Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

We, the People

16 september 2020 Siebrand Krul

Op 3 november aanstaande, als corona tenminste geen roet in het eten gooit, mogen zo’n 250 miljoen stemgerechtigde Amerikanen beslissen of hun huidige president, de 74-jarige republikein Donald Trump, herkozen wordt of dat zij een nieuwe president krijgen, de 77-jarige democraat Joe Biden. Een verkiezing die niet alleen in Amerika maar in de gehele wereld met argusogen zal worden gevolgd.

Het blijft een imponerend gezicht; aan de horizon verschijnt de Air Force One, het presidentiële vliegtuig, een Boeing 747 met op de staart de vlag van de Verenigde Staten, op de romp de woorden ‘The United States of America’ en onder de deur bij de cockpit het presidentiële zegel. Statig landt de blauw-witte vogel en taxiet naar zijn standplaats, waar de groten der aarde verzameld zijn om de ‘machtigste man op aarde’ te begroeten.
Maar klopt dit epitheton wel? Voor het buitenland misschien wel, omdat Amerika nog steeds het machtigste land ter wereld is (nog wel), maar in eigen land is de president met handen en voeten gebonden aan de Constitution of the United States of America en zijn wil is zeker geen wet. Toen Truman in 1953 het presidentsambt overdroeg aan Dwight (Ike) Eisenhower, schijnt hij gezegd te hebben: ‘Arme Ike, hij zal hier zitten en zeggen “doe dit, doe dat”. Maar er zal niets gebeuren. Het presidentschap lijkt in niets op het leger’. Truman had gelijk. Eisenhower verliet in 1961 gefrustreerd de presidentiële ambtswoning, het Witte Huis, omdat hij volgens hem zo weinig had bereikt. Bill Clinton en Barack Obama dachten er net zo over. De vraag is dus wat kan een president wel of niet doen volgens de Constitution (grondwet)?

De ‘Constitution of the United States’. De preambule luidt: ‘We the People of the United States, in order to form a more perfect Union, establish justice, insure domestic tranquility, provide for the common defence, promote the general welfare, and secure the blessings of liberty to ourselvers and our posterity, do ordain and establish this Constitution for the United States of America

Wij, het Volk

Op 4 juli 1776 verklaarden de dertien Britse koloniën aan de Amerikaanse oostkust zich officieel onafhankelijk van het moederland, omdat zij zich in de steek gelaten en uitgebuit voelden en zich in hun vrijheid beperkt zagen door een in hun ogen tirannieke koning George III en zijn handlangers, een verderfelijke kliek van aristocratische families die alleen op eigen gewin uit waren. Het duurde jaren alvorens de Britten zich in 1783 gewonnen gaven. Hoe nu verder? Over één ding waren de leiders van de opstandelingen, de Founding Fathers genoemd, het eens: volkssoevereiniteit moest het leidend beginsel zijn. Zij moesten derhalve een politiek systeem ontwerpen waarin niet de wil van een vorst of een bevoorrechte elite de kracht van wet had, maar de wil van het volk, ‘We, the People’. Voor hen was het klassieke Rome een inspirerend voorbeeld. Tijdens de Romeinse Republiek (509-27 v. Chr.) mocht het volk van Rome, het populus Romanus, zijn eigen wetten opstellen en hun leiders en rechters kiezen, dit alles in goed overleg met een adviescollege van wijze, betrouwenswaardige mannen, de Senaat. Een tweede belangrijke inspiratiebron was het gedachtengoed van de Franse politieke filosoof Charles de Montesquieu. In zijn in 1748 gepubliceerde De l’Esprit des Lois verkondigde hij de stelling dat tirannie en despotisme alleen maar konden worden voorkomen als de wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht, de trias politica, van elkaar gescheiden zijn, elkaar in evenwicht houden en elkaar kunnen controleren. Kortom een systeem van ‘checks and balances’.

Het zegel van het ambt van president van de Verenigde Staten. De adelaar is het symbool van de VS, de tekst E Pluribus Unum (Uit velen een) het motto. De dertien wit-rode strepen, olijfbladeren, pijlen en sterren en wolkjes verwijzen naar de dertien staten die zich in 1779 onafhankelijk verklaarden. De cirkel met vijftig sterren staat voor de huidige vijftig staten.

Minder eensgezind was men over de prangende vraag of de nieuw in te richten samenleving een federatie of een confederatie moest worden. De federalisten, aangevoerd door de New Yorkse advocaat Alexander Hamilton, pleitten voor een sterke federale overheid met verregaande bevoegdheden. De confederalisten, die zich de democratisch-republikeinen noemden, geleid door de plantagehouder Thomas Jefferson, wilden een zo zwak mogelijke overheid en een grote autonomie voor de dertien staten en eventueel nog nieuw op te richten staten. Na jaren van gesteggel sloten beide partijen een compromis en kon in 1787 in Philadelphia een grondwet worden opgesteld waarin dit compromis werd uitgewerkt.

Postzegel uitgegeven in 1937 ter herdenking van 150 jaar Constitution. Afgebeeld is het schilderij van Junius Brutus Stearns uit circa 1850 van George Washington, die de gedelegeerden uit de staten, die in Philadelphia zijn samengekomen, toespreekt.

De wetgevende macht

De Amerikaanse grondwet is verrassend beknopt en telt slechts acht artikelen, elk artikel verdeeld in een aantal secties. Artikel 1 regelt de wetgevende macht. Die ligt in handen van het Congres dat uit twee kamers bestaat: het Huis van Afgevaardigden en de Senaat. Het Huis telt momenteel 435 leden, die om de twee jaar worden gekozen en die geacht worden het gehele volk te vertegenwoordigen. Elke staat mag afhankelijk van het aantal inwoners een of meerdere afgevaardigden naar Washington sturen. Met 37 miljoen inwoners heeft California de meeste afgevaardigden, namelijk 53. Florida heeft er 27, het dunbevolkte Alaska met nog zes andere staten slechts één.
De Senaat heeft honderd leden die om de zes jaar worden gekozen. Elke staat, ongeacht het aantal inwoners of omvang, mag twee senatoren kiezen, en van hen wordt verwacht dat zij vooral opkomen voor de belangen van hun staat.

Op 6 augustus 2013 vertelt president Obama, te gast bij The Tonight Show van Jay Leno, over de presidentiële auto, bijgenaamd The Beast. De president beschikt over twaalf van zulke monsters, elk acht ton in gewicht, met gepantsering van twaalf centimeter. De Cadillac past bij de status van de president die bij staatsbezoeken al gauw duizend man personeel meeneemt. (Foto Paul Drinkwater/NBCU Photo Bank/NBCUniversal via Getty Images)

De belangrijkste taken van het Congres zijn het opstellen van federale wetten en het beheren van publieke gelden. Elk wetsvoorstel, of dit nu door het Congres zelf of door de president wordt ingediend, moet door beide kamers worden goedgekeurd. Daarmee is het Congres het machtigste instituut, te meer daar de president het Congres niet naar huis kan sturen of nieuwe verkiezingen kan uitschrijven. Om echter machtsmisbruik te voorkomen, voorziet de grondwet in een aantal veiligheidsmechanismen. Zo kan de president weigeren een door het Congres aangenomen wetsvoorstel te ondertekenen door een veto uit te spreken. Dat gebeurt niet vaak, want een presidentieel veto kan worden opgevat als een minachting van de wil van het volk. Houdt het Congres voet bij stuk, dan is in beide kamers een tweederdemeerderheid nodig. Ook het uit negen leden tellende Hooggerechtshof (Supreme Court) kan wetten ongedaan maken, wanneer men van mening is dat zij in strijd zijn met de grondwet.

Nancy Pelosi, de Democratische voorzitster van het Huis van Afgevaardigden, en Chuck Schumer, leider van de Democratische minderheid in de Senaat, zijn in de gepolariseerde verhoudingen in de Amerikaanse politiek Trumps gehate opponenten. Ze arriveren op 6 augustus 2020 op Capitol Hill na vruchteloze onderhandelingen met het Witte Huis over steunmaatregelen vanwege de corona-pandemie. (Foto Samuel Corum/Getty Images)

De uitvoerende macht

In tegenstelling tot artikel 1 dat tien zeer uitgebreide secties telt, bestaat artikel 2, dat de uitvoerende macht behandelt, uit maar vier secties. De eerste regelt de wijze hoe de president moet worden gekozen. Sectie 2 beschrijft de bevoegdheden van de president. Hij staat aan het hoofd van het leger en federale troepen, mag verdragen sluiten met buitenlandse mogendheden en ambassadeurs, ministers, leden van het Hooggerechtshof en andere belangrijke politieke en militaire gezagsdragers benoemen, zij het dat hij hiervoor de goedkeuring van de Senaat nodig heeft. Sectie 3 draagt hem op van tijd tot tijd voor de leden van het Congres te verschijnen om hen te informeren over de State of the Union. Sectie 4 tenslotte biedt de mogelijkheid de president uit zijn ambt te zetten indien bewezen wordt dat hij zich schuldig heeft gemaakt aan ‘Treason, Bribery or other high Crimes and Misdemeanors’, de zogeheten Impeachment-procedure. Wat dat voor misdrijven zijn, is aan het Congres.
Artikel 3 regelt de rechterlijke macht, de artikelen 4, 5, 6 en 7 de bevoegdheden van de staten. Elke staat heeft zijn eigen congres, eigen president, gouverneur genoemd, en eigen rechterlijke organisatie. Zo lang deze drie regionale machten zich houden aan de federale wetten en uitspraken van het Hooggerechtshof kan elke staat dus zelf zijn koers bepalen. Vandaar het verschil in al dan niet doodstraf, al dan niet toestaan van marihuana of het dragen van mondkapjes.

Het Witte Huis in het avondlicht van 5februari 2020, terwijl de Senaat stemt over voortzetting van de impeachmentprocedure tegen president Trump. (Foto Drew Angerer/Getty Images)

Opmerkelijk blijft hoe kort en bondig de Founding Fathers de presidentiële uitvoerende macht hebben gereguleerd. Voor hen lag het primaat van de politiek bij het Congres. Naarmate echter de rol van Amerika op het wereldtoneel veranderde en de samenleving steeds complexer werd, groeide het besef dat de president slagvaardiger moest kunnen optreden. Vandaar dat stilzwijgend werd geaccepteerd dat hij op het terrein van de buitenlandse politiek grotendeels naar eigen goeddunken moest kunnen opereren. Ook werd steeds meer geaccepteerd dat een president, zonder hiervoor toestemming te hoeven vragen aan het Congres, decreten, de zogeheten Executive Orders, mocht uitvaardigen om iets gedaan te krijgen. Vooral handig bij een vijandig gezind Huis en/of Senaat, zoals Obama in zijn tweede ambtstermijn overkwam, waardoor hij zich genoodzaakt zag voornamelijk per decreet te regeren. Om machtsmisbruik te voorkomen kan een presidentieel decreet evenwel aangevochten worden bij de rechterlijke macht en blijft de president toch in hoge mate afhankelijk van het Congres dat namelijk over de centen gaat. Bovendien mist een decreet een wettelijke grondslag zodat een nieuwe president met één pennenstreek een decreet van zijn voorganger ongedaan kan maken. En dat is precies wat Trump doet met de erfenis van de zo door hem gehate Barack Obama.

De zuilen van het Supreme Court bieden zicht op het Capitool. Het Hooggerechtshof is een belangrijke factor in het machtsevenwicht in de Verenigde Staten, maar wordt meer en meer meegezogen in de politieke polarisatie. (Foto Bill Clark/CQ Roll Call/Getty Images)

Een ingewikkeld kiesstelsel

Op 3 november mogen de Amerikanen dus beslissen of Trump de 45ste president blijft of Biden de 46ste wordt. Formeel is dit echter niet juist. De Founding Fathers hadden niet zo’n hoge pet op van het gezonde verstand van het gewone volk om hen een president direct te laten kiezen. Daarom bedachten zij een kiesstelsel dat gebaseerd is op de samenstelling van het Huis en de Senaat. Anno 2020 werkt dit nu zo: Alle vijftig staten hebben een aantal kiesmannen en -vrouwen dat gelijk is aan het aantal afgevaardigden en senatoren die zij hebben in het Congres. Californië heeft dus 55 kiesmensen (53 + 2), Alaska 3 (1 + 2). Washington D.C. is formeel geen staat, maar heeft wel drie kiesmensen. In totaal telt het kiescollege dus 435 + 100 + 3 = 538 leden. Omdat Amerika in praktijk een tweepartijenstelsel heeft, zijn er dus 538 democratische en 538 republikeinse kiesmensen. Hoe deze kiesmensen worden aangewezen, is een zaak van elke staat en de beide partijen en is te ingewikkeld om hier uit te leggen.

We gaan vier jaar terug in de tijd. Het is 8 november 2016. Voor de 58ste keer kiezen de Amerikanen een nieuwe president, want Obama mag na twee termijnen niet meer mee doen. Als de stembureaus zijn gesloten, worden de stemmen geteld en langzaam druppelen de uitslagen van elke staat binnen. Ohio bijvoorbeeld. 52% van de geregistreerde kiezers heeft op Trump gestemd, en dus kan Trump rekenen op achttien republikeinse kiesmensen. De achttien democratische kiesmensen tellen niet meer mee, vanwege het principe ‘The winner takes it all’. In California haalt Clinton ruim zeven miljoen stemmen, Trump toch nog bijna vier miljoen. Dat deze republikeinen überhaupt hun stem hebben uitgebracht, pleit voor hen. California stemt immers sinds mensenheugenis democratisch, dus bij voorbaat staat al vast dat de 55 Californische kiesmensen naar Clinton zullen gaan. En zo gaat het staat voor staat totdat duidelijk wordt welke kandidaat de magische grens van 270 kiesmensen, de helft van het totale aantal kiesmensen plus één, heeft bereikt. Het vergt enig rekenwerk, maar het is dus mogelijk dat gezien de oververtegenwoordiging in de Senaat van de dunbevolkte staten, die in de meerderheid zijn, de doorslag kunnen geven. Een kiesmens in Wyoming vertegenwoordigt namelijk zo’n 142.000 burgers, een kiesmens van Californië 508.000. En dat is precies wat nu gebeurt. Clinton wint in 22 staten en met bijna 66 miljoen stemmen de ‘popular vote’. Trump wint in 28 staten maar krijgt in totaal bijna drie miljoen stemmen minder. Toch heeft hij 306 kiesmensen, Clinton slechts 232. Niet eerlijk misschien, maar zo werkt het kiessysteem nu eenmaal.
Ben Speet

Openingsbeeld: Met zijn inmiddels bekende zwarte viltstift ondertekent Donald Trump zijn zoveelste presidentiële Executive Order.

Lees ook de andere helft van dit boeiende artikel in de nieuwe G-GESCHIEDENIS. Nu overal te koop voor slechts € 5,50!


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder