Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Gruwelijke moord in Grammene

04 november 2020 Siebrand Krul

Jan de Lichte en zijn criminele bende. Een notoir 18de-eeuws figuur, dankbare inspiratie voor tal van legendes, romans en verfilmingen (zie o.m. de recente tv-reeks De Bende van Jan de Lichte op VRT), al dan niet geromantiseerd. In archieven uit die tijd valt de rauwe realiteit te lezen, zoals dit voorbeeld uit Grammene bij Deinze (Rijksarchief Gent - www.arch.be/gent). Niet voor gevoelige lezers, helaas.

In de nacht van 15 op 16 augustus 1748, luttele maanden voor de bende werd opgerold, werd Maria Anna de Smet één van de laatste slachtoffers van Jan de Lichte, zijn ‘vrouw’ Maria van Dorpe en verschillende van hun companen. Ze werd om het leven gebracht tijdens een handgemeen in en rond herberg ‘het Snackxken(s)’ in Grammene, vlakbij de grens met Wontergem. Het feit dat Maria Anna voorheen enkele bendeleden kende maar zich niet meer met hen associeerde, kostte haar het leven. De aanwezigheid en tussenkomst van enkele soldaten, toen in Grammene gestationeerd, gooide alleen maar olie op het vuur.

Toen het stoffelijk overschot van Maria Anna de Smet in de ochtend van 16 augustus werd teruggevonden in een veld, werd de zaak meteen onderzocht door het lokale leenhof. Gelast door de baljuw, bezochten ze samen met een licentiaat in de medicijnen en met een chirurgijn de vindplaats en onderzochten ze het lichaam, waaruit bleek dat de vrouw door een combinatie van schot- en snijwonden om het leven was gebracht.

Terechtstelling van de boef op de Grote Markt van Aalst.

Op 17 augustus werden twaalf mensen ondervraagd, waaronder de waard en de waardin van de herberg, de vader van het slachtoffer en haar vijfjarig dochtertje. Uit dat laatste relaas bleek dat het meisje, Catharine Bovin, alles had gezien: ‘dat sij ghesien heeft Ansken (sic) de Lichte ende sijne huijsvrouwe ende dat Hanske de Lichte, op haere moeder was schietende, ende daer naer stekende, ghelijck oock was stekende de vrouwe van de Lichte (…) ende haere moeder doodt sijnde, sijn sij van daer vertrocken, ende dit kint daer bij ghebleven tot het opcommen vanden dagh, als wanneer ghegaen is naer thuys van haeren grootvaeder’ – wat door grootvader Lieven de Smet wordt bevestigd. Het kind zou ’s morgens zijn huis zijn binnengekomen met de woorden ‘Patje, moeder light doodt, want haer handen sijn soo stijf dat sij die niet meer verroeren en can’.

Op basis van deze en verschillende andere getuigenissen concludeerde het leenhof nog diezelfde dag dat Jan de Lichte en Maria van Dorpe met een behoorlijke graad van zekerheid de daders waren: ‘dat Jan de Lichte, wesende eenen causdraeger, vremde ende andersints onbekent, met Marie van Dorpe sijne huijsvrauwe viament suspect sijn van dese moort begaen thebben, ende dat het selve niet en mach blijven onghestraft’.

Standbeeld van Jan de Lichte bij het Justitiepaleis in Antwerpen, gemaakt door Roel D’Haese.

Jan had jaren geleden al in de streek verbleven en werd ondertussen makkelijk herkend. Voor de volledigheid van het onderzoek liet de Grammense baljuw midden september ook de soldaten waarvan sprake ondervragen door het leenhof van Ruiselede, aangezien ze ondertussen daar waren gestationeerd. Die vier getuigenissen, van drie aanwezigen en één collega die ondertussen het verhaal had aangehoord, bieden bijkomende details van wat zich in en rond de herberg had afgespeeld.

In Zottegem loopt een Jan de Lichte-pad, niet voor bangerikken in het donker. Er wordt wel beweerd dat… nou ja.

Bleef deze daad ongestraft? Zeker en vast niet. De moord op Maria Anna de Smet was één van de vele feiten die hebben geleid tot grootschalige arrestaties en veroordelingen. Jan de Lichte werd in november 1748 in Aalst terechtgesteld. Een laatste detail: onder de gestrafte ‘bendeleden’ bevond zich ook Joseph Van Overberghe, waard van… ‘het Snackxken(s)’ te Grammene.
Bron: Rijksarchief in België


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder