Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

De paraplu, je beste vriend

04 november 2020 Siebrand Krul

‘Altijd regen, altijd november’, zo sombert J.C. Bloem in een van zijn gedichten. Met een paraplu had hij het wellicht minder melancholisch geschreven. Aan de wieg van het regenscherm stond de parasol. Alle oude beschavingen kenden die. Niet vreemd want meer dan regen overheerste in die rijken de zon. De parasol toonde status en waardigheid van de gebruiker.

Er zijn veel afbeeldingen van heersers met een parasol, meestal door een dienaar voor hem gedragen. Bij de Grieken en de Romeinen was de parasol vooral een mode-accessoire voor vrouwen maar ook hier onderstreepten dragers de sociale positie van de dame in kwestie. Dat uit de parasol de paraplu zou worden geboren was onvermijdelijk. Wie op een zonnige dag werd overvallen door een plotse regenbui zal meteen de dubbele functie hebben ontdekt. Het zonnescherm werd een paraplu toen er speciaal tegen de regen waterwerende stoffen werden gebruikt.

Een boerin met paraplu drijft koeien voor zich uit. Aquarel van Anton Mauve (1848-1888). Het gebruik van de paraplu was toen al wijdverbreid. (Rijksmuseum Amsterdam)

Verwarde Parapluie

Na de val van het Romeinse Rijk raakte de parasol lange tijd in de vergetelheid. Pas in de Renaissance vertoonden vooral in Frankrijk welgestelde vrouwen zich weer met chique en demonstratief kostbare parasols, de huid tegen een al te volkse bruining beschermend. De paraplu werd door de elite nog gemeden als iets voor mensen die te arm waren om bij regen een koets te kunnen nemen. Britse koetsiers maakten parapludragers uit voor Fransen en dat was niet aardig bedoeld. Die negatieve houding sloeg vanaf 1800 om. Een schrijver vroeg zich in 1855 verbaasd af: ‘Hoe is het mogelijk dat de Engelsen, die toch dikwijls blootgesteld worden aan het wispelturige hemelgewelf, zo lang onbekend zijn gebleven met de zegen die hen tegenwoordig verleend wordt door de beste der vrienden: de paraplu’. Een vriend die onmisbaar werd. Volgens de Engelse schrijver Douglas Jerrold (1803-1857) waren er drie dingen die alleen een dwaas uitleende: boeken, geld en paraplu’s!
De eerste keer dat de paraplu in Nederlandse kranten wordt genoemd is in de Oprechte Haerlemse Courant van 16 december 1775. Daarin wordt ‘De Naauwkeuriche Hollandsche Almanach voor het jaar 1776’ aangeprezen, uitdrukkelijk verluchtigd met prenten: ‘waarin de hedendaagsche levenswijzen op een vrolijke trant zijn afgebeeld, als De Verwarde Parapluie, de Gekapte Moffelvrouw en de Gefriseerde Schoenlappersjongen’.

Een reclame-affiche voor Revel paraplu’s, 1929.

Slagveld bezaaid met sabels, schoudertassen én paraplu’s

In 1785 was het onrustig in de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. Orangisten en Patriotten vochten elkaar de tent uit. In Den Haag kwam het op 4 september tot rellen. De Schiedamse Patriot Ary Voogd kwam daarbij in een penibele situatie. Hij werd belaagd door een opgewonden groep Oranjeklanten die hem uitscholden voor ‘bliksemse weegluis’ (wandluis) en stenen naar hem gooiden. Zijn pruik werd van het hoofd getrokken en een ‘vrouwspersoon’ ontfutselde hem zijn paraplu om hem vervolgens daarmee hard in het gezicht te slaan zodat ‘het bloed van hetzelve afgusde’. Ary Voogd wist slechts met de grootste moeite het vege lijf te redden. Die mishandeling pakte voor de vrouw slecht uit. Zij werd veroordeeld tot geseling en verbanning uit het gewest Holland en West-Friesland.

De ongemakken van de paraplu. Een Franse karikatuur omstreeks 1800.

Het taboe dat er voor mannen op de paraplu rustte verdween met de popularisering van het regenscherm na 1800 snel. Zelfs tot in leger was het regenscherm doorgedrongen. Een ooggetuige beschrijft dat na een veldslag tijdens de Napoleontische oorlogen, het slagveld bezaaid was met sabels, schoudertassen én paraplu’s. Een Franse maarschalk schimpscheutte: ‘Het regende en de Britse officieren zaten te paard, elk met een paraplu in hun hand, wat er nogal belachelijk uitzag. Plots werden de paraplu’s gesloten en in het zadel gestoken, waarna de sabels werden getrokken en in volle draf de aanval op onze Chasseurs werd ingezet’. Ook de hertog van Wellington ergerde zich aan dit gebruik. Toen tijdens de Slag van Bayonne in 1814 zijn officieren zich van paraplu’s bedienden, noemde hij dat niet alleen bespottelijk maar ook een aanval op de militaire geest.
Harry Stalknecht

Openingsbeeld: ‘Vrouwen hebben een vreemde angst voor vuurwapens, maar alle vrouwen kunnen een parasol of een paraplu dragen. In de paraplu heeft de vrouw met moed en vaardigheid een wapen van aanzienlijke verdienste’, zo schreef een Amerikaanse krant in 1911.

Lees het volledige artikel in de nieuwe G-GESCHIEDENIS. Nu overal te koop voor slechts € 5,50!


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder