Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Lood droogt inkt

23 november 2020 Siebrand Krul

Zowat 5000 jaar geleden begonnen de Egyptenaren inkt te gebruiken om te schrijven. Zwarte inkt doorgaans voor de hoofdtekst, rood titels, opmerkingen en bijschriften. Oker en roet werden vaak als ‘ingrediënt’ gebruikt om inkt te maken. Een internationaal onderzoeksteam bestudeerde de inkten op papyrusfragmenten uit het oude Egypte. ‘We ontdekten dat ze loodverbindingen gebruikten om de inkt te laten drogen’, zegt prof. Koen Janssens (UAntwerpen).

Recent analyseerde een consortium van Deense, Belgische, Franse en Spaanse wetenschappers een unieke collectie Egyptische papyrusfragmenten. Het gaat om fragmenten uit de Romeinse periode (ca 100-200 v. Chr.), die bewaard worden in de Calsberg Glypotheek in Kopenhagen. Ook onderzoekers van de Onderzoeksgroep AXES, verbonden aan het Departement Fysica van de Universiteit Antwerpen, waren betrokken bij het project.
‘We bestudeerden de unieke papyrusfragmenten met niet-destructieve synchrotronstaling’, legt Koen Janssens uit. ‘Onze analyse van de rode en zwarte inkten bracht aan het licht dat het element lood veel meer frequent aanwezig is in de inkten dan tot nu toe werd aangenomen. Het lood bevindt zich in diverse chemische verbindingen, waaronder de zeldzame mineralen fosfohedyfaan en challacolloiet, respectievelijk een loodfosfaat en een loodchloride.’

Fragmenten van papyrusschrift.

Lood als droogmiddel

Wetenschappers gaan ervan uit dat de meeste van de loodverbindingen geruime tijd na het schrijven gevormd werden, omdat deze als een soort ‘koffierand’ in het papyrus rond de letters terug te vinden zijn. Het lood is heel fijn verdeeld. Janssens: ‘Dat wijst er op dat het lood naar alle waarschijnlijkheid als droogmiddel aan de inkten werd toegevoegd. Deze “proto-chemische” ingreep raakte in onbruik, maar werd in de 15de eeuw herontdekt om inkten en olieverf een geschikte consistentie te geven, zodat er op virtuoze wijze mee kon geschreven of geschilderd worden.’
De bevindingen van het consortium verschenen in het prestigieuze tijdschrift PNAS (Proceedings of the US National Academy of Sciences). De paper kan online geraadpleegd worden.

Bron: Universiteit van Antwerpen, prof. Koen Janssens


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder