefacten van de Homo-sapiens uit de Lapa do Picareiro-grot. (Foto Jonathan Haws)

De gevonden artefacten stammen uit het Aurignacien: vuistbijlen en kleine punten die wellicht werden gebruikt voor het jagen met pijlen, sterk verschillend van de door de Neanderthalers voor hun stenen werktuigen gebruikte techniek. In samenhang met de artefacten vond men duizenden botten van gejaagde en bereide dieren, met de koolstofmethode gedateerd van 41.000 tot 38.000 jaar oud. Vergelijkbare artefacten zijn eerder gevonden in gelijktijdige strata in Noord-Spanje en Zuid-Frankrijk. Verder naar het zuiden kwam het oudste spoor van de Homo- sapiens uit de grot van Bajondillo aan de Spaanse zuidkust. ‘Bajondillo bood verleidelijk maar controversieel bewijs dat de Homo-sapiens eerder in het gebied was dan we dachten’, zegt Jonathan Haw (University of Louisville). ‘De bevindingen van de Lapa do Picareiro-grot ondersteunen nu helemaal de implicaties van Bajondillo voor een vroegere aankomst van de moderne mensen.’

Onduidelijk is nog hoe ze daar terecht kwamen; volgden ze rivieren van oost naar west of volgden ze de kustlijn? De vondsten bewijzen alvast dat onze voorouders zich snel door zeer diverse landschappen bewogen en zich aanpasten aan het wijzigende klimaat. De lokale populatie van Neanderthalers was vermoedelijk niet erg groot, ze konden niet voorkomen dat de moderne mens hun territorium innam. Het is best mogelijk dat de twee groepen gelijktijdig leefden en met elkaar in wisselwerking stonden, wat uiteindelijk leidde tot de assimilatie van de Neanderthalers, daarbij de stelling weerleggend als zouden de Neanderthalers de verspreiding van de nieuwkomers door Europa hebben tegengewerkt.
Zie ook https://www.pnas.org/content/early/2020/09/23/2016062117
André Capiteyn

Openingsbeeld: Opgravingen in de Portugese grot Lapa do Picareiro: met de strata van de Neanderthalers (achtergrond) en die van de Homo- sapiens (voorgrond). (Foto Jonathan Haws)

Lees het volledige artikel, plus nog veel meer boeiende historische artikelen, in de nieuwe G/GESCHIEDENIS. Nu overal te koop voor slechts € 5,50!


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder