Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Einde doodstraf

07 oktober 2020 Siebrand Krul

Op 17 september 1870 werd in Nederland de doodstraf uit het normale strafrecht geschrapt. De laatste die in vredestijd zijn misdaad met de dood moest bekopen was Johannes Nathan. Hij werd op 31 oktober 1860 op de Markt in Maastricht opgehangen omdat hij zijn schoonmoeder had vermoord. In de tien jaar hierna wordt de doodstraf nog wel opgelegd maar niet meer uitgevoerd.

Op 20 mei 1870 nam de Tweede Kamer het wetsontwerp tot afschaffing van de doodstraf aan, waarna het naar de Eerste Kamer ging. Veel Nederlanders namen de moeite een verzoekschrift te richten aan de leden van de Eerste Kamer. Ze vragen om wel of niet in te stemmen met het wetsontwerp. De tegenstanders van afschaffing baseren zich vaak op ‘der Christenen dierbaren Bijbel’. Met een beroep op Bijbelteksten wijzen zij erop dat God overheden niet alleen gevangenisstraf maar ook het zwaard in handen heeft gegeven. Zij weten 14.449 handtekeningen te verzamelen. Met de bijbehorende verzoekschriften om de doodstraf te handhaven zijn ze bewaard gebleven in het Eerste Kamerarchief dat bij het Nationaal Archief te vinden is.

Spotprent over de afschaffing van de doodstraf, 1864, Johan Michaël Schmidt Crans, 1864. (Rijksmuseum Amsterdam)

Een interessante handtekeningenlijst komt van een predikant uit Wassenaar. Daarop staan niet alleen veertig namen, maar ook beroepen vermeld. Dit maakt duidelijk dat de voorstanders van de doodstraf uit verschillende kringen afkomstig zijn, variërend van de ‘opzichter der goederen van ZKH Prins Frederik’ ‘landeigenaar/hoogheemraad van Rijnland’ tot enkele ‘landmannen’. De lijst bevat ook een rooms-katholieke pastoor en kapelaan. De meeste tegenstanders van afschaffing van de doodstraf komen uit gereformeerde en conservatieve kringen.

Verhaal met voorstellingen van moord en doodstraf, Abraham Dircksz. Santvoort, 1667. (Rijksmuseum Amsterdam)

Er melden zich ook voorstanders van de afschaffing van de doodstraf bij de Eerste Kamer. Ze leggen de nadruk op de onherroepelijkheid van de doodstraf. Het kan namelijk voorkomen dat iemand ter dood is gebracht terwijl later blijkt dat hij onschuldig is. En het aantal gerechtelijke dwalingen (fouten) is aanzienlijker dan men wil erkennen en toegeven. Bovendien laat de doodstraf geen ruimte meer voor bekering en ‘zedelijke verbetering’ van de veroordeelde. De doodstraf is immers definitief.
Voorstanders van afschaffing melden zich dan wel minder massaal dan de tegenstanders, maar vasthoudend zijn sommigen wel. Het Provinciaal Utrechtsch Genootschap van Kunsten en Wetenschappen stuurt de Eerste Kamer op 13 juni 1870 een kopie van het verzoekschrift dat op 23 februari al aan de Tweede Kamer is gestuurd. In beide gevallen betreft het een steunbetuiging aan de ontwerpwet. Hetzelfde Genootschap heeft overigens zes jaar eerder, in 1864, ook al een ‘eerbiedig adres’ aan de koning geschreven, met het verzoek de doodstraf af te schaffen.

Uiteindelijk stemt de Eerste Kamer, de vele handtekeningen tegen ten spijt, in met het wetsvoorstel tot afschaffing. Daarmee kan de ‘Wet van 17 september 1870 tot afschaffing van de doodstraf’ in het Staatsblad gepubliceerd worden. Vanaf dan wordt de doodstraf vervangen door levenslange tuchthuisstraf. Alleen in het militair strafrecht blijft de doodstraf nog gehandhaafd. Na de Tweede Wereldoorlog zijn via de bijzondere rechtspleging 152 doodstraffen aan oorlogsmisdadigers opgelegd waarvan 39 ook zijn uitgevoerd. Met de grondwetswijziging van 1983 is de doodstraf in Nederland in alle gevallen bij wet verboden.
Bron: Nationaal Archief

Openingsbeeld: De van moord beschuldigde Hein Kemper (Johann Heinrich Kämper) wordt tijdens zijn proces door politie over de Prinsengracht te Amsterdam van de gevangenis naar het gerechtshof geleid, 20 juli 1854. De gevangene wordt door een escorte van infantie of schutterij en dragonders te paard door de mensenmassa gevoerd. De drievoudige moordenaar Kemper was de laatste persoon op wie de doodstraf is toegepast. (Rijksmuseum Amsterdam)


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder